قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتى سوت جۇيەسىندەگى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ حال-احۋالىن ساراپقا سالدى
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارعى سوتى سوت جۇيەسىندەگى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ حال-احۋالىن ساراپقا سالدى. ايتۋلى باسقوسۋ قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى بەكىتكەن تىلدەردى قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا جانە 22 قىركۇيەك – قازاقستان حالقى تىلدەرى مەرەكەسىنە ورايلاستىرىلىپ وتكىزىلدى. شاراعا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ اكىمشىلىگى, جوعارعى سوت كەڭەسى, كونستيتۋتسيالىق كەڭەس, پارلامەنت, باس پروكۋراتۋرا, ادىلەت جانە ىشكى ىستەر مينيسترلىگى مەن مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
جوعارعى سوت جانىنداعى سوتتاردىڭ قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ دەپارتامەنتى جۇرگىزگەن ساراپتاما رەسپۋبليكا سوتتارىندا قازاق تىلىندە قارالعان ىستەردىڭ سانى باياۋ بولسا دا جىل ساناپ ءوسىپ كەلە جاتقاندىعىن كورسەتەدى. مىسالعا, قىزىلوردا, اتىراۋ, وڭتۇستىك قازاقستان, ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ سوتتارىندا ىستەردىڭ 60 پايىزدان استامى مەملەكەتتىك تىلدە قارالعاندىعىن اتاپ ءوتۋ قاجەت.
الايدا, وسى كەزگە دەيىن ءالى دە شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان ماسەلەلەر جەتكىلىكتى. مىسالى, ىسكە قاجەتتى قۇجاتتاردى مەملەكەتتىك تىلدە دايىنداپ, ونىمەن سوتتا ەركىن جۇمىس جاساي بىلەتىن قورعاۋشىلاردىڭ ازدىعى قولبايلاۋ بولىپ وتىر.
«مەملەكەتتىك ءتىلدى كەڭىنەن قولدانۋعا بايلانىستى قيىندىقتار سوت سالاسىنا دا ءتان. ءبىز وسى باسقوسۋدى ۇيىمداستىرۋ ارقىلى بۇل ماسەلەنى ورتاعا سالىپ, شەشۋ جولدارىن بەلگىلەپ الامىز دەگەن سەنىمدەمىز. بۇل جەردە جاي عانا تالقىلاۋمەن شەكتەلىپ قالمايىق. قازاق ءتىلىنىڭ جاعدايىن جاقسارتۋدى وزىمىزدەن باستاعانىمىز ءجون. قازىرگى كۇنى رەسپۋبليكا سوتتارىندا سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋشى سۋديالاردىڭ 75 پايىزى قازاق ءتىلىن ەركىن مەڭگەرگەن, سوت تورەلىگىن مەملەكەتتىك تىلدە ساپالى ءجۇزەگە اسىرا الاتىن تۇلعالار», – دەدى جوعارعى سوت توراعاسى بەكتاس بەكنازاروۆ.
باسقوسۋعا ارنايى شاقىرىلعان پرەزيدەنت اكىمشىلىگى ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى دارحان مىڭباي ءوز سوزىندە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ, جوعارى دەڭگەيدە جيىن ۇيىمداستىرعان جوعارعى سوت باسشىلىعىنا العىسىن جەتكىزدى. سوت جۇيەسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ دامۋىنا قوسىپ وتىرعان ەلەۋلى ۇلەسىن دە اتاپ ءوتتى. سونىمەن بىرگە, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ وكىلى د. مىڭباي: «سوت سالاسىندا قىزمەت ەتەتىن جوعارى ءبىلىمدى زاڭگەرلەر العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ, تولىققاندى قازاق ءتىلىن مەڭگەرىپ, نەعۇرلىم كەڭىرەك قولدانىپ, وزگەلەرگە ۇلگى بولۋى ءتيىس», – دەگەن پىكىرىن ورتاعا سالدى.
جوعارعى سوت كەڭەسىنىڭ توراعاسى و.جۇمابەكوۆ ءوز سوزىندە, سوت جۇيەسىنىڭ قازاق تىلىنە قاشاندا بارىنشا كوڭىل بولەتىندىگىن ايتتى. جوعارعى سوت كەڭەسى سۋديالىققا ۇمىتكەرلەردى ىرىكتەۋ كەزىندە قازاق ءتىلىن مەڭگەرگەن, ءىس قاراي بىلەتىن تۇلعالارعا باسىمدىق بەرەتىندىگىنە ەرەكشە توقتالدى. «سوڭعى كەزدە سۋديا رەتىندە تاعايىندالعان, سوت توراعالىعىنا ۇسىنىلعان تۇلعالار اراسىندا مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرگەن تۇلعالار سانىنىڭ ءوسىپ كەلە جاتقاندىعى قۋانتادى. ولاردىڭ اراسىندا تەك قازاق ۇلتىنىڭ ەمەس, باسقا ۇلت وكىلدەرى دە بار», – دەدى جوعارعى سوت كەڭەسىنىڭ توراعاسى.
