جاڭا مىندەتتەر جاڭا جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى

ءبىز ءوز تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ شيرەك عاسىرىندا ەلدىگىمىز بەن بىرلىگىمىزگە, ءتىپتى مەملەكەتتىلىگىمىزگە سىن بولعان تالاي كۇردەلى دە قيىن كەزەڭدەردى باستان وتكەردىك. قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن العان وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنىڭ سوڭعى ون جىلى ءبىزدىڭ مەملەكەت بولىپ قالىپتاسۋىمىزدىڭ ەڭ ءبىر اۋىر دا تاعدىرشەشتى كەزەڭى ەدى. ويتكەنى, كەڭەستىك جۇيەدەن بىزگە ەكونوميكانىڭ ىڭىرشاعى شىعىپ, جۇمىسسىزدىق جايلاپ, ابدەن تۇرالاپ قالعان وندىرىستەر مەن شارۋاشىلىقتار عانا قالعاندىعى ءالى دە ەسىمىزدە. مىنە, تاريحتىڭ وسىنداي اسا ءبىر كۇردەلى كەزەڭىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ وزىندىك دامۋ جولىن, نارىقتىق ەكونوميكانى تاڭداپ, سونى قالىپتاستىرىپ, ەلىمىزدىڭ الدىنا تىڭ دا جاڭا مىندەتتەر قويا ءبىلدى. سونىڭ ءناتي­جەسىندە بۇگىندە قازاقستاننىڭ ەكو­نو­مي­كالىق ورلەۋ مەن ساياسي ارەنادا جار­قىراپ جانعان جۇلدىزىن كورەمىز دە, سوعان سۇيسىنەمىز. «ەلىمىز ءوزىنىڭ 25 جىلدىق دامۋ كەزە­ڭىنەن ابىرويمەن ءوتتى. ءبىز ەلىمىزدى ماق­تان تۇتا­مىز. تابىستارىمىز بەن جەتىس­تىكتەرى­مىز تۋرالى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىل­­دىق مە­رەيتويىندا اتاپ وتتىك. ولا­ر­دى بۇكىل الەم بىلەدى جانە جوعا­رى با­عا­لايدى», دەي كەلىپ, ەلباسى «قازاق­ستان­نىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسە­كەگە قابى­لەتتىلىك» اتتى قازاقستان حال­قى­نا ارناعان بيىلعى جولداۋىندا وتە ورىن­دى اتاپ كورسەتتى. قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋىنىڭ ءبىزدىڭ بۇگىنىمىز بەن بولاشاعىمىز ءۇشىن زور ماڭىزى بار. ەل تاعدىرى مەن مەملەكەت تاعدىرىنىڭ تاعى ءبىر اي­قىن­­دالار كەزەڭى بۇل. ەلباسىنىڭ ءوز جول­­داۋىندا: «الەم قارقىندى تۇردە ءوز­گە­رىپ كەلەدى. بۇل – جاڭا جاھاندىق بول­مىس, ونى ءبىز قابىلداۋعا ءتيىسپىز. بو­لا­شاعىن ايقىنداپ, سىن-قاتەرلەردى كۇتىپ وتىرماستان, وعان تاباندى تۇردە قار­سى تۇرا الاتىن حالىق قانا جەڭىس­كە جەتەدى. الەمدە كەزەكتى, ءتورتىنشى ونەر­كاسىپتىك رەۆوليۋتسيا باستالدى», دەپ كىرپىك قاقپاستان ىزدەنىپ, دامىپ بارا جاتقان بۇگىنگى وركەنيەتتىڭ شاڭىن قاۋىپ قالماسىمىز ءۇشىن ايتىپ وتىرعان وسى ءبىر اۋىز سوزىندە قازاقستاننىڭ بولا­شاعىنا دەگەن شىنايى جاناشىرلىق جاتقاندىعىن تانيمىز. مەملەكەت باسشىسى ءوز جولداۋىندا ەل دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرەتىن جاڭا باعىت-باعدار ۇسىنىپ, قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكا­لىق دامۋىنىڭ يننوۆاتسيالىق وزەگى­نە اينا­لىپ, ول ءبىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتى­ل­ىگى­­مىز­دى ارتتىرۋعا ءتيىستى ەكەندىگىن ءمىن­دەت­­تەپ وتىر. «ءبىز تسيفرلىق تەحنولو­گيا­­لار­­عا نەگىزدەلگەن بولاشاعى زور باعىت­­­تار­عا ايرىقشا ءمان بەرەتىن بولا­مىز. ال ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, حا­لىق­­­­تى الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە باسپا­نا­­­مەن قام­تا­ماسىز ەتۋ سياقتى ماڭىزدى سالا­­­­لار قاشاندا باستى نازاردا قالا بەر­­مەك», دەگەن ەلباسىنىڭ جولداۋىن تەرەڭى­­نەن زەردەلەيتىن بولساق, بۇل سترا­­­تە­­گيا­­لىق قۇجاتتا ەلدىڭ جاڭا كەزەڭ­­­دەگى ءارى قاراي­­عى دامۋىنىڭ جاڭا كوز­­قاراسى جانە الەمدەگى تەحنولوگيا­لىق ءداستۇردى تۇبە­­گەي­لى وزگەرتۋ ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ جاڭا مودەلى­نە ءوتۋ تالاپتارى جان-جاق­تى سارالانادى. قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋ كە­زەڭى­نىڭ نەگىزگى مىندەتى – ەلىمىزدىڭ جاڭا جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قام­تاماسىز ەتۋ, ەكونوميكانى تەحنولو­گيا­­لىق جاعىنان جەدەل جاڭارتۋ. وسى ورايدا, ەلباسىنىڭ ۇكىمەتكە قازىر­گى سىن-قاتەرلەرگە جاۋاپ رەتىندە «قا­زاق­ستاننىڭ ۇلتتىق تەحنولوگيالىق باس­تا­ماسى» دەگەن اتپەن ەلدى ءۇشىنشى جاڭعىرۋ بويىنشا دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق جوسپارىن جاساۋدى تاپسىرىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا ەل­باسى ۇسىنعان بەس ينستيتۋتتىق رە­فور­مانى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى ۇلت جوس­پارىنىڭ ماڭىزى ايىرىقشا ەكەندىگى داۋ تۋدىرمايتىن ماسەلەنىڭ ءبىرى. ