عارىش سالاسى كوشتەن قالمايدى

عارىشتىق قىزمەت سالاسى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-ين­نو­ۆا­تسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ باسىم سەكتورى بولىپ سانالادى. بۇل جونىندە كەشە ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جانىبەك كا­رىبجانوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن ۇكىمەت ساعاتىندا ۇلتتىق عارىش اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى  تالعات مۇساباەۆ ءمالىم ەتتى. اگەنتتىك توراعاسى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى عارىشتىق قىزمەتتى دامىتۋ» تاقىرىبىندا سويلەگەن سوزىندە 2010-2014 جىل­دارعا ارنالعان عارىش قىزمەتىن دامىتۋ باعدارلاماسى بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان شارالاردى سانامالاپ بەردى. اتاپ ايتقاندا, قا­زىر «KazSat» سپۋتنيكتىك بايلا­نىس جانە تاراتۋ جۇيەسى جاسالۋدا. سونىڭ نەگىزىندە «KazSat-2» «KazSat-3» جوبالارى جانە عا­رىش­تىق اپپاراتتاردى جەردەن باس­قارۋ رەزەرۆتىك كەشەنى جۇمىس­تارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. ءۇستى­مىز­دەگى جىلدىڭ 16 شىلدەسىندە «KazSat-2» عارىش اپپاراتى «باي­قوڭىر» عارىش ايلاعىنان ۇشى­رىلسا, ونىڭ جەر وربيتاسىنداعى جاعدايى قازان ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن سىنالىپ ءبىتۋى ءتيىس. ال «KazSat-3» عارىش اپپا­را­تىن ازىرلەۋ جوباسى حالىقارالىق لە بۋرجە (فرانتسيا, پاريج قا­لاسى) اۆياتسيالىق عارىشتىق سا­لونىندا اكادەميك م.ف.رەشەتنەۆ اتىنداعى «اقپاراتتىق سپۋتنيكتىك جۇيە» ااق رەسەيلىك كومپا­نيا­سى مەن عارىشتىق بايلانىس رەسپۋبليكالىق ورتالىعى ارا­سىن­داعى كەلىسىم-شارتقا قول قويۋ ناتيجەسىندە ومىرگە كەلگەن بو­لا­تىن. كەلىسىم-شارت   ەرەجەسىنە ءساي­كەس رەسەيلىك كومپانيا باستى ورىنداۋشى دا, ال  Thales Alenia Space ەۋروپالىق كومپانياسى ونىڭ ارىپتەسى رەتىندە بەلگىلەنگەن. «KazSat-3» عارىش اپپاراتىن 2013 جىلدىڭ سوڭىنا تامان ۇشى­رۋ كوزدەلگەن. بۇدان باسقا, الماتى وبلىسىنىڭ ىلە اۋدانى اۋماعىندا عارىشتىق اپپارات­تار­دى جەردەن باسقارۋ رەزەرۆتىك كەشەنى سالىنىپ جاتسا, ول 2012 جىلدىڭ باسىندا ىسكە قوسىلادى دەپ كۇتىلۋدە. ت.مۇساباەۆتىڭ سوزىنەن بەلگىلى بولعانىنداي, جەردى اراقا­شىق­تىقتان زوندتاۋ جۇيەسىنە ار­نال­عان جوبانىڭ قۇرىلىسى دا باستالىپ­تى. «استانا – جاڭا قالا» ەكونو­مي­كالىق ايماعىنىڭ اۋماعىندا 30 گەكتار جەرگە عا­رىشتىق اپپارات­تار­دى جيناقتاۋ-سىناقتان وتكىزۋ كەشەنى قۇرى­لىسى جۇرگىزىلۋدە ەكەن. «عالام» جشس نەگىزىندە قازاق-فرانتسۋز بىرلەسكەن كاسىپورنى قۇ­رى­لىپ, فرانتسيالىق «EADS Astrum» كومپانياسى تاراپىنان  قاجەتتى قۇ­رال-جابدىقتار قويى­لۋى بويىنشا كەلىسىم دە جاسال­عان كورىنەدى.  