سوندىقتان ەكونوميكادا, الەۋمەتتىك سالادا ەكى ەلدىڭ الىس-بەرىسى جەتكىلىكتى. قازاقستان قازىر قاي سالانىڭ دامۋى بولسىن بۇرىنعى كەڭەس وداعىنا قاراعان ەلدەردەن كوش ىلگەرى. جاقىندا ينتەرنەتتەن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداعان «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى جولداۋىن وقىپ شىقتىم. ارينە, مەنى اتامەكەنىم – قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ دامۋى جوتاعا ەمەس, كوككە اتىلعان شىڭدارعا ۇمتىلعانداي اسەر بەرەدى, دامۋ قارقىنى تاڭداندىرادى.
ەڭ باستىسى, ەلدى العا سۇيرەۋدىڭ, دامۋدىڭ ناقتى, سەنىمدى ءارى ءورشىل جوسپار-ماقساتى وزگەگە ۇلگى الۋعا, ۇيرەنۋگە مەڭزەگەندەي ەكەن. وسىدان 25 جىل بۇرىن, تاۋەلسىزدىگىن ەندى العان كەزدە «قازاقستانعا قيىن بولادى, قاشان زاۋىتتار سالادى, وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتادى؟ ەۋروپانى ايتپاعاندا, كەڭەس وداعى قۇرامىندا بىرگە بولعان رەسەي, ۋكراينا, بالتىق بويلارى ەلدەرىنىڭ سول كەزدەگى دەڭگەيىنە ول قاي ۋاقىتتا تەڭەسەر ەكەن», دەگەن ويدى ءبارىمىز دە ويلادىق. ال قازىر قازاقستان تمد ەلدەرىنىڭ كوبىن شاڭ قاپتىردى, الپاۋىتتارعا قاراي ادىمداپ كەلەدى. جولداۋدا بۇل انىق ايتىلادى. بۇگىن دۇنيە جۇزىندە دامۋدىڭ ەرەكشە قارقىنى بايقالادى. دۇنيە تەز وزگەرىپ كەلەدى. جولداۋدا پرەزيدەنت: «ەڭبەك ونىمدىلىگىن ايتارلىقتاي ارتتىرۋ كەرەك. بۇل جەردەگى نەگىزگى فاكتور ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا ەلەمەنتتەرىن جاپپاي ەنگىزۋ بولۋعا ءتيىس. بۇل – اۆتوماتتاندىرۋ, روبوتتاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكت, «اۋقىمدى مالىمەتتەر» الماسۋ, تاعىس باسقا مىندەتتەر» دەپ كورسەتەدى. سوعان وراي تەك ەكونوميكادا عانا ەمەس, ءومىردىڭ بارلىق سالاسىندا كوپتەگەن ماقسات-مىندەتتەر قويادى. سىرتتاعى اعايىننىڭ بايقاۋىنشا, بۇرىن قازاقستاندا ءونىمدى ەكسپورتتاۋدان گورى يمپورتتىڭ ۇلەسى باسىم بولاتىن. سىرتقا كوبىنە كەن نەمەسە استىق سەكىلدى شيكىزاتتى شىعارىپ وتىراتىن. قازىر قازاقستاندا وندىرىلگەن تاۋاردى دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشى بىلەدى. مىسالى, اۋىل شارۋاشىلىعىن الساق, قازاقستاننىڭ ساپالى ۇنىن جەر شارىنىڭ الىس نۇكتەلەرىندەگى ەلدەر سۇراپ جاتادى. بۇل – شىندىق. ال جولداۋدا ەلباسى: «ۇكىمەت الدىندا قازىردىڭ وزىندە 2025 جىلعا قاراي شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى 2 ەسە ۇلعايتۋ مىندەتى تۇر» دەپ تاپسىردى. دەمەك, قازاقستاندا وڭدەۋ كاسىپورنى قارىشتاپ دامۋعا بەتالدى دەگەن ءسوز. دۇنيەنىڭ دامىعان كوپ ەلدەرىندە وڭدەۋ كاسىپورنى, ورتا جانە شاعىن بيزنەس ەكونوميكانىڭ كوپ جۇگىن ارقالايدى.
قازاقستاننىڭ ەكونوميكانى وسى جولعا باعىتتاعانى ەلباسىنىڭ بۇرىنعى جولداۋلارىنان دا كورىنىس تاپقان ەدى, بۇل جولى ناقتىلاڭقىراپ ايتىپتى. جولداۋدا بيزنەس-ورتانى دامىتۋعا ەكىنشى باسىمدىق بەرە وتىرىپ: ء«بىزدىڭ ستراتەگيالىق ماقساتىمىزدىڭ ءبىرى – ەلدىڭ ىشكى جالپى ونىمىندەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسى 2050 جىلعا قاراي كەم دەگەندە 50 پايىز بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ», دەيدى. كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ تەتىكتەرىن دە تاپتىشتەي ايتادى. نەگىزى قازاقستان پرەزيدەنتى بۇرىننان كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا كوپ كوڭىل بولگەنىن, ءتىپتى كاسىپورىندار ەركىن بەل جازۋى ءۇشىن تەكسەرۋ ورىندارىنا موراتوري جاريالاعانىن دا بىلەمىز. بۇل جولى دا تۇسىنگەنىم, پرەزيدەنت ەكونوميكاداعى, ونىڭ ىشىندە بيزنەستەگى مەملەكەتتىڭ ءرولىن ازايتىپ, كاسىپكەرلىكتى بارىنشا جاپپاي دامىتۋدىڭ مۇمكىندىكتەر جولىنا باعىتتايدى, دۇنيە جۇزىندەگى دامىعان ەلدەردىڭ وزىق ستاندارتتارى مەن تاجىريبەلەرىن ەنگىزۋدى مىندەتتەيدى.
بيزنەس باسەكەنىڭ ءىسى, ول تەك باسەكەلى ورتادا داميدى. مەملەكەتتىك مونوپوليا بيزنەستى تەك تۇسايتىنى بەلگىلى, سوندىقتان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بيزنەسكە, كاسىپكەرلىككە بارىنشا ەركىندىك بەرىپ وتىر. تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىن قازاقستان ورتالىقتىڭ شيكىزات قازانىنا اينالعانى تاريحتىڭ ءىسى بولىپ بارادى. ال قازىر قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ قارىشتاپ دامىعانىن سول ورتالىقتىڭ مۇراگەر ەلى دە كورىپ-ءبىلىپ, مويىندايدى. اتامەكەنىمىز, قازاقستاننىڭ, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالىقارالىق بەدەلىنە دە سىرتتا وتىرىپ قۋانامىز. بۇرىنعى كەڭەس وداعىندا ورتاق قازانعا قاراعان ەلدەردىڭ ەشقايسىسىندا وسى كۇنگە دەيىن ەڭ ءىرى سامميت, ازيا ويىندارى, ۋنيۆەرسيادا وتكەن ەمەس. مۇنىڭ بارلىعى دا الدىمەن قازاقستاندى دۇنيە جۇزىندەگى بەدەلدى ۇيىمدار مەن ءىرى ەلدەردىڭ مويىنداۋى دەسەك, ەكىنشىدەن ەكونوميكانىڭ دامۋىنا دا بايلانىستى. قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋىن, جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتى بولۋىن مىندەتتەگەن جولداۋدا ايتىلعان ماقساتتاردىڭ بارلىعى دا ورىندالارىنا, قازاقستاننىڭ بولاشاقتا دامىعان وتىز ەلدىڭ قاتارىنان ورىن الارىنا سەنەمىن. ويتكەنى, وسىعان دەيىن قازاقستاننىڭ دامۋى ءوزىن دۇنيە ءجۇزى الدىندا دالەلدەدى.
قۇرامىس نوقاەۆ, كاسىپكەر رەسەي فەدەراتسياسى, ماگنيتوگور قالاسى
