سوڭعى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىندە وڭدى باستامالار كوتەرىلىپ, ەلەڭ ەتكىزەرلىك جاڭالىقتاردىڭ بولىپ جاتقانى راس. وسى ورايدا «مەملەكەتتىك قىزمەتشى قانداي بولۋى كەرەك؟» دەگەن ساۋال تۋىندايدى. وسى جانە باسقا سۇراقتارعا جاۋاپ الماق نيەتتە مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىكتىڭ قىزىلوردا وبلىسى بويىنشا باسقارما باستىعى, وبلىستىق تارتىپتىك كەڭەس توراعاسى عالىم تۇرسىنباەۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– عالىم سۇلتان ۇلى, مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىندە جۇرگىزىلىپ جاتقان اكىمشىلىك رەفورمالاردان قانداي ناتيجە كۇتەسىز؟ اڭگىمەمىزدى وسىدان باستاساق...
– تمد ەلدەرىنىڭ ىشىندە ەگەمەندى ەلىمىز الدىڭعى بولىپ مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى زاڭ قابىلدادى. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى «ساياسي» جانە «اكىمشىلىك» توپتارىنا ءبولدى, كونكۋرستىق جۇيەنى جانە مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ مانساپتىق (كارەرالىق) جۇيەسىن, بىلىكتىلىك تالاپتارىن ەنگىزدى, اكىمشىلىك جانە ساياسي مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ كادرلىق رەزەرۆىن قۇردى...
بۇل سالاداعى قازاقستاننىڭ جەتىستىكتەرىن, ءبىزدىڭ تاجىريبەمىزدى تمد ەلدەرى مويىنداپ, جۇرگىزىلگەن رەفورمالارعا شەتەلدىك ساراپشىلار دا جوعارى باعا بەردى.
رەسپۋبليكامىز وسى سالادا ءبىرشاما جەتىستىكتەرگە جەتكەنىمەن, وسىمەن توقتاپ قالۋعا بولمايدى. سەبەبى, جەتىستىكتەرمەن قاتار, كەمشىلىكتەر دە بار ەكەنى جاسىرىن ەمەس. ولاردىڭ نەگىزگىلەرىنە توقتالاتىن بولساق, كونكۋرستىق جۇيەنىڭ اشىقتىعى قامتاماسىز ەتىلمەگەن, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ جۇمىسىن باعالاۋ مەن ەڭبەگىن ىنتالاندىرۋ ماسەلەلەرى تولىق شەشىلمەگەن, كادرلار تۇراقتىلىعىنىڭ قامتاماسىز ەتىلمەۋى جانە وسى سياقتى باسقا ماسەلەلەر. سوندىقتان دا, مەملەكەتتىك قىزمەتكە قابىلداۋ مەحانيزمىن جەتىلدىرۋ, قىزمەتشىلەردىڭ كاسىبيلىگىن ارتتىرۋ, بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ, ەڭبەگىن ىنتالاندىرۋ جولدارى ارى قاراي قاراستىرىلۋى كەرەك.
وسى باعىتتاعى جۇرگىزىلگەن جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ جاڭا مودەلىنىڭ تۇجىرىمداماسى پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىمەن بەكىتىلدى. وسى تۇجىرىمداما مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ جاڭا مودەلىن قالىپتاستىرۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىنداپ, ونى راسىمدەۋگە جانە ءارى قاراي دامىتۋعا باعىتتالعان نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى ازىرلەۋ ءۇشىن نەگىز بولادى.
جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمانىڭ تۇپكى ماقساتى «مەملەكەتتىك قىزمەت» ۇعىمىن جاڭعىرتۋ. مەملەكەتتىك قىزمەت «ۇلتقا, قوعامعا قىزمەت ەتۋ» ۇعىمىنىڭ ءسينونيمى بولۋعا ءتيىس.
– قازىرگى تاڭدا وبلىستا قانشا مەملەكەتتىك قىزمەتشى بار؟ ولار قانداي سالالار بويىنشا قىزمەت اتقارادى؟ ولاردىڭ كاسىبي دايارلىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جۇمىستار تۋرالى ايتا كەتسەڭىز.
– مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بەرگەن اقپاراتتارىنا سايكەس, قازىرگى تاڭدا وبلىسىمىزداعى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ جالپى شتاتتىق سانى 3522 ادامدى قۇرايدى. ونىڭ 163-ءى ساياسي مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر, «س» ساناتتار توبى بويىنشا (ورتالىق اتقارۋشى ورگانداردىڭ جەرگىلىكتى باسقارمالارى مەن دەپارتامەنتتەرى) – 1828, «د» ساناتتار توبى بويىنشا (وبلىستىق جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار) – 403, «ە» ساناتتار توبى بويىنشا (اۋدان, قالا, اۋىل اكىمدەرىنىڭ اپپاراتتارى, اۋداندىق جانە قالالىق جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار) 1128 بىرلىك بار.
مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ كاسىبي دايارلىعىنا توقتالاتىن بولساق, تومەندەگى ءمالىمەتتەرگە نازار اۋدارۋدى ۇسىنار ەدىم, جوعارى ءبىلىمى بار مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ۇلەسى قازىرگى تاڭدا 89,3 پايىز. 365 ادامنىڭ ەكى نەمەسە ودان دا كوپ جوعارى ءبىلىمى بار, ال 18 مامان عىلىمي دارەجەنىڭ يەلەرى. جالپى العاندا, كورسەتكىشتەر جامان ەمەس, الايدا, قىزمەتشىلەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ۇنەمى كوتەرۋ كەرەكتىگىن ۇمىتپاۋىمىز قاجەت. بۇل باعىتتا ءبىز مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى قايتا دايارلاۋ جانە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ وڭىرلىك ورتالىعىمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. ورتالىقتىڭ جۇمىسىن جوعارى دارەجەگە قويىپ وتىرعان ازامات قالقازبەك اجىبەكوۆ جانە وسى كىسى باستاعان ۇجىمعا وبلىسىمىزدىڭ كوپتەگەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرى العىسىن بىلدىرەدى. ايتا كەتەتىن بولساق, تەك قانا بيىلعى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا ورتالىقتا 522 مەملەكەتتىك قىزمەتشى ءتۇرلى باعدارلامالار بويىنشا بىلىكتىلىگىن كوتەردى.
– ءبىزدىڭ بىلۋىمىزشە, كونكۋرستىق ىرىكتەۋ جۇيەسى ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتكە كىرۋگە تەڭ دارەجەدە قول جەتكىزۋىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. ول ساقتالا ما؟ تاعى دا سۇراق – تەستىلەۋ ماسەلەسى بويىنشا نە ايتاسىز؟ وسى كەرەك پە؟ ونىڭ اشىق جانە وبەكتيۆتى وتكىزىلۋىنە كەپىلدىك بەرۋگە بولا ما؟
– ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەتتىك قىزمەتكە كونكۋرستىق ىرىكتەۋ ارقىلى ورنالاسۋدىڭ كۇشى جويىلمايتىندىعىن ايتا كەتكىم كەلەدى. «ب» اتقارۋشىلىق كورپۋسىنا ورنالاسۋ ەكى كەزەڭنەن تۇراتىن كونكۋرستىق ىرىكتەۋ نەگىزىندە عانا بولۋى كوزدەلگەن. كونكۋرستىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە اگەنتتىكتىڭ اۋماقتىق ءبولىمشەلەرى اكىمشىلىك مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ كادرلىق رەزەرۆىنە كونكۋرس جاريالاۋ ارقىلى تەستىلەۋدىڭ جاڭا جۇيەسىنە نەگىزدەلگەن, كاسىبي جانە جەكە بىلىكتىلىك قابىلەتتەرى بويىنشا ەڭ لايىق دەپ تابىلعان ۇمىتكەرلەر ىرىكتەلىپ الىنسا, ەكىنشى كەزەڭدە مەملەكەتتىك ورگاندار بوس اكىمشىلىك لاۋازىمعا ءۇمىتكەرلەردى كونكۋرستىق جۇيەمەن كادرلىق رەزەرۆكە ەنگىزىلگەندەردىڭ ىشىنەن تاڭداپ, ىرىكتەپ الاتىن بولادى.