شارا بارىسىندا ءسوز العان جوعارعى سوت سۋدياسى ءا.قۇرىقباەۆ: «قازاقستان – ۋنيتارلىق ء(بىرتۇتاس) مەملەكەت بولعاندىقتان, سوت ءىسىن مەملەكەتتiك تiلدە جۇرگiزۋ ەشقانداي داۋ-داماي تۋعىزباۋى قاجەت. ال قىلمىستىق ىستەردىڭ مەملەكەتتىك تiلدە جۇرگiزiلۋi قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ ءىستى مەملەكەتتىك تىلدە جۇرگىزۋگە بايلانىستى تالابىنا ەمەس, سۋديانىڭ, پروكۋروردىڭ, تەرگەۋشىنىڭ مەملەكەتتىك تiلدi بiلۋ دەڭگەيىنە بايلانىستى ەكەنى راس. مەملەكەتتىك تiلدi بiلمەيتiن تەرگەۋشi قىلمىستىق ءىستى ورىس تiلiندە جۇرگiزەدi, سۋديا ءىستى ورىسشا قارايدى. زاڭدا كورسەتiلگەن قاجەت بولعان جاعدايدا ورىس تiلiن قولدانۋ مۇمكىندىگى مەملەكەتتىك تiلدi بىلمەيتىن cyديا مەن تەرگەۋشى ءۇشىن تىپتەن قولايلى», – دەگەن پىكىرىن جەتكىزدى.
شارا بارىسىندا سوت ءىسىن مەملەكەتتىك تىلدە جۇرگىزۋ تەك سوتتاردىڭ عانا جۇمىسى ەمەس. سوندىقتان دا بۇل ماسەلەگە قولىندا بيلىگى بار, جالپى قۇقىق قورعاۋ سالاسىنىڭ باسىندا تۇرعان باس پروكۋراتۋرا مەن ىشكى ىستەر جانە ادىلەت مينيسترلىكتەرى باسا نازار اۋدارسا دەگەن پىكىرلەر ايتىلدى.
كەزدەسۋ بارىسىندا جوعارعى سوت توراعاسى ب.بەكنازاروۆ قازىرگى تاڭدا حالىقتىڭ كوكەيكەستى ماسەلەسىنە اينالعان مەملەكەتتىك ءتىل توڭىرەگىندە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنىڭ بارلىق سۇراقتارىنا تولىققاندى جاۋاپ بەردى.
«ەگەمەن-اقپارات».
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارعى سوتى سوت جۇيەسىندەگى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ حال-احۋالىن ساراپقا سالدى. ايتۋلى باسقوسۋ قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى بەكىتكەن تىلدەردى قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا جانە 22 قىركۇيەك – قازاقستان حالقى تىلدەرى مەرەكەسىنە ورايلاستىرىلىپ وتكىزىلدى. شاراعا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ اكىمشىلىگى, جوعارعى سوت كەڭەسى, كونستيتۋتسيالىق كەڭەس, پارلامەنت, باس پروكۋراتۋرا, ادىلەت جانە ىشكى ىستەر مينيسترلىگى مەن مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
جوعارعى سوت جانىنداعى سوتتاردىڭ قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ دەپارتامەنتى جۇرگىزگەن ساراپتاما رەسپۋبليكا سوتتارىندا قازاق تىلىندە قارالعان ىستەردىڭ سانى باياۋ بولسا دا جىل ساناپ ءوسىپ كەلە جاتقاندىعىن كورسەتەدى. مىسالعا, قىزىلوردا, اتىراۋ, وڭتۇستىك قازاقستان, ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ سوتتارىندا ىستەردىڭ 60 پايىزدان استامى مەملەكەتتىك تىلدە قارالعاندىعىن اتاپ ءوتۋ قاجەت.
الايدا, وسى كەزگە دەيىن ءالى دە شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان ماسەلەلەر جەتكىلىكتى. مىسالى, ىسكە قاجەتتى قۇجاتتاردى مەملەكەتتىك تىلدە دايىنداپ, ونىمەن سوتتا ەركىن جۇمىس جاساي بىلەتىن قورعاۋشىلاردىڭ ازدىعى قولبايلاۋ بولىپ وتىر.
«مەملەكەتتىك ءتىلدى كەڭىنەن قولدانۋعا بايلانىستى قيىندىقتار سوت سالاسىنا دا ءتان. ءبىز وسى باسقوسۋدى ۇيىمداستىرۋ ارقىلى بۇل ماسەلەنى ورتاعا سالىپ, شەشۋ جولدارىن بەلگىلەپ الامىز دەگەن سەنىمدەمىز. بۇل جەردە جاي عانا تالقىلاۋمەن شەكتەلىپ قالمايىق. قازاق ءتىلىنىڭ جاعدايىن جاقسارتۋدى وزىمىزدەن باستاعانىمىز ءجون. قازىرگى كۇنى رەسپۋبليكا سوتتارىندا سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋشى سۋديالاردىڭ 75 پايىزى قازاق ءتىلىن ەركىن مەڭگەرگەن, سوت تورەلىگىن مەملەكەتتىك تىلدە ساپالى ءجۇزەگە اسىرا الاتىن تۇلعالار», – دەدى جوعارعى سوت توراعاسى بەكتاس بەكنازاروۆ.
باسقوسۋعا ارنايى شاقىرىلعان پرەزيدەنت اكىمشىلىگى ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى دارحان مىڭباي ءوز سوزىندە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ, جوعارى دەڭگەيدە جيىن ۇيىمداستىرعان جوعارعى سوت باسشىلىعىنا العىسىن جەتكىزدى. سوت جۇيەسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ دامۋىنا قوسىپ وتىرعان ەلەۋلى ۇلەسىن دە اتاپ ءوتتى. سونىمەن بىرگە, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ وكىلى د. مىڭباي: «سوت سالاسىندا قىزمەت ەتەتىن جوعارى ءبىلىمدى زاڭگەرلەر العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ, تولىققاندى قازاق ءتىلىن مەڭگەرىپ, نەعۇرلىم كەڭىرەك قولدانىپ, وزگەلەرگە ۇلگى بولۋى ءتيىس», – دەگەن پىكىرىن ورتاعا سالدى.
جوعارعى سوت كەڭەسىنىڭ توراعاسى و.جۇمابەكوۆ ءوز سوزىندە, سوت جۇيەسىنىڭ قازاق تىلىنە قاشاندا بارىنشا كوڭىل بولەتىندىگىن ايتتى. جوعارعى سوت كەڭەسى سۋديالىققا ۇمىتكەرلەردى ىرىكتەۋ كەزىندە قازاق ءتىلىن مەڭگەرگەن, ءىس قاراي بىلەتىن تۇلعالارعا باسىمدىق بەرەتىندىگىنە ەرەكشە توقتالدى. «سوڭعى كەزدە سۋديا رەتىندە تاعايىندالعان, سوت توراعالىعىنا ۇسىنىلعان تۇلعالار اراسىندا مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرگەن تۇلعالار سانىنىڭ ءوسىپ كەلە جاتقاندىعى قۋانتادى. ولاردىڭ اراسىندا تەك قازاق ۇلتىنىڭ ەمەس, باسقا ۇلت وكىلدەرى دە بار», – دەدى جوعارعى سوت كەڭەسىنىڭ توراعاسى.
شارا بارىسىندا ءسوز العان جوعارعى سوت سۋدياسى ءا.قۇرىقباەۆ: «قازاقستان – ۋنيتارلىق ء(بىرتۇتاس) مەملەكەت بولعاندىقتان, سوت ءىسىن مەملەكەتتiك تiلدە جۇرگiزۋ ەشقانداي داۋ-داماي تۋعىزباۋى قاجەت. ال قىلمىستىق ىستەردىڭ مەملەكەتتىك تiلدە جۇرگiزiلۋi قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ ءىستى مەملەكەتتىك تىلدە جۇرگىزۋگە بايلانىستى تالابىنا ەمەس, سۋديانىڭ, پروكۋروردىڭ, تەرگەۋشىنىڭ مەملەكەتتىك تiلدi بiلۋ دەڭگەيىنە بايلانىستى ەكەنى راس. مەملەكەتتىك تiلدi بiلمەيتiن تەرگەۋشi قىلمىستىق ءىستى ورىس تiلiندە جۇرگiزەدi, سۋديا ءىستى ورىسشا قارايدى. زاڭدا كورسەتiلگەن قاجەت بولعان جاعدايدا ورىس تiلiن قولدانۋ مۇمكىندىگى مەملەكەتتىك تiلدi بىلمەيتىن cyديا مەن تەرگەۋشى ءۇشىن تىپتەن قولايلى», – دەگەن پىكىرىن جەتكىزدى.
شارا بارىسىندا سوت ءىسىن مەملەكەتتىك تىلدە جۇرگىزۋ تەك سوتتاردىڭ عانا جۇمىسى ەمەس. سوندىقتان دا بۇل ماسەلەگە قولىندا بيلىگى بار, جالپى قۇقىق قورعاۋ سالاسىنىڭ باسىندا تۇرعان باس پروكۋراتۋرا مەن ىشكى ىستەر جانە ادىلەت مينيسترلىكتەرى باسا نازار اۋدارسا دەگەن پىكىرلەر ايتىلدى.
كەزدەسۋ بارىسىندا جوعارعى سوت توراعاسى ب.بەكنازاروۆ قازىرگى تاڭدا حالىقتىڭ كوكەيكەستى ماسەلەسىنە اينالعان مەملەكەتتىك ءتىل توڭىرەگىندە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنىڭ بارلىق سۇراقتارىنا تولىققاندى جاۋاپ بەردى.
«ەگەمەن-اقپارات».