عا­رىشتىق اپپارات­تاردى جوبالاۋ, جيناۋ جانە سى­ناقتان وتكىزۋدە ءتاجى­ريبە جيناق­تاۋ ءۇشىن 24 قازاق­ستان­دىق ينجەنەر فران­تسيالىق كاسىپ­ورىن­عا جىبەرىلىپتى. سونىمەن, اق­مو­لا مەن الماتى وبلىستارىندا 10 ديف­فەرەن­تسيال­دى ستانسالار جانە ءموبيلدى ديف­فەرەنتسيالدى ستانسا, سونداي-اق استانا قالاسىندا ءوڭىر­لىك ورتا­لىقتى ىسكە قوسۋ قولعا الىنعان. «بايقوڭىر» عارىش ايلاعى اۋماعىندا «بايتەرەك» زىمىران ۇشىرۋ كەشەنىن سالۋ جوباسىنىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى قازىر ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگىندە ەكەنى بەلگىلى بولدى. اگەنتتىك توراعا­سى­نىڭ سوزىنە قاراعاندا, ونىڭ قۇنى 223 ميلليون دوللاردان 1 ميلليارد 248 ميلليون دوللارعا دەيىن ارتقان. سون­داي-اق ەلىمىزدىڭ «دنەپر» جانە «زەنيت» عارىشتىق زىمى­ران كەشەنى جوباسىنا قاتىسا­تى­نى دا نازاردان تىس قالمادى. ال «زەنيت» زىمىران ۇشىر­عىشى بويىنشا «نازەمنىي ستارت» جوباسىنا قازاقستاننىڭ رەسەيمەن جانە ۋكراينامەن بىرگە قاتىسۋى بويىنشا جۇمىس توبى قۇرىلىپ, وسى ماسەلە جان-جاقتى پىسىق­تا­لۋ­دا ەكەن. ۇلتتىق عارىش اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى, سو­نى­مەن قاتار, عارىش ماماندارىن دايارلاۋعا ەلىمىزدىڭ 5 جوعارى وقۋ ورنى جۇمىلدىرىلىپ وتىرعان­دى­عىنان حاباردار ەتە كەتتى. «بو­لاشاق» حالىقارالىق باع­دار­لا­ما­سىنا سايكەس رەسەي, اقش, ۇلى­بريتانيا, فرانتسيا, گەرمانيا, ني­دەرلاندى, كانادا جانە قى­تايدا 9 ماماندىق بويىنشا 58 قا­زاقستاندىق ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا ەكەن. بايقوڭىر قالاسىنداعى «ۆوس­­حود» ماسكەۋ اۆياتسيا ينستي­تۋ­تىنىڭ فيليالىندا 205 قازاق­ستان ازاماتى وقۋدا كورىنەدى. ۇكىمەت ساعاتىن قورى­تىن­دى­لاعان  ج.كارىبجانوۆ قا­زاق­ستان ءۇشىن عارىش قىزمەتىنىڭ دامۋى وتە ماڭىزدى ماسەلە ەكەنىن ەرەكشە اتاپ كەتتى. «بايقوڭىر» عارىش ايلاعىنداعى قازىرگى كەزدە تۋىن­داپ وتىرعان الەۋمەتتىك جانە ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋ جولدارى,  «KazSat-2» جەر سەرىگىن ءتيىمدى پايدالانۋ, اسىرەسە, حا­لىق­قا قىزمەت كورسەتۋدە ونىڭ باعا­سىن تومەندەتۋ;  عارىش سالا­سىن­داعى عىلىمي ورتالىقتاردى جاڭ­عىرتۋ, ماقساتتى قاراجاتتاردى قا­راستىرۋ, وسى سالادا ەڭبەك­تە­نە­تىن مامانداردى دايىنداۋ ماسە­لەلەرى وتكىر سانالادى.  «ال دەپۋتاتتار قاجەتتى شەشىمدەردى, ونىڭ ىشىندە قازىر ماجىلىستە تالقى­لا­نىپ جاتقان «عارىش قىزمەتى تۋ­رالى» زاڭ جوباسىن جان-جاقتى پىسىقتاپ, جىلدىڭ اياعىنا دەيىن قابىلداۋعا كۇش سالاتىن بولا­دى», دەدى ج.كارىبجانوۆ. اسقار تۇراپباي ۇلى.