تاربيە باستاۋى – بالاباقشا

ادام بالاسىنىڭ جاراتىلىسى ءارتۇرلى دەگە­نىمىزبەن, بالانىڭ جاقسى بولماعى وسكەن ورتاسى مەن كورگەن تاربيەسىنە بايلانىستى. دانا حالقىمىز «بالانىڭ وسكەن بەسىگى – كەڭ دۇنيەنىڭ ەسىگى», – دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي كورسەتكەن. «بەسىك» ۇعى­مىن «تاربيە» ۇعىمىمەن تەڭ قاراستىرۋىندا ۇلكەن ءمان جاتىر. بالانىڭ جاس كەزىندە كورگەن تاربيەسى ونىڭ ۇلكەن ومىرگە جولداماسى ىسپەتتى. اقيقاتىندا بالانى ۇلكەن ومىرگە ازىرلەۋ ىسىندە اۋەلى ۇيدەگى اتا-انانىڭ, سودان سوڭ بالاباقشانىڭ الار ورنى ەرەكشە. ەگەمەن بولىپ – ەس جيىپ, تاۋەلسىز بولىپ – تاۋبە دەپ ءجۇر­گەن تاريحي تۇستاعى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق يدەولوگياسى دا بالا­باق­شامەن, وسىنداعى تاربيە ماسەلەسىمەن تىكەلەي بايلا­نىستى ەكەنىن ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ تا ءجيى قايتالاپ ءجۇر. پرەزيدەنتىمىز ءبىر سوزىندە: «مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا بارلىق جەردە مەكتەپكە دەيىنگى بالالار مەكەمەلەرىن قۇرۋ ءجونىن­دەگى جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر» دەگەن دە بولاتىن. ارينە, ەشبىر اتا-انا ءوز بالا­سىنىڭ جامان بولعانىن قالامايدى. وعان تەرىس تاربيە بەرگىسى دە كەلمەيدى. بىراق, ءبىرىن­شىدەن, كەيبىرىنىڭ ءوز بالاسىن وركەنيەت كوشىنە لايىقتى تۇردە تاربيەلەۋگە ورەسى جەتپەسە, كەيبىرىنىڭ ءادىسى وسال سوعىپ جاتۋى عاجاپ ەمەس. ەكىنشىدەن, مەملەكەت بولعان سوڭ, وندا يدەولوگيالىق بىرىزدىلىك بولعانى ءجون. بۇل ورايدا بالاباقشانىڭ اتقارار ءرولى ماڭىزدى. تاۋەلسىز ەلدىڭ بالاباقشاسى قانداي بولۋعا ءتيىس دەگەن سۇراققا كەلسەك, الەمنىڭ ەكىنشى ۇستازى, عۇلاما عالىم ءابۋ ناسىر ءال-فارابي: «تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىم – ادامزاتتىڭ قاس جاۋى» دەسە, قازاق­تىڭ قايسار ۇلى باۋىرجان مومىش ۇلى: «مەنىڭ ءۇش قورقىنىشىم بار: ءبىرىنشىسى – بەسىك جىرىن ايتا المايتىن كەلىندەردىڭ كوبەيۋىنەن, ەكىنشىسى – نەمەرەلەرىنە ەرتەگى ايتىپ بەرە المايتىن اجەلەردىڭ كوبەيۋىنەن, ۇشىنشىدەن – سالت-ءداستۇرىن سىيلامايتىن ۇرپاقتىڭ كوبەيۋىنەن قورقامىن» دەگەن ەكەن. قوس تۇلعانىڭ العاشقىسى ادام­زاتتىق دەڭگەيدە اقىل ايتسا, ەكىنشىسى بالا تاربيە­سىندە قازاقتىڭ ءتول رۋحاني قۇندى­لىعىنىڭ ءرولى قانشا­لىقتى ماڭىزدى دەگەن سۇراققا جاۋاپ جولداپ تۇرعانداي. ءبىزدىڭ ۇرپاق تاربيەسىندەگى ۇستانار ۇستانىمىمىز دا وسى ەكى تۇل­عانىڭ سوزىنەن ارقاۋ تارتىپ جاتۋعا ءتيىس. روزا جالپەتەكوۆا, استانا قالاسى №57 «سالتانات» بالاباقشاسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى