ارينە, كەز كەلگەن رەفورما – قوعام ءۇشىن قاۋپى زور بۇيىردەن شىعا كەلەتىن شالت قالتارىس, كەنەت كەدەرگىسى بار وقىس بۇرىلىس. بۇل بۇرىلىستا بىرەۋلەر بار جىلدامدىعىمەن جالت بۇرىلسا دا, ەش جەرىنە زاقىم كەلتىرمەستەن, زۋ ەتىپ وتە شىعادى, ەندى ءبىرى شەبەرلىگىنە سەنىپ, تەجەگىشىن باسىپ, توقتاپ جاتپايدى, بىراق مايىپ بولماستان, اسقان ەپتىلىگىمەن ەڭسەرىپ كەتەدى, جىلدامدىعىن اسىرىپ جانتالاسىپ كەلە جاتقان تاعى ءبىرىنىڭ كولىگى شىر اينالعانىمەن, امان قالعانىنا اقسارباس ايتىپ, توقتاۋسىز جۇرە بەرەدى, ال ءتورتىنشىسى ۇستىندەگى جۇگىمەن قوسا اۋدارىلىپ, ءجانتاسىلىم ەتەدى نەمەسە قايتا ەس جيىپ, اياعىنان تۇرعانشا, باسقالار اۋدەم جەر ۇزاپ كەتەدى. بەينەلەپ ايتقاندا, بۇل رەفورماداعى جارىستان مۇددە ءۇشىن كۇش بىرىكتىرىپ, ادال جۇمىس اتقاراتىندار عانا جول تاۋىپ شىعادى. ويتكەنى, بۇرىنعى كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىندا بولعان ون بەس ەلدىڭ ون ەكىسى بۇل بۇرىلىستان امان-ەسەن وتە الماعان ەكەن. كەدەرگىلەرگە كەزدەسىپ, پايداسىن بەرە الماي كەتكەن مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ءىسىنىڭ قاتەلىكتەرىنەن ساباق الىپ, ەكىنشى رەت قولعا الۋدى ءجون ساناپ وتىرعان ەل ۇكىمەتى بۇل قادامىن قازاقستاننىڭ سول ۋاقىتپەن سالىستىرعاندا, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جاعىنان الدەقايدا ەڭسە تىكتەۋىمەن بايلانىستىرىپ وتىر.
جۋىردا س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىندە الماتى قالاسىنىڭ اكىمدىگى, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى, مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورى, ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى مەن مەملەكەتتىك, جەكەمەنشىك مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ قاتىسۋىمەن «قازاقستاندا مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋدى ەنگىزۋ – ەلدەگى الەۋمەتتىك سالاماتتىلىقتىڭ ستراتەگيالىق باسىمدىلىعى» اتتى كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرىلىپ, جاڭا جۇيەنىڭ جۇمىسى تالقىلاندى.
كونفەرەنتسيادا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ جاڭا جۇيەگە كوشۋدىڭ سەبەپتەرى, ماقسات-مىندەتى, قيىندىعى مەن قاجەتتىلىگى تۋرالى اڭگىمەلەدى. ەنگىزىلۋ جوسپارلانىپ وتىرعان مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى ءبىر جىلدا جۇزەگە اسا سالاتىن ءىس ەمەس, اۋقىمدى رەفورما بولعاندىقتان, العاشقى كەزەڭى بيىلعى جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن جۇمىسىن باستاپ كەتپەك. بۇل جۇيەنى ەنگىزۋدەگى ماقسات – ەل تۇرعىندارى دەنساۋلىعىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋ, ەمدەۋ تيىمدىلىگى جانە دارىگەرلىك قىزمەتتىڭ مىندەتتىلىگى مەن ادالدىعىن ارتتىرا ءتۇسۋ.
دەنساۋلىق سالاسى بويىنشا قىرۋار مىندەت ارقالاپ, ەمدەۋ ءىسى سالاسىنداعى ماڭىزدى قادام سانالاتىن جۇيەگە كوشۋ ءۇشىن الدىمەن حالىقارالىق تاجىريبەنى دە زەرتتەپ, وزىق-توزىعى تەگىس ەسەپكە الىندى. «دۇنيە ءجۇزى ەلدەرىنىڭ مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەلەرى قالاي جۇمىس ىستەيدى؟» دەگەن ماسەلە بويىنشا وتكەن جىلى بىرنەشە حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزىلىپ, مەديتسينا مەكەمەلەرى مەن ماماندارى اراسىندا تالقىلانۋ نەگىزىندە ۇكىمەتكە زاڭ جوباسى تابىستالدى. ء«ماجىلىستىڭ تالقىلاۋىنان وتكەن زاڭ جوباسى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا بايلانىستى حالىق كوكەيىندەگى كۇماندى سەيىلتىپ, بىرنەشە قولايلى وزگەرىستەر الىپ كەلەتىنىنە سەنىم ۇيالاتتى. گەرمانيا, يسپانيا ساراپشىلارى دا قولداپ, ءوز تاجىريبەلەرى نەگىزىندە كومەك قولىن سوزدى», دەيدى مينيستر ە.ءبىرتانوۆ.
كونفەرەنتسياعا قاتىسقان پولشانىڭ بيالا-پودلياسك قالاسىنداعى اسكەري مامانداندىرىلعان اۋرۋحانا ديرەكتورى داريۋشا ولەنسكي, ۆيلنيۋس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, ليتۆا دەنساۋلىق ساقتاۋ ەكس-ءمينيسترى يۋوزاس گالديكاس ءوز ەلدەرىندەگى مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى قابىلداۋ كەزىندەگى قيىندىقتاردى ەسكە ءتۇسىرىپ, تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى. مىسالى, پولياك ەلىنىڭ ءاربىر تۇرعىنى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا جالاقىسىنىڭ 9 پايىزىن اۋدارادى. قازاقستاندا قابىلداناتىن جاڭا زاڭعا سايكەس, 1 قاڭتاردان باستاپ جۇمىس ىستەمەيتىن ادامدار, ياعني بالالار, بالا كۇتىمىمەن وتىرعان الەۋمەتتىك توپ جانە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدار, زەينەتكەرلەر ءۇشىن مەملەكەت ەسەبىنەن 3,75 پايىز تولەۋ باستالادى. جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتار جالاقىسىنىڭ 1 پايىزىن اۋدارۋعا 2019 جىلدان باستاپ مىندەتتەلەدى. ال جۇمىس بەرۋشىلەر بيىلعى جىلدىڭ شىلدەسىنەن 1 پايىز جارنا تولەۋدى باستايدى. 2021 جىلدان باستاپ قازاقستاندىق جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋشىلەردىڭ دە, جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ دە اۋداراتىن جارناسىن 5 پايىزعا دەيىن كوتەرۋ مەجەلەنگەن. ياعني, جاڭا جۇيەگە ساتىلاي ءوتۋ ءادىسى سىناقتىڭ تيىمدىلىگى مەن توزىمدىلىگىن ارتتىرا تۇسپەك. شەت مەملەكەتتەردىڭ كوپشىلىگىندە تولەنەتىن جارنا 9 بەن 15 پايىزدىڭ مولشەرىن قۇرايدى. تولەم مولشەرلەمەسى جەكە ادامنىڭ قالتاسىنا سالماق سالعانىمەن, مەديتسينالىق قورعا تۇسكەن قارجى كولەمى ۇلعايعان سايىن تۇرعىندار مەديتسينانىڭ بارلىق سالاسى بويىنشا ەمدەۋ مەن وڭالتۋ شارالارىنا قول جەتكىزىپ, دەنساۋلىعى ءۇشىن ەڭ سوڭعى جوعارى تەحنولوگيانى پايدالانۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. ە.ءبىرتانوۆ ەل ەكونوميكاسى دامىپ, قورعا تۇسەتىن قارجى مولشەرى ارتقاننان كەيىن قوسىمشا جاڭا مەديتسينالىق قىزمەت تۇرلەرى ەنگىزىلىپ, امبۋلاتوريادان بەرىلەتىن ءدارى-دارمەك ءتۇرىنىڭ كوبەيەتىنىنە سەندىردى.
ال مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى زاميرا ورازاليەۆا بۇل جۇيەنىڭ تيىمدىلىگى مەن مەنەدجمەنتى تۋرالى ءسوز قوزعاپ, قوردىڭ اتقاراتىن جۇمىسىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2018-2019 جىلدارعا اي سايىن جارنا مولشەرى مەملەكەت ءۇشىن 5 029 تەڭگە, جۇمىس بەرۋشىگە 2 281,6 تەڭگە, جەكە كاسىپكەرگە 2 828 تەڭگە, تۇرعىندارعا 1 414 تەڭگە ەتىپ بەلگىلەۋ ۇسىنىلعان.
5 ساۋىردەن باستاپ مەديتسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كومەك ۇيىمدارىندا ءمامس ەنگىزۋ ءۇشىن «ەمحاناعا تىركەل دە – ءوز مارتەبەڭدى انىقتا!» اتتى حالىقتى ەمحانالارعا بەكىتۋ ناۋقانى باستالعان بولاتىن. سەبەبى, ازامات ءبىر قالادا, اۋداندا تۇرادى, بىراق باسقا مەكەنجاي بويىنشا تىركەلگەن. مۇنداي جاعدايدا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋگە بايلانىستى قيىندىقتار تۋىنداۋى مۇمكىن. بۇل ءۇشىن قالا ەمحانالارى بەكىتىلگەن جەرى مەن مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىندەگى مارتەبەسىن انىقتاۋ بويىنشا ءىس-شارالار جۇرگىزۋدە. سونداي-اق, ءار ازامات ەلەكتروندى تسيفرلى قولتاڭبا نەمەسە ءبىر رەتتىك ءپارولدىڭ كومەگىمەن «e-gov» «ەلەكتروندى ۇكىمەت» پورتالى ارقىلى ءمامس جۇيەسىندەگى ءوز مارتەبەسىن انىقتاي الادى. ءمامس ەنگىزۋ باسەكەگە قابىلەتتى ورتانى ءارى قاراي دامىتۋعا ىقپالىن تيگىزەدى, ويتكەنى پاتسيەنت مەديتسينالىق كومەك الۋ ءۇشىن مەنشىك تۇرىنە قاراماستان مەديتسينالىق ۇيىمدى ءوزى تاڭدايتىن بولادى. الماتى قالاسىندا جەكەمەنشىك مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ سانى كوپ, وسىعان بايلانىستى ۇلكەن باسەكەلەستىك تۋىندايدى, قالا ۇيىمدارىن ىنتالاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اتالعان جۇيە باسەكەلەستىك ۇيىمدار قىزمەتىن جەتىلدىرۋگە جانە مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا جەتەلەيدى. جەكەمەنشىك جانە مەملەكەتتىك مەديتسينالىق ۇيىمداردا كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ ساپاسىنا, حالىقتىڭ جۇگىنۋ سيپاتتاماسىنا ءمامس قورىنىڭ ماماندارى مونيترينگ جاساپ وتىرادى.
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
