ءاربىر ءوڭىردىڭ وزىنە ءتان تىرشىلىگى مەن تابيعاتى بار. ەجەلدەن كاسىپپەن اينالىسىپ, ەگىن سالىپ, جاقسىلىق پەن ىرىستى قارا جەردەن كۇتكەن حالقىمىز ءۇشىن ەڭبەك ەشقاشان تاڭسىق بولعان ەمەس. سول سياقتى جامبىل ءوڭىرى دە اۋىل شارۋاشىلىعى جانە جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىندا قارقىندى جۇمىس ىستەپ كەلەدى.
تارازدا بىلعارىەتىك تىگىلەدى...
وبلىس اكىمدىگى كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ ءمالىمەتىنشە, وتكەن جىلى جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىنداعى ءونىم كولەمى 2004,3 ميلليون تەڭگەنى قۇراعان نەمەسە 2015 جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ناقتى كولەم يندەكسى 168,7 پايىز بولعان. اتالعان سالانىڭ ونەركاسىپتەگى ۇلەسى – 0,6 پايىز. سالا بويىنشا بىلعارى بۇيىمدارىنىڭ ءوندىرىسى 2,5 ەسەگە, اياق-كيىم ءوندىرىسى 37,8 پايىزعا ارتقان. جالپى, جامبىل وبلىسى ەلىمىز بويىنشا تەرى وڭدەۋ جانە اياق كيىم تىگۋ سالاسىندا اتى شىققان ءوڭىر. «تاراز بىلعارى اياق كيىم» جشس باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى شامۋحتار شايۋنۋسوۆ ءبىزبەن ءاڭگىمەسىندە كاسىپورىننىڭ ءبۇگىنگى تاڭداعى تىنىس-ءتىرشىلىگىن جان-جاقتى بايانداپ بەردى. – «تاراز بىلعارى اياق كيىم» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى ەلىمىزدەگى بىردەن-ءبىر اياق كيىم شىعاراتىن ءىرى ءوندىرىس ورنى بولىپ سانالادى. توقىراۋ كەزەڭىن ءبىزدىڭ زاۋىت تا باسىنان وتكەردى. دەگەنمەن, ىزدەنىس پەن ەڭبەكتىڭ ناتيجەسىندە نەگىزى 1961 جىلى قالانعان جامبىل بىلعارى كومبيناتى 2002 جىلدان باستاپ «تاراز بىلعارى اياق كيىم» جشس بولىپ قايتا قۇرىلىپ, وتاندىق ءونىم ءوندىرۋدى قولعا الدى. ماسەلەن, مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن 2013 جىلى 36 مىڭ جۇپ اياق كيىم شىعاردىق. وسىدان-اق ءوندىرىس ورنىنىڭ قانشالىقتى قاۋقارلى ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى, – دەيدى شامۋحتار قاراباي ۇلى. ىرگەلى كاسىپورىن وتكەن جىلى 6,5 ميلليون دەتسيمەتر بىلعارى جۇمساۋ ارقىلى 135 مىڭ جۇپ اياق كيىم شىعارعان. ەندى اعىمداعى جىلى ءونىم كولەمىن 150-200 مىڭ جۇپ اياق كيىمگە جەتكىزۋ جوسپاردا بار. جالپى, جامبىل وبلىسى ەلىمىز بويىنشا تەرى وڭدەۋ جانە اياق كيىم تىگۋ سالاسىندا اتى شىققان ءوڭىر. «تاراز بىلعارى اياق كيىم» جشس باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى شامۋحتار شايۋنۋسوۆ ءبىزبەن ءاڭگىمەسىندە كاسىپورىننىڭ ءبۇگىنگى تاڭداعى تىنىس-ءتىرشىلىگىن جان-جاقتى بايانداپ بەردى. – «تاراز بىلعارى اياق كيىم» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى ەلىمىزدەگى بىردەن-ءبىر اياق كيىم شىعاراتىن ءىرى ءوندىرىس ورنى بولىپ سانالادى. توقىراۋ كەزەڭىن ءبىزدىڭ زاۋىت تا باسىنان وتكەردى. دەگەنمەن, ىزدەنىس پەن ەڭبەكتىڭ ناتيجەسىندە نەگىزى 1961 جىلى قالانعان جامبىل بىلعارى كومبيناتى 2002 جىلدان باستاپ «تاراز بىلعارى اياق كيىم» جشس بولىپ قايتا قۇرىلىپ, وتاندىق ءونىم ءوندىرۋدى قولعا الدى. ماسەلەن, مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن 2013 جىلى 36 مىڭ جۇپ اياق كيىم شىعاردىق. وسىدان-اق ءوندىرىس ورنىنىڭ قانشالىقتى قاۋقارلى ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى, – دەيدى شامۋحتار قاراباي ۇلى. ىرگەلى كاسىپورىن وتكەن جىلى 6,5 ميلليون دەتسيمەتر بىلعارى جۇمساۋ ارقىلى 135 مىڭ جۇپ اياق كيىم شىعارعان. ەندى اعىمداعى جىلى ءونىم كولەمىن 150-200 مىڭ جۇپ اياق كيىمگە جەتكىزۋ جوسپاردا بار. بىراق, ءونىم كولەمى قانشالىقتى اۋقىمدى بولعانىمەن, تاپسىرىستاردىڭ ازدىعى بۇل كۇندە كاسىپورىن ءۇشىن ماسەلە بولىپ تۇر. تاپسىرىستاردىڭ ازدىعىنان كاسىپورىن ءوز ونىمدەرىن الماتى قالاسىنا جانە تاراز قالاسىنداعى «اۋىل-بەرەكە» بازارىنا, سونداي-اق, قالاداعى ءىرىلى-ۇساقتى دۇكەندەرگە عانا شىعارۋعا ءماجبۇر. بۇگىنگى تاڭدا بازارلاردان وتاندىق اياق كيىمدى تابۋ دا, ونى تۇتىنىپ جاتقان حالىقتى كەزدەستىرۋ دە قيىن. ساۋداگەرلەر دە ساپاسى جوعارى, باعاسى دا قولجەتىمدى وتاندىق اياق كيىمنەن گورى, شەتەلدىك ونىمدەرگە ەلدىڭ قىزىعۋشىلىعىنىڭ جوعارى ەكەنىن ايتادى. ءتىپتى ساۋداگەرلەردىڭ ايتۋىنشا, تاراز تۇرعىندارىنىڭ كوپشىلىگى اياق كيىم كاسىپورنىنان حابارسىز. بۇل ءماسەلەدە ونىمدەردىڭ ساپاسى كۇمان تۋدىرماسا دا, جارناما جاعى جەتىسپەي تۇرعانى انىق بايقالادى. ماسەلەن, كاسىپورىن جانىنان اشىلعان ساۋدا نۇكتەسىندە زاۋىتتىڭ جيىرماعا تارتا ءونىم ءتۇرى قويىلعان. باعاسى دا 9000 تەڭگە مەن 14000 تەڭگەنىڭ ارالىعىندا ەكەن. زاۋىت ماماندارى وزدەرى تۇتىنىپ جۇرگەن تاۋاردىڭ ونداعان جىلدارعا دەيىن شىداس بەرەتىنىن سەنىمدى تۇردە ايتىپ وتىر. الايدا, تاپسىرىستاردىڭ ازدىعىنان جانە تۇرعىندار سۇرانىسىنىڭ تومەندىگىنەن كاسىپورىندا الگىندەي ماسەلەلەر تۋىنداۋدا. كەڭەستىك كەزەڭدە تەرى يلەۋدەن باستاپ, دايىن ءونىم بەرۋدىڭ تولىق تىزبەگى