يادرولىق قاتەر – حالىقارالىق قوعامداستىق ءۇشىن ورتاق پروبلەما

شەتەلدىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسىنىڭ 66-سەسسياسىندا سويلەگەن سوزدەرىنە جانە سەسسيا اياسىندا بىرقاتار مەملەكەتتەر باسشىلارىمەن بولعان ەكىجاقتى كەزدەسۋلەرى تۋرالى پىكىرلەر بىلدىرۋدە. قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆ بۇۇ باس اسسام­بلەيا­سىنداعى جالپىساياسي پىكىرسايىستا ءوز ەلىنىڭ قاۋىپ­سىزدىك كەڭەسىنە مۇشەلىككە كاندي­داتۋراسىن ۇسىنۋى ىقتيمال ەكەندىگى تۋ­رالى مالىمدەدى. بۇل – ۇيىمعا كىرگەننەن بەرگى ۋاقىتتا بۇۇ-داعى ءوز پوزيتسياسىن ءوز­گەرىسسىز نىعايتۋعا جا­سالعان ناقتى قادام. ال قازاقستان وزگە دە پوستكەڭىستىكتەگى ەلدەرمەن قاتار وسىدان تۋرا 20 جىل بۇرىن – كسرو تاراعاننان كەيىن تاۋەل­سىزدىكتەرىن ال­عان ەلدەرمەن بىرگە بۇۇ-نىڭ مۇشەسى بولدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ باس اسسامبلەيادا ءسوز سويلەگەن سوڭ, ءبىزدىڭ راديوعا سۇحبات بەردى. پرەزيدەنت سۇحبا­تىندا ءوز ەلىنىڭ اۋماعىندا ماگاتە اياسىندا قىزمەت ەتەتىن حالىق­ارالىق يادرو­لىق وتىن بانكىن ورنالاستىرۋعا دايىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى. قازاقستان پرە­زيدەنتى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆ جالپىعا ور­تاق يادروسىز الەم دەك­لاراتسياسىن قۇ­رۋدى باستاۋعا شا­قىردى. وسىعان باي­لانىستى مەملەكەت باسشىسى بۇل ۇدە­رىسكە «يادرو­لى» ەل­دەر­دىڭ بارلىعى قو­سى­لۋ قاجەت­تى­گىن, بۇعان اقش پەن رەسەي اراسىنداعى ارسە­نال­داردى كە­زەڭ-كەزەڭى­مەن قىسقارتۋ تۋرالى كەلىسىمنىڭ ناقتى مىسال بولا­تىندىعىن اتاپ ءوتتى. ن.نازارباەۆتىڭ پىكىرىنشە, جالپىعا ورتاق يادروسىز الەم دەكلاراتسياسى بار­لىق مەملەكەتتەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتەدى جانە قارۋدى بىرتىندەپ جويۋ جولدارىن ىلگەرى جىلجىتادى. «بۇگىندە الەمدە قاراما-قارسى جاعداي قالىپ­تاسقان: بىرىنە يادرولىق قارۋدى ۇستاۋعا جانە ونى جەتىلدىرۋگە رۇقسات ەتىلەدى, باسقالارىنا كەرەك بولسا,  دايىنداۋعا مۇلدە تىيىم سالىنادى. بۇل ادىلەتتىلىك ەمەس, پروپورتسيونالدى ەمەس. حالىقارال­ىق قۇقىقتا مۇنداي ەرەجەلەر قايتا قا­رالۋى قاجەت», – دەپ مالىمدەدى قازاقستان پرەزيدەنتى بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 66-سەس­سيا­سىنداعى سويلەگەن سوزىندە. پرەزيدەنت سونداي-اق الەمدىك قوعام­داستىقتى اقپاراتتىق ۇدەرىستەردى باقىلاۋعا نازار اۋدارۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى. قازىرگى كەزدە وسىناۋ ماڭىزدى سالانى رەتتەيتىن ءبىر دە ءبىر حالىقارالىق قۇجات جوق. بۇل ەلدەردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توندىرەدى. ن.نازار­باەۆ­تىڭ پىكىرىنشە, يادرولىق قارۋى بار مەملەكەتتەرگە الەمدىك قوعامداستىق ۇجىمداسقان تۇردە قاتەرلى قارۋلاردى جويۋ جونىندە ۇندەۋ قابىلداۋلارى ءتيىس. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاياۋ شى­عىس­تا بەيبىتشىلىك ورناتۋ ءۇشىن پالەستينا مەملەكەتتىك تانۋ قاجەت, دەپ حابارلادى بەيسەنبىدە مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. «بۇل كۇندەرى پالەستينانىڭ قيىن پروب­لەمالارى بەلسەندى تالقىلانۋدا. قازاقستان پالەستينا مەملەكەتىن قۇرۋدى قولدايدى. تاريح تارازىسىندا – قيىن ماسەلە. بۇل تۋرالى اقش پرەزيدەنتى باراك وباما ايتتى. پالەستينانىڭ تاۋەل­سىزدىگىنسىز تاياۋ شىعىستا ورنىقتى بەيبىتشىلىككە قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس», – دەپ مالىمدەدى ن.