ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك سەرپىنى

بۇگىن حالىق وكىلدەرى بۇكىلقىتاي جينالىسى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ۋ بانگونىڭ قازاقستانعا ساپارى باس­تا­لادى. بۇل قىتاي پارلامەنتى باسشىسىنىڭ قازاق ەلىنە ال­عاشقى ساپارى بولىپ تابىلادى. وسى وقيعاعا وراي ءبىز قى­تاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ءتو­تەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى چجوۋ ءليدى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك. – قۇرمەتتى ەلشى مىرزا, اۋەلى حالىق وكىلدەرى بۇكىلقىتاي جي­نا­لىسى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ ءتور­اعاسى ء(حوبج تك) ۋ بان­گو­نىڭ قازاقستانعا الداعى ساپارى تۋرالى اڭگىمەلەسەڭىز. – قازاقستان پارلامەنتى سە­نا­تىنىڭ توراعاسى قايرات ءماميدىڭ شاقىرۋى بويىنشا حالىق وكىلدەرى بۇكىلقىتاي جينالىسى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ۋ بانگو 23-27 قىركۇيەك ارالىعىندا قازاق­ستان­عا رەسمي دوستىق ساپارمەن كەلەدى. اتالعان ساپار بارىسىندا ءحوبج تك توراعاسى ۋ بانگو الماتى جانە استانا قالالارىندا بولىپ, وندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن, پارلامەنت سەنا­تى­نىڭ توراعاسى قايرات ماميمەن, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ورال مۇحامەدجانوۆپەن جانە ال­ماتى قالاسىنىڭ باسشىلىعىمەن كەزدەسىپ, كەلىسسوزدەر جۇرگىزەدى دەپ كۇتىلۋدە. كەلىسسوزدەر مەن كەزدەسۋلەردە ءتۇرلى سالالاردا, اتاپ ايت­قان­دا, پارلامەنتتىك جەلىلەر بويىنشا, سونداي-اق ەكى ەل باسشىلارىنىڭ ۋاعدالاستىقتارىن جان-جاقتى ءجۇ­زە­گە اسىرۋ ماسەلەلەرى جونىندە ەكى جاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامى­تۋ­دىڭ جاي-جاپسارلارى تالقىلانا­تىن بولادى. سونىمەن بىرگە, ەكى تا­راپتى دا قىزىقتىراتىن حالىق­ارا­لىق جانە وڭىرلىك ماسەلەلەر بوي­ىن­شا ەگجەي-تەگجەيلى پىكىر الى­سۋ­لار جۇرەتىندىگى ويلاستىرىلعان. ءحوبج تك توراعاسى ۋ بانگو, سونىمەن قاتار, ەكى ەل ىسكەر توپ­تا­رى اراسىنداعى كەزدەسۋگە دە قاتى­ساتىن بولادى. ەكى جاق اتالعان ساپارعا اۋقىمدى دا مۇقيات داي­ىن­دىق جۇمىستارىن جۇرگىزە وتىرىپ, وعان ۇلكەن ماڭىز بەرۋدە. بىرلەسكەن كۇش-جىگەردىڭ ارقاسىندا بۇل ساپاردىڭ وڭ ناتيجەلەر بەرەتىنىنە سەنىمىم كامىل. – قىتاي تاراپىنىڭ باعا­لاۋ­ىن­شا, ءحوبج تك توراعاسى ۋ بان­گونىڭ قازاقستانعا بۇل ساپا­رىنىڭ ماڭىزى قانشالىقتى؟ – اتالعان ساپار ءحوبج تك ءتور­اعاسى ۋ بانگونىڭ قازاقستانعا ال­عاش­قى ساپارى جانە قىتاي مەن قازاقستان باسشىلىعىنىڭ ءۇستىمىز­دەگى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا ەكى ەلدىڭ جان-جاقتى ستراتەگيالىق ءارىپ­تەستىگى ورناتىلعاننان كەيىنگى العاشقى كەزدەسۋى بولىپ وتىر. الداعى ساپار 2011 جىلدىڭ ەكى جاقتى بايلانىستارداعى جوعارى دەڭگەيلى تاعى ءبىر ايتۋلى وقيعاسى بولماق. بۇل ەكى ەلدىڭ باسشىلىعى قىتاي-قازاقستان قارىم-قاتىنا­سىن دامىتۋعا ۇلكەن ماڭىز بەرەتىنىن كەزەكتى مارتە ايقىن كورسەتەدى. اتالعان ساپار قىتاي مەن قا­زاق­ستان اراسىنداعى جان-جاقتى سترا­تەگيالىق ارىپتەستىكتى ودان ءارى سەنىم تۇرعىسىنان تەرەڭدەتىپ, ءوزارا ءىس-قيمىل دەڭگەيىن جوعارىلاتۋعا سونى سەرپىن قوساتىنىنا سەنىمدىلىگىمدى بىلدىرەمىن. – ءسىز قىتاي-قازاقستان قا­رىم-قاتىناسىنىڭ قازىرگى جاع­دايى مەن پەرسپەكتيۆاسىن, ونىڭ ىشىندە ەكونوميكالىق, گۋماني­تار­لىق جانە باسقا سالالارداعى ىن­تىماقتاستىعىن قالاي باعا­لاي­سىز؟ – قىتاي مەن قازاقستان ارا­سىندا ديپلوماتيالىق بايلانىس ورناعان 20 جىلعا جۋىق ۋاقىتتان بەرى ەكى ەل باسشىلارىنىڭ ۇلكەن قولداۋى مەن قامقورلىعىنىڭ جانە ورتاق كۇش-جىگەر جۇمسالۋىنىڭ ناتيجەسىندە ەكى جاقتى قارىم-قا­تىناستاردىڭ سالاماتتى دا تۇراق­تى وڭ دامۋ ۇردىستەرى وزگەرىسسىز ساقتالىپ كەلەدى. بۇگىندە قىتاي-قازاقستان قارىم-قاتىناسى ءوز دامۋ تاريحىنداعى ەڭ وزىق كەزەڭىن با­سى­نان وتكەرۋدە. تاراپتار جوعا­رى دەڭگەيدەگى بايلانىستاردى جان-جاقتى قولداپ, ساياسي ءوزارا ءىس-قي­مىل­دى ءۇزىلىسسىز نىعايتۋ ۇستىندە. ەكى ەلدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق, قار­جى­لىق, ەنەرگەتيكالىق, كولىكتىك, عىلىمي-تەحنيكالىق سالالارداعى ىقپالداستىعى دا ءار كەز ارتا ءتۇسىپ وتىر. قىتاي مەن قازاقستاننىڭ مۇ­ناي جانە گاز قۇبىرلارى ىسكە قوسىلعان, شيكىزاتتىق ەمەس سەكتوردا بىرقاتار جوبالار تابىستى ءجۇ­زەگە اسىرىلۋدا. ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 2010 جىلى 20 ميلليارد 400 ميلليون اقش دوللارىن قۇرادى. بۇل – الىس-بەرىس كولەمى ديپلوماتيالىق قارىم-قا­تىناس ورناعان باستاپقى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 50 ەسەدەن استامعا ۇلعايدى دەگەن ءسوز. ەكى مەملەكەت باسشىلارى تاۋار اينالىمىن 2015 جىلعا قاراي 40 ميلليارد دوللار دەڭگەيىنە جەتكىزۋ ماقساتىن قويىپ وتىر. قىتاي مەن قازاقستاننىڭ گۋ­مانيتارلىق بايلانىستارى دا ۇزدىكسىز دامۋ ۇستىندە. وڭىرارالىق دوستىق قاتىناستار بەلسەندىلىگىمەن ەرەكشەلەنۋدە. قازاقستاندا قىتاي تىلىنە دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ سەزىنەرلىكتەي دەڭگەيدە وسكەنى دە ءبىزدىڭ حالىقتارىمىزدىڭ ءوزارا تۇسىنىستىگى مەن دوستىعىن نىعايتا تۇسەتىن فاكتورعا اينالعان. حالىق­تارىمىزدىڭ سانالارىنا «ماڭگىلىك بەيبىتشىلىك پەن دوستىق» يدەياسى تەرەڭدەي ەنگەن. تاراپتار ەكى جاق­تىڭ مۇددەسىنە تەڭدەي قاتىستى ماڭىزدى ماسەلەلەردە ءبىر-بىرىنە شەشىمدى تۇردە قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. قازاقستان مەن قىتاي بۇۇ, شىۇ, اوسشك سياقتى كوپ قىرلى قۇرىلىمداردا تىعىز دا ۇيلەسىمدى ءوزارا ءىس-قيمىل تانىتىپ وتىر. مۇنىڭ وڭىردەگى, جانە تۇتاستاي العاندا, دۇنيە جۇزىندەگى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدە ىقپالى زور. قىتاي جاعى ەكى جاقتى قارىم-قاتىناستىڭ دامۋ دەڭگەيىنە قاناعاتتانۋشىلىق بىلدىرەدى جانە مۇنى ىزگى كورشىلىك پەن دوستىقتىڭ جانە ىنتىماقتاستىق­تىڭ وڭىرگە, تۇتاستاي العاندا, بۇكىل الەمگە ۇلگى بولارلىق ءۇردىسى دەپ ەسەپتەيدى. – ءسىز قىتاي-قازاقستان قا­رىم-قاتىناسىنىڭ پەرسپەكتي­ۆا­لارىن قالاي قاراستىراسىز؟ – قىتاي-قازاقستان قارىم-قا­تى­ناسىنىڭ ومىرشەڭدىك باستاۋى ولاردىڭ ەكى حالىقتىڭ مۇددەسىنە دە تولىقتاي جاۋاپ بەرەتىندىگىندە جاتىر جانە ەكى جاققا دا ناقتى تيىمدىلىك اكەلەتىن, تاراپتاردىڭ تۇ­راق­تىلىق پەن دامۋ تالابىن تولىق دەڭگەيىندە قامتاماسىز ەتەتىن ءوز­ارا تىعىز بايلانىستارمەن ولشە­نەدى. بۇگىندە ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناس ەكى جاقتى شەڭ­بەردەن شىعىپ, ماڭىزدى ستراتە­گيا­لىق مانگە يە بولا باستادى. الداعى جىلدىڭ 3 قاڭتارىندا قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى ديپلوماتيالىق بايلانىستىڭ ور­نا­عانىنا 20 جىل تولادى. بۇل ايتۋلى كۇندى ەكى جاق تا سالتاناتتى راۋىشتە اتاپ وتەتىن بولادى. وتكەن 20 جىل ەكى تاراپتىڭ دا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىندا, مەملەكەتتىلىك قۇرۋىندا, سونداي-اق سترا­تە­گيالىق ارىپتەستىگىمىزدى تەرەڭ­دەتۋدە وراسان تابىستارعا جەتكەن جىلدار بولدى. قازىرگى كەزدە قى­تاي مەن قازاقستان جاڭا تاريحي ساتىعا اياق باستى. وتكەن 20 جىل بەدەرىندەگى جيناقتالعان باعالى ءتا­جىريبەمىز بەن ىنتىماقتاستىقتاعى قول جەتكىزگەن زور تابىستارىمىز بىزدەرگە ودان ءارى دە سەرپىندىلىكپەن ىلگەرى جىلجۋعا جاعداي تۋعىزادى. بۇگىنگى تاڭدا ەلدەرىمىزدە جاڭا بەسجىلدىق دامۋ باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋ ۇدەرىستەرى ءجۇرىپ جا­تىر. بۇل بىزدەرگە ەكى جاقتى قارىم-قاتىناستارىمىزدى دامىتۋدا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى. ءوزارا سەنىمدىلىك پەن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جانە بىرلەسە دامۋدىڭ جوعارى رۋحىن باس­شىلىققا الا وتىرىپ, ءبىز قا­زاقستان تارابىمەن بىرگە ىنتى­ماق­تاستىعىمىزدى ەڭ ءتۇرلى دەڭگەي­لەردە جانە ەڭ ءتۇرلى باعىتتاردا ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۇرعى­سى­نان ودان ءارى دە جان-جاقتى دامىتا بەرۋگە مۇددەلىمىز. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. تاتۋ كورشى ءارى ستراتەگيالىق ارىپتەس ەكى ەل اراسىنداعى بايلانىس­تاردى تەرەڭدەتە تۇسۋگە ۇلەس قوسۋ جولىنداعى ديپلوماتيالىق قىز­مەتىڭىزگە تابىس تىلەيمىز. اڭگىمەلەسكەن سامات مۇسا, استانا.