بويىنشا جۇمىس ىستەگەن زاۋىت ىلگەرىدەگى قۋاتىندا بولماسا دا, ونىڭ بۇگىنگى ءتىرلىگى جوقتان گورى جوعارى ەكەنى داۋسىز. جەڭىل ونەركاسىپتى دامىتۋدا ماماندار كۇشى دە ايرىقشا ماڭىزعا يە. بۇل كۇندە تاراز بىلعارى اياق كيىم زاۋىتىندا 340 ادام جۇمىس ىستەيدى. ءوندىرىس ورنىنىڭ باستى ارتىقشىلىعى – شيكىزاتتان باستاپ, دايىن ونىمگە دەيىنگى جۇمىستاردىڭ بارلىعىنان ءتاجىريبەسى جوعارى. زاۋىت «ۆەت-بليۋ», «كراست» دەپ اتالاتىن جارتىلاي فابريكاتتار, بىلعارى تاۋارلار, جۇمىس جانە ارنايى اياق كيىمدەر شىعارۋعا دا ماماندانعان. شىعارىلاتىن ءونىم ءتۇرىنىڭ سەكسەن بەس پايىزعا دەيىنىنىڭ وتاندىق قۇرامعا يە بولۋى كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتادى. سونداي-اق, اتالعان كاسىپورىن بىلعارى بۇيىمدارىن جەرگىلىكتى حالىقتان ساتىپ السا, ءتيىستى قوسالقى ماتەريالدار مەن حيميكاتتاردى شەت مەملەكەتتەردەن ەكسپورتتايدى. الايدا, سوڭعى جىلدارى مەملەكەتتىك تاپسىرىستاردىڭ قىسقارعانى سەبەپتى, شىعارىلاتىن ءونىم كولەمى دە الدەقايدا ازايعان ەكەن. بىراق كاسىپورىن جۇمىسىن ودان ءارى جانداندىرۋدى كوزدەپ وتىر. بيىلعى جىلدان باستاپ رەسەي مەملەكەتىنەن مودەلەر, ۋكراينادان اياق كيىم جانە بىلعارى تەحنولوگى جانە پاكىستاننان بىلعارى تەحنولوگى ماماندارىن الدىرتىپ, جۇمىس جاساۋدا. سونداي-اق, كاسىپورىن رەسەي مەن ەۋروپانىڭ ءبىرقاتار مەملەكەتتەرىمەن دە بايلانىس ورناتقان.ماتا شىعارۋعا مۇمكىندىك بار, بىراق...
الاساپىران كەزەڭدە ءبىرجولا جابىلىپ قالۋ قاۋپى تۋىنداعان ءوندىرىس ورىندارىنىڭ قاتارىندا «فابريكا پوش-تاراز» كاسىپورنى دا بار ەدى. ەلىمىزدەگى ءجۇندى العاشقى وڭدەۋ فابريكاسى بولىپ سانالاتىن بىردەن-ءبىر كاسىپورىن كەزىندە 37 مىڭ تونناعا دەيىن ءجۇن وڭدەگەن جانە وبلىس بيۋدجەتىنىڭ 30 پايىزىن قۇراعان ءىرى قۇرىلىم. ەلىمىز بويىنشا اقتوبە, سەمەي جانە جامبىل قالالارىندا جۇمىس ىستەگەن ءجۇندى العاشقى ءوڭدەۋ فابريكاسى قازىرگى تاڭدا تاراز قالاسىندا عانا بار. كەزىندە سۇرانىستىڭ جوقتىعىنان ءتىرلىگى تىعىرىققا تىرەلگەن كاسىپورىن بۇل كۇندە وڭىردەگى جەڭىل ونەركاسىپتىڭ دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسىپ وتىر. ال «فابريكا پوش-تاراز» جشس باس ينجەنەرى باقىت سۇيىنباەۆتىڭ ايتۋىنشا, كاسىپورىننىڭ باستى جەتىستىگى – كادرلاردى ساقتاپ قالۋى. – بۇل كۇندە فابريكا رەسەي, قىتاي, ۋكراينا جانە بەلورۋسسيا مەملەكەتتەرىمەن جاقسى بايلانىس ورناپ وتىر. كەزىندە ورتالىق ازياداعى مەملەكەتتەردىڭ بارلىعى دا ءجۇندى جامبىل قالاسىنا الىپ كەلەتىن. ءتىپتى, بيازى ءجۇندى قويلاردىڭ ونىمدەرى دە اۆستراليا, جاڭا زەلانديا مەملەكەتتەرىنەن جەتكىزىلەتىن. ەندى قازىر دە كوپتەگەن ماسەلەلەر شەشىمىن تاۋىپ, جۇمىستى جانداندىرىپ جاتىرمىز, – دەيدى باقىت سۇيىنباەۆ. مەملەكەتتىڭ جەڭىل ونەركاسىپكە دەگەن جان-جاقتى جاناشىرلىعىنىڭ ناتيجەسىندە «فابريكا پوش-تاراز» جشس-نە قاراجات ءبولىنىپ, ناتيجەسىندە كاسىپورىنعا يتاليا مەملەكەتىنەن زاماناۋي تەحنولوگيالار ەنگىزىلدى. ال 2010 جىلى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى جامبىل وبلىسىنا ارنايى كەلىپ, كاسىپورىندى قوسىپ بەرگەن بولاتىن. ال ءجۇندى شۇيكەلەۋ, تاراقتاۋ, ءتۇتۋ, شاڭ-توزاڭنان ارىلتۋ تەحنولوگياسى ءبۇگىندە قارقىن الىپ تۇر. ەلىمىزدە بيازى ءجۇندى قويلار كوپتەپ ءوسىرىلەتىندىكتەن, فابريكا بۇگىندە ەكى مىڭ تونناعا دەيىن ءجۇن ءوڭدەۋگە قاۋقارلى. ال ەكى مىڭ توننا شيكىزاتتان مىڭ توننا بيازى ءجۇن شىقسا, ودان ءارى تەرەڭىرەك ءوڭدەۋ ناتيجەسىندە 700-800 تونناعا دەيىن تازا ءونىم شىعادى ەكەن. سونداي-اق, كاسىپورىن 2013 جىلى ءجىپ ءيىرۋ تەحنولوگياسىن تولىقتاي يگەردى. – يىرىلگەن ءجىپ تە جارتىلاي ءونىم. ودان سوڭعى پروتسەسس, ەندى ءبىز ماتا شىعارۋىمىز كەرەك. قازاقستاننىڭ ەشقانداي قالاسىنان ماتا ءونىمى شىقپايدى. سوندىقتان دا ماتا ءوندىرۋدى قولعا الساق دەگەن نيەتىمىز بار, بىراق وعان جەتە الماي وتىرمىز. ماتا شىعارۋ تەحنولوگياسىن يگەرۋگە 3,5 ميلليون دوللار قاجەت بولىپ وتىر. بۇگىنگى تاڭدا ۇكىمەت كاسىپورىنداردىڭ الدىنا ينۆەستورلاردى تارتۋ ماسەلەسىن قويدى. سول بويىنشا بىزدە دە ينۆەستورلاردى تارتۋ جۇمىستارى ءجۇرگىزىلۋدە. ماسەلەن, ورتا ەسەپپەن الاتىن بولساق, ەلىمىزدە 2 ميلليون مەكتەپ وقۋشىسى بولسا, ءبىز الداعى ۋاقىتتاردا 2 ميلليون شارشى مەتر ماتا شىعارۋىمىز كەرەك. بۇل ونىمدەر مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ مەكتەپتەگى بىرىڭعاي كيىم ۇلگىسىن تىگۋگە جۇمسالسا ءتىپتى, دۇرىس بولار ەدى. بۇگىنگى تاڭدا ءبىزدىڭ ونىمدەرگە قىتاي مەملەكەتىنەن سۇرانىس بار. سونداي-اق, كورشى قىرعىزستان مەملەكەتىندە تەكستيل وتە جاقسى دامىعان. ەگەر قاراجات ماسەلەسى شەشىمىن تاپسا, بىزدە ماماندار كۇشى دە جەتكىلىكتى. ءبىراز ماماندارىمىزدى يتالياعا وقۋعا جىبەردىك. سونداي-اق, كەز كەلگەن تەحنولوگيانى ءوز كۇشىمىزبەن يگەرە الاتىن جاعدايعا جەتتىك, – دەيدى باس ينجەنەر باقىت سۇيىنباەۆ. اتالعان كاسىپورىننىڭ جۇمىسى قانشا قارقىندى بولعانىمەن, بۇل كۇندە وڭدەلگەن ءونىم ءتۇرلەرى وزگە مەملەكەتتەرگە تەك شيكىزات كۇيىندە كەتىپ جاتىر. ماسەلەن, قىتايعا ءجۇن جۋىلعان, تازارعان كۇيىندە بارادى. الەمدىك ساۋداعا ەكسپورتتالاتىن جۋىلعان ءجۇننىڭ ءبىر كەلىسى 3-4 دوللار بولسا, توپس تەحنولوگياسى ارقىلى ءشۇيكەلەنگەن, تاراقتالعان, ءتۇتىلگەن ءجۇننىڭ ءبىر كەلىسى 8 دوللارعا باعالانادى. سونداي-اق, يىرىلگەن ءجىپتىڭ ءبىر كەلىسى 10-11 دوللارعا دەيىن جەتەدى. ال ەلىمىزدىڭ بازارلارىن جاۋلاعان قىتايلىق ونىمدەر ءوزىمىزدەن الىنعان شيكىزات ارقىلى ەكى ەسە باعاعا كيىم-كەشەك بولىپ قايتادى. سول سەبەپتەن دە, بۇگىنگى تاڭدا كاسىپورىن ينۆەستورلار تارتۋ ماسەلەسىن ءبىرىنشى ورىنعا قويىپ وتىر. بۇل كۇندە «فابريكا پوش-تاراز» كاسىپورنى ماۋسىم كەزىندە 200 ادامعا دەيىن قامتاماسىز ەتە الادى. ال ماتا توقۋ پروتسەسى جۇزەگە اسىرىلسا, جۇمىسشىلار سانى 500-گە دەيىن ارتاتىن بولادى. بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە ءوڭىردىڭ جەڭىل ونەركاسىبىن دامىتىپ قانا قويماي, ءوز كەزەگىندە جۇمىسسىزدار سانىنىڭ ازايۋىنا دا ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز. ال بۇگىندە قىس مەزگىلىندە زاۋىتتى ەلەكترمەن, جىلۋمەن قامتۋ ءۇشىن ءبىراز قاراجات كەتەتىندىكتەن, ۇنەم ءۇشىن جۇمىستى ءبىر مەزگىل توقتاتۋعا ءماجبۇر. ال ناۋرىز ايىندا جۇمىس قايتا جاندانىپ, جۇمىسشىلار جوندەۋ, جابدىقتاۋ, دايىنداۋ جۇمىستارىنا كىرىسەدى. قىس مەزگىلىندە دە جۇمىسشىلار كۇشى قاراپ جۇرمەي, ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك ءوڭىرلەرىنە شىعىپ, بيازى ءجۇندى قويلاردىڭ جۇنىنە تاپسىرىستار قابىلدايدى.ءتۇيىن
بۇگىنگى تاڭدا جامبىل وبلىسىنىڭ جەڭىل ونەركاسىبىنە ۇلەس قوسىپ وتىرعان قوس بىردەي كاسىپورىننىڭ تىنىس-تىرشىلىگى حالىقتىڭ كوز الدىندا. الايدا, تۇتىنۋشىلار تاراپىنان وتاندىق ءونىمدەرگە دەگەن سۇرانىستىڭ ازدىعى, سونداي-اق, قاراجاتتىڭ بولماۋىنان ءتيىستى تەحنولوگيالاردىڭ ءالى دە ەنگىزىلمەي جاتۋى – ونەركاسىپتەگى وزەكتى ماسەلە. جالپى, وبلىستاعى جەڭىل ونەركاسىپتىڭ ونىمىنە دەگەن سۇرانىس شەت مەملەكەتتەردەن دە كۇن ساناپ ارتۋدا. ەندىگى كەزەكتە ينۆەستورلار تارتىپ, ءتيىستى تەحنولوگيالاردى ەنگىزىپ, ءوز ەلىمىزدە ءونىم ءوندىرۋ ءىسى جولعا قويىلسا, بۇل ءومىر بويعى يگىلىكتىڭ سەبەپشىسى دە بولۋى مۇمكىن. جامبىل وبلىسى حاميت ەسامان, «ەگەمەن قازاقستان»