مەنىڭ پايىمداۋىمشا, رەسپۋبليكامىزدا قابىلدانعان كونكۋرستىق-مانساپتىق جۇيەنى جەتىلدىرۋ – مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ كاسىبيلىگىن كوتەرۋگە ۇلكەن جاعداي جاساۋ بولىپ تابىلادى جانە مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسى وسى جۇيەمەن ۇلگى كورسەتەرلىكتەي بولىپ قالىپتاسقان گەرمانيا, فرانتسيا, اۆستريا, شۆەيتساريا, يسپانيا سەكىلدى ەلدەردىڭ تاجىريبەسى وسىعان دالەل.
سۇراعىڭىزدىڭ ەكىنشى بولىگىنە كەلسەك, تەستىلەۋدىڭ ماقساتى ۇمىتكەردىڭ نەمەسە اتتەستاتسيالانۋشىنىڭ ءبىلىمى مەن جۇمىس ىستەۋ قابىلەتىن ءادىل باعالاۋ بولىپ تابىلادى. تەستىلەۋ, ارينە, كەرەك. ويتكەنى, زاڭنان حابارى جوق ادام مەملەكەتتىك قىزمەتتە نە بىتىرەدى؟ ول قانداي شەشىمدەر قابىلدايدى؟ ال تەستىلەۋ پروتسەدۋراسىنىڭ وبەكتيۆتى تۇردە وتكىزىلەتىنىنە ءوز باسىم كەپىلدىك بەرەمىن. وسى ماسەلەگە قاتىستى تاعى دا ايتايىن دەگەنىم – مەملەكەتتىك قىزمەتكە ۇمىتكەر نەمەسە سول مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇمىس ىستەپ ءجۇرىپ اتتەستاتسيادان وتەتىن كەز كەلگەن ازامات بەلگىلەنگەن زاڭدىق اكتىلەردى وقىپ ءۇيرەنۋگە تولىق مۇمكىندىگى بار دەپ ويلايمىن. ال تەستىلەۋگە دايىندالۋ كەزەڭىنە كومەك رەتىندە باسقارما تاراپىنان ءبىراز جۇمىستاردى قولعا الۋ جوسپارلانىپ جاتىر.
– وسى ورايدا تارتىپتىك كەڭەستىڭ جۇمىسىنا توقتالىپ وتسەڭىز.
– بيىلعى جىلدىڭ 8 ايى ىشىندە 7 وتىرىس وتكىزىلدى, وتىرىستاردا 21 تارتىپتىك ءىس قارالىپ, 22 مەملەكەتتىك قىزمەتشى جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى, ونىڭ ىشىندە 3 قىزمەتكەر جۇمىستان بوساتىلدى. تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىكتەرى قارالىپ, جازاعا تارتىلعاندار ىشىندە 12-ءسى, ياعني جارتىسىنان كوبى ءتۇرلى دەڭگەيدەگى باسشىلار. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى حالىقتى تارتۋ, ولار تاراپىنان بىلدىرىلگەن شاعىمدارمەن, پىكىرلەرمەن تانىسۋ, ارىز-ءوتىنىشتەرىنىڭ شەشىلۋىنە ىقپال ەتۋ ماقساتىندا وبلىستىڭ بارلىق اۋداندارىندا جانە وبلىس ورتالىعىندا ازاماتتاردى جەكە ماسەلەلەرىمەن قابىلداۋ ءوتكىزىلدى. قابىلداۋ كۇندەرى, ۋاقىتى, ورنى كوپشىلىككە الدىن الا اقپارات قۇرالدارى ارقىلى حابارلانىپ وتىردى. اتالعان مەرزىم ىشىندە وتكىزىلگەن جەكە قابىلداۋلاردا بارلىعى 175 ادام بولدى.
تارتىپتىك كەڭەس پەن وبلىستاعى قۇقىق قورعاۋ, قارجى باقىلاۋ ورگاندارىمەن, «نۇر وتان» حدپ-نىڭ وبلىستىق فيليالىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جۇمىستارىن, قىزمەتتىك بايلانىس ارەكەتتەرىن جۇرگىزۋ جولعا قويىلعان. سونىمەن بىرگە, مەنىڭ پىكىرىمشە, تارتىپتىك كەڭەستىڭ نەگىزگى فۋنكتسياسى جازالاۋ ەمەس, تاربيەلەۋ بولۋى ءتيىس. ياعني, ءبىز ءبىرىنشى كەزەكتە, زاڭبۇزۋشىلىقتىڭ سالدارىمەن كۇرەسۋشى ەمەس, كەرىسىنشە, سول زاڭبۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ شارالارىن ءۇيلەستىرۋشى, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى قۇقىقتىق مادەنيەتكە تاربيەلەۋشى ورگان بولۋىمىز كەرەك. وسى ماسەلەنى العا قويا وتىرىپ, تارتىپتىك كەڭەس, بيىلعى جىلدىڭ وزىندە, ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگان باسشىلارىنا مەملەكەتتىك ءتارتىپتى نىعايتۋعا, سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋعا جانە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ار-نامىس كودەكس تالاپتارىن ءمۇلتىكسىز ورىنداۋىنا باعىتتالعان 67 ۇسىنىس ەنگىزدى.
– مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ جاڭا مودەلىنىڭ تۇجىرىمداماسى قابىلداندى, مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىندا ءبىراز جاڭالىقتار كۇتىلۋدە. وسىعان وراي باسقارما تاراپىنان دا جاڭا يدەيالار, جوبالار جوسپارلانىپ جاتقان بولار؟
– ارينە, ءبىراز جاڭالىقتار ەنگىزۋدى ويلاستىرىپ جاتىرمىز. مىسالعا, جۋىقتا وبلىستىڭ بەلسەندى جاستارىمەن كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىپ, وي بولىستىك. سول كەزدەسۋدىڭ باستى ناتيجەلەرىنىڭ ءبىرى «جاستار كادر رەزەرۆىن» جاساقتاۋ بولىپ وتىر, بۇل جوبا بويىنشا ءبىز 20-25 جاس ماماندى ىرىكتەپ, ولاردى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى وقىتۋ ورتالىعىندا ءتۇرلى سەمينار, ترەنينگتەردە بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ, مەملەكەتتىك ورگانداردا ءىس-ءتاجىريبەدەن وتكىزىپ, ءتيىستى تەست, ەمتيحاندار ارقىلى العان ءبىلىمىن تەكسەرىپ, سەرتيفيكات بەرىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتكە ورنالاسۋىنا ىقپال جاساماق نيەتتەمىز. ەكىنشى ءبىر جوبا – تالىمگەرلىك ينستيتۋتىن قايتا جانداندىرۋ. بارشامىزعا بەلگىلى, جۇمىس ورنىنا جاڭا قىزمەتشى كەلگەن كەزدە, ول وزدىگىنەن جۇمىستى ۇيرەنگەنشە تالاي قيىنشىلىقتان وتەدى, ال وسى ۇدەرىستى جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا, بۇرىنعى كەزدە تالىمگەرلىك جۇيەسى ءپارمەندى جۇمىس ىستەپ كەلگەن. ال ءبىز نەگە وسى جۇيەنى قولعا المايمىز؟ قازىرگى تاڭدا وسى جوبا بويىنشا ءبىراز جۇمىس اتقارىلۋدا. ءبىراق, تالىمگەرلەردى ىنتالاندىرۋ, ياعني ولارعا ءتيىستى ۇستەمەاقى تولەۋ ماسەلەسىن رەسپۋبليكا دەڭگەيىندە, ءتيىستى نورماتيۆتىك اكت قابىلداۋ ارقىلى شەشۋ قاجەت دەپ سانايمىن. تاعى دا ويدا جۇرگەن ءبىر جوبا بار, ول – «ۇزدىك مەملەكەتتىك قىزمەتشى» دەگەن ايدارمەن وبلىستىق سايىس وتكىزۋ. وسىنداي ءىس-شارالار مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ وڭ ءيميدجىن قالىپتاستىرۋعا ءوز كومەگىن تيگىزۋى ءتيىس.
اڭگىمەلەسكەن ەرجان بايتىلەس.
قىزىلوردا.
– عالىم سۇلتان ۇلى, مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىندە جۇرگىزىلىپ جاتقان اكىمشىلىك رەفورمالاردان قانداي ناتيجە كۇتەسىز؟ اڭگىمەمىزدى وسىدان باستاساق...
– تمد ەلدەرىنىڭ ىشىندە ەگەمەندى ەلىمىز الدىڭعى بولىپ مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى زاڭ قابىلدادى. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى «ساياسي» جانە «اكىمشىلىك» توپتارىنا ءبولدى, كونكۋرستىق جۇيەنى جانە مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ مانساپتىق (كارەرالىق) جۇيەسىن, بىلىكتىلىك تالاپتارىن ەنگىزدى, اكىمشىلىك جانە ساياسي مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ كادرلىق رەزەرۆىن قۇردى...
بۇل سالاداعى قازاقستاننىڭ جەتىستىكتەرىن, ءبىزدىڭ تاجىريبەمىزدى تمد ەلدەرى مويىنداپ, جۇرگىزىلگەن رەفورمالارعا شەتەلدىك ساراپشىلار دا جوعارى باعا بەردى.
رەسپۋبليكامىز وسى سالادا ءبىرشاما جەتىستىكتەرگە جەتكەنىمەن, وسىمەن توقتاپ قالۋعا بولمايدى. سەبەبى, جەتىستىكتەرمەن قاتار, كەمشىلىكتەر دە بار ەكەنى جاسىرىن ەمەس. ولاردىڭ نەگىزگىلەرىنە توقتالاتىن بولساق, كونكۋرستىق جۇيەنىڭ اشىقتىعى قامتاماسىز ەتىلمەگەن, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ جۇمىسىن باعالاۋ مەن ەڭبەگىن ىنتالاندىرۋ ماسەلەلەرى تولىق شەشىلمەگەن, كادرلار تۇراقتىلىعىنىڭ قامتاماسىز ەتىلمەۋى جانە وسى سياقتى باسقا ماسەلەلەر. سوندىقتان دا, مەملەكەتتىك قىزمەتكە قابىلداۋ مەحانيزمىن جەتىلدىرۋ, قىزمەتشىلەردىڭ كاسىبيلىگىن ارتتىرۋ, بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ, ەڭبەگىن ىنتالاندىرۋ جولدارى ارى قاراي قاراستىرىلۋى كەرەك.
وسى باعىتتاعى جۇرگىزىلگەن جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ جاڭا مودەلىنىڭ تۇجىرىمداماسى پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىمەن بەكىتىلدى. وسى تۇجىرىمداما مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ جاڭا مودەلىن قالىپتاستىرۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىنداپ, ونى راسىمدەۋگە جانە ءارى قاراي دامىتۋعا باعىتتالعان نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى ازىرلەۋ ءۇشىن نەگىز بولادى.
جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمانىڭ تۇپكى ماقساتى «مەملەكەتتىك قىزمەت» ۇعىمىن جاڭعىرتۋ. مەملەكەتتىك قىزمەت «ۇلتقا, قوعامعا قىزمەت ەتۋ» ۇعىمىنىڭ ءسينونيمى بولۋعا ءتيىس.
– قازىرگى تاڭدا وبلىستا قانشا مەملەكەتتىك قىزمەتشى بار؟ ولار قانداي سالالار بويىنشا قىزمەت اتقارادى؟ ولاردىڭ كاسىبي دايارلىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جۇمىستار تۋرالى ايتا كەتسەڭىز.
– مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بەرگەن اقپاراتتارىنا سايكەس, قازىرگى تاڭدا وبلىسىمىزداعى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ جالپى شتاتتىق سانى 3522 ادامدى قۇرايدى. ونىڭ 163-ءى ساياسي مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر, «س» ساناتتار توبى بويىنشا (ورتالىق اتقارۋشى ورگانداردىڭ جەرگىلىكتى باسقارمالارى مەن دەپارتامەنتتەرى) – 1828, «د» ساناتتار توبى بويىنشا (وبلىستىق جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار) – 403, «ە» ساناتتار توبى بويىنشا (اۋدان, قالا, اۋىل اكىمدەرىنىڭ اپپاراتتارى, اۋداندىق جانە قالالىق جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار) 1128 بىرلىك بار.
مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ كاسىبي دايارلىعىنا توقتالاتىن بولساق, تومەندەگى ءمالىمەتتەرگە نازار اۋدارۋدى ۇسىنار ەدىم, جوعارى ءبىلىمى بار مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ۇلەسى قازىرگى تاڭدا 89,3 پايىز. 365 ادامنىڭ ەكى نەمەسە ودان دا كوپ جوعارى ءبىلىمى بار, ال 18 مامان عىلىمي دارەجەنىڭ يەلەرى. جالپى العاندا, كورسەتكىشتەر جامان ەمەس, الايدا, قىزمەتشىلەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ۇنەمى كوتەرۋ كەرەكتىگىن ۇمىتپاۋىمىز قاجەت. بۇل باعىتتا ءبىز مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى قايتا دايارلاۋ جانە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ وڭىرلىك ورتالىعىمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. ورتالىقتىڭ جۇمىسىن جوعارى دارەجەگە قويىپ وتىرعان ازامات قالقازبەك اجىبەكوۆ جانە وسى كىسى باستاعان ۇجىمعا وبلىسىمىزدىڭ كوپتەگەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرى العىسىن بىلدىرەدى. ايتا كەتەتىن بولساق, تەك قانا بيىلعى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا ورتالىقتا 522 مەملەكەتتىك قىزمەتشى ءتۇرلى باعدارلامالار بويىنشا بىلىكتىلىگىن كوتەردى.
– ءبىزدىڭ بىلۋىمىزشە, كونكۋرستىق ىرىكتەۋ جۇيەسى ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتكە كىرۋگە تەڭ دارەجەدە قول جەتكىزۋىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. ول ساقتالا ما؟ تاعى دا سۇراق – تەستىلەۋ ماسەلەسى بويىنشا نە ايتاسىز؟ وسى كەرەك پە؟ ونىڭ اشىق جانە وبەكتيۆتى وتكىزىلۋىنە كەپىلدىك بەرۋگە بولا ما؟
– ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەتتىك قىزمەتكە كونكۋرستىق ىرىكتەۋ ارقىلى ورنالاسۋدىڭ كۇشى جويىلمايتىندىعىن ايتا كەتكىم كەلەدى. «ب» اتقارۋشىلىق كورپۋسىنا ورنالاسۋ ەكى كەزەڭنەن تۇراتىن كونكۋرستىق ىرىكتەۋ نەگىزىندە عانا بولۋى كوزدەلگەن. كونكۋرستىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە اگەنتتىكتىڭ اۋماقتىق ءبولىمشەلەرى اكىمشىلىك مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ كادرلىق رەزەرۆىنە كونكۋرس جاريالاۋ ارقىلى تەستىلەۋدىڭ جاڭا جۇيەسىنە نەگىزدەلگەن, كاسىبي جانە جەكە بىلىكتىلىك قابىلەتتەرى بويىنشا ەڭ لايىق دەپ تابىلعان ۇمىتكەرلەر ىرىكتەلىپ الىنسا, ەكىنشى كەزەڭدە مەملەكەتتىك ورگاندار بوس اكىمشىلىك لاۋازىمعا ءۇمىتكەرلەردى كونكۋرستىق جۇيەمەن كادرلىق رەزەرۆكە ەنگىزىلگەندەردىڭ ىشىنەن تاڭداپ, ىرىكتەپ الاتىن بولادى.
مەنىڭ پايىمداۋىمشا, رەسپۋبليكامىزدا قابىلدانعان كونكۋرستىق-مانساپتىق جۇيەنى جەتىلدىرۋ – مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ كاسىبيلىگىن كوتەرۋگە ۇلكەن جاعداي جاساۋ بولىپ تابىلادى جانە مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسى وسى جۇيەمەن ۇلگى كورسەتەرلىكتەي بولىپ قالىپتاسقان گەرمانيا, فرانتسيا, اۆستريا, شۆەيتساريا, يسپانيا سەكىلدى ەلدەردىڭ تاجىريبەسى وسىعان دالەل.
سۇراعىڭىزدىڭ ەكىنشى بولىگىنە كەلسەك, تەستىلەۋدىڭ ماقساتى ۇمىتكەردىڭ نەمەسە اتتەستاتسيالانۋشىنىڭ ءبىلىمى مەن جۇمىس ىستەۋ قابىلەتىن ءادىل باعالاۋ بولىپ تابىلادى. تەستىلەۋ, ارينە, كەرەك. ويتكەنى, زاڭنان حابارى جوق ادام مەملەكەتتىك قىزمەتتە نە بىتىرەدى؟ ول قانداي شەشىمدەر قابىلدايدى؟ ال تەستىلەۋ پروتسەدۋراسىنىڭ وبەكتيۆتى تۇردە وتكىزىلەتىنىنە ءوز باسىم كەپىلدىك بەرەمىن. وسى ماسەلەگە قاتىستى تاعى دا ايتايىن دەگەنىم – مەملەكەتتىك قىزمەتكە ۇمىتكەر نەمەسە سول مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇمىس ىستەپ ءجۇرىپ اتتەستاتسيادان وتەتىن كەز كەلگەن ازامات بەلگىلەنگەن زاڭدىق اكتىلەردى وقىپ ءۇيرەنۋگە تولىق مۇمكىندىگى بار دەپ ويلايمىن. ال تەستىلەۋگە دايىندالۋ كەزەڭىنە كومەك رەتىندە باسقارما تاراپىنان ءبىراز جۇمىستاردى قولعا الۋ جوسپارلانىپ جاتىر.
– وسى ورايدا تارتىپتىك كەڭەستىڭ جۇمىسىنا توقتالىپ وتسەڭىز.
– بيىلعى جىلدىڭ 8 ايى ىشىندە 7 وتىرىس وتكىزىلدى, وتىرىستاردا 21 تارتىپتىك ءىس قارالىپ, 22 مەملەكەتتىك قىزمەتشى جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى, ونىڭ ىشىندە 3 قىزمەتكەر جۇمىستان بوساتىلدى. تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىكتەرى قارالىپ, جازاعا تارتىلعاندار ىشىندە 12-ءسى, ياعني جارتىسىنان كوبى ءتۇرلى دەڭگەيدەگى باسشىلار. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى حالىقتى تارتۋ, ولار تاراپىنان بىلدىرىلگەن شاعىمدارمەن, پىكىرلەرمەن تانىسۋ, ارىز-ءوتىنىشتەرىنىڭ شەشىلۋىنە ىقپال ەتۋ ماقساتىندا وبلىستىڭ بارلىق اۋداندارىندا جانە وبلىس ورتالىعىندا ازاماتتاردى جەكە ماسەلەلەرىمەن قابىلداۋ ءوتكىزىلدى. قابىلداۋ كۇندەرى, ۋاقىتى, ورنى كوپشىلىككە الدىن الا اقپارات قۇرالدارى ارقىلى حابارلانىپ وتىردى. اتالعان مەرزىم ىشىندە وتكىزىلگەن جەكە قابىلداۋلاردا بارلىعى 175 ادام بولدى.
تارتىپتىك كەڭەس پەن وبلىستاعى قۇقىق قورعاۋ, قارجى باقىلاۋ ورگاندارىمەن, «نۇر وتان» حدپ-نىڭ وبلىستىق فيليالىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جۇمىستارىن, قىزمەتتىك بايلانىس ارەكەتتەرىن جۇرگىزۋ جولعا قويىلعان. سونىمەن بىرگە, مەنىڭ پىكىرىمشە, تارتىپتىك كەڭەستىڭ نەگىزگى فۋنكتسياسى جازالاۋ ەمەس, تاربيەلەۋ بولۋى ءتيىس. ياعني, ءبىز ءبىرىنشى كەزەكتە, زاڭبۇزۋشىلىقتىڭ سالدارىمەن كۇرەسۋشى ەمەس, كەرىسىنشە, سول زاڭبۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ شارالارىن ءۇيلەستىرۋشى, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى قۇقىقتىق مادەنيەتكە تاربيەلەۋشى ورگان بولۋىمىز كەرەك. وسى ماسەلەنى العا قويا وتىرىپ, تارتىپتىك كەڭەس, بيىلعى جىلدىڭ وزىندە, ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگان باسشىلارىنا مەملەكەتتىك ءتارتىپتى نىعايتۋعا, سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋعا جانە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ار-نامىس كودەكس تالاپتارىن ءمۇلتىكسىز ورىنداۋىنا باعىتتالعان 67 ۇسىنىس ەنگىزدى.
– مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ جاڭا مودەلىنىڭ تۇجىرىمداماسى قابىلداندى, مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىندا ءبىراز جاڭالىقتار كۇتىلۋدە. وسىعان وراي باسقارما تاراپىنان دا جاڭا يدەيالار, جوبالار جوسپارلانىپ جاتقان بولار؟
– ارينە, ءبىراز جاڭالىقتار ەنگىزۋدى ويلاستىرىپ جاتىرمىز. مىسالعا, جۋىقتا وبلىستىڭ بەلسەندى جاستارىمەن كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىپ, وي بولىستىك. سول كەزدەسۋدىڭ باستى ناتيجەلەرىنىڭ ءبىرى «جاستار كادر رەزەرۆىن» جاساقتاۋ بولىپ وتىر, بۇل جوبا بويىنشا ءبىز 20-25 جاس ماماندى ىرىكتەپ, ولاردى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى وقىتۋ ورتالىعىندا ءتۇرلى سەمينار, ترەنينگتەردە بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ, مەملەكەتتىك ورگانداردا ءىس-ءتاجىريبەدەن وتكىزىپ, ءتيىستى تەست, ەمتيحاندار ارقىلى العان ءبىلىمىن تەكسەرىپ, سەرتيفيكات بەرىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتكە ورنالاسۋىنا ىقپال جاساماق نيەتتەمىز. ەكىنشى ءبىر جوبا – تالىمگەرلىك ينستيتۋتىن قايتا جانداندىرۋ. بارشامىزعا بەلگىلى, جۇمىس ورنىنا جاڭا قىزمەتشى كەلگەن كەزدە, ول وزدىگىنەن جۇمىستى ۇيرەنگەنشە تالاي قيىنشىلىقتان وتەدى, ال وسى ۇدەرىستى جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا, بۇرىنعى كەزدە تالىمگەرلىك جۇيەسى ءپارمەندى جۇمىس ىستەپ كەلگەن. ال ءبىز نەگە وسى جۇيەنى قولعا المايمىز؟ قازىرگى تاڭدا وسى جوبا بويىنشا ءبىراز جۇمىس اتقارىلۋدا. ءبىراق, تالىمگەرلەردى ىنتالاندىرۋ, ياعني ولارعا ءتيىستى ۇستەمەاقى تولەۋ ماسەلەسىن رەسپۋبليكا دەڭگەيىندە, ءتيىستى نورماتيۆتىك اكت قابىلداۋ ارقىلى شەشۋ قاجەت دەپ سانايمىن. تاعى دا ويدا جۇرگەن ءبىر جوبا بار, ول – «ۇزدىك مەملەكەتتىك قىزمەتشى» دەگەن ايدارمەن وبلىستىق سايىس وتكىزۋ. وسىنداي ءىس-شارالار مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ وڭ ءيميدجىن قالىپتاستىرۋعا ءوز كومەگىن تيگىزۋى ءتيىس.
اڭگىمەلەسكەن ەرجان بايتىلەس.
قىزىلوردا.