نازارباەۆ بۇۇ باس اس­سام­بلەياسىنىڭ 66-سەس­سياسىندا سويلەگەن ءسوزى بارىسىندا. قازاقستان رەس­پۋبليكاسى­نىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ نيۋ-يوركتەگى بۇۇ-نىڭ شتاب-پاتەرىندە يادرولىق قاۋىپسىزدىك ءجونىن­دە­گى جوعارى دەڭگەيدەگى وتىرىستا قاۋىپسىز بەيبىت اتوم يگەرۋ تۋرالى ۇسىنىسپەن شىقتى. «الەمدەگى سوڭعى جاعدايلار يادرولىق ەنەرگەتيكانى پايدالانۋدىڭ ساپالى جا­ڭا كەزەڭىنە  ناقتى تۇردە شىققان­دى­عىن كورسەتەدى. وسىعان بايلانىستى قازاقستان قاۋىپسىز بەيبىت اتومدى يگەرۋ ءۇشىن ءۇش امبەباپ قاعيداتتى ۇسىنادى», – دەدى ن.نازارباەۆ. ونىڭ ءبىرىنشىسى – ەنەرگە­تي­كا­لىق اتومدى دامىتۋ سالاسىنداعى جالپى­پلانەتارلىق مەحانيزمدەردى باسقارۋ ۇدە­رىستەرىن جەتىلدىرۋ. ەكىنشىسى – توتەنشە اتومدىق جاعدايلار كەزىندە جالپىعا تانىلعان قاعيداتتار مەن داعدارىستاردى جويۋدىڭ مەحانيزمدەرى قاجەت. ءۇشىنشىسى – يادرولىق نىسانداردا كورىنىس بەرەتىن كەز كەلگەن قيىندىقتاردى دەر شاعىندا الەمدىك قوعامداستىققا حاباردار ەتۋ. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇۇ-عا مۇشە ەلدەردى 2017-2018 جىلدارعا ارنالعان بۇۇ قاۋىپ­سىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشە­لى­گى­نە قازاقستان كانديداتۋراسىن قول­داۋعا شاقىردى. «قازاقستان 2017-2018 جىلدارعا ار­نال­عان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراق­تى ەمەس مۇشەلىگىنە قازاقستان ءوز كان­دي­داتۋراسىن ۇسىندى», – دەپ ايتتى ن.نازارباەۆ سارسەنبى كۇنگى بۇۇ باس اس­سام­بلەياسىنىڭ 66-سەسسياسىنداعى جالپى­ساياسي پىكىرسايىستا سويلەگەن سوزىندە. «ءبىز الەمدىك قوعامداستىق قولداۋ بىلدىرەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز», – دەدى پرەزيدەنت. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردى جاھاندىق اقپاراتتىق كەڭىستىكتىڭ حالىقارالىق قۇقىقتىق بازالارىن تەزدەتىپ قۇرۋعا  شاقىردى. «اقپاراتتىق كەڭىستىك – بۇل جەر باي­لىعى, اۋە جانە سۋ الەمى, عارىش سەكىلدى ادامزاتتىڭ بولاشاعى ءۇشىن ماڭىزدى سالا بولىپ تابىلادى. بۇگىندە اقپاراتتىق ۇدە­رىستەردى رەتتەيتىن بىردە ءبىر حالىقارالىق كونۆەنتسيا, بىردە-ءبىر كوپتاراپتى شارت جوق», – دەپ كورسەتىلگەن ن.نازارباەۆتىڭ ءسوي­لەگەن سوزىندە. بۇدان باسقا, پرەزي­دەنتتىڭ پىكىرىنشە, جاھاندىق اقپاراتتىق كەڭىستىكتىڭ حالىقارالىق قۇقىقتىق بازاسى قۇرۋ ەرەكشە ماڭىزدى. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءسار­سەنبىدە بۇۇ باس اس­سامبلەياسىنىڭ 66-سەس­سيا­­سىندا سويلە­گەن ءسو­زىندە جالپىعا ورتاق يادروسىز الەم دەكلاراتسياسىن ءازىر­لەۋدى باستاۋ تۋرالى ۇسىنىسپەن شىقتى. پرەزيدەنت قازاقستان 2012 جىلى سەۋلدە وتەتىن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتكە ۇلكەن ءۇمىت ارتاتىنىن اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنت سونداي-اق  بۇگىندە الەمدە قارۋ-جاراق جاساۋعا كەتەتىن شىعىننىڭ جالپى جيىنتىعى «قىرعي-قاباق سوعىس» جىل­دا­رىنداعىدان ەكى ەسەگە تەز وسكەنىن, ول جىل سايىن 6 پايىزعا ارتىپ, قازىردىڭ وزىندە 1,5 تريلليون دوللارعا جەتكەنىن اتادى. بۇۇ باس اس­سام­بلەياسىنىڭ 66-سەس­سيا­سىندا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ سوزىندە جالپىعا ورتاق يادروسىز الەم دەكلاراتسياسىن جانە ونىڭ قۇقىقتىق قۇجاتتارىن ازىرلەۋ قاجەت ەكەندىگىن مالىمدەدى. «بۇگىندە اقپاراتتىق ۇدەرىستەردى رەتتەيتىن بىردە-ءبىر حالىقارالىق جانە بىردە-ءبىر كوپتاراپتى شارت جوق. سون­دىق­تان دا بانكتەرگە, مەملەكەتتىك مەكەمەلەرگە, ءتىپتى يادرو­لىق نىساندارعا «شا­بۋىل» جاساعان حاكەر­لەردىڭ كوپشىلىگى جا­زالانبايدى», – دەپ مالىمدەدى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 66-سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىندە. سونداي-اق پرەزيدەنت پالەستينا مەملەكەتىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنسىز تاياۋ شىعىستا تۇراقتى بەيبىتشىلىككە قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەستىگىن اتاپ ءوتتى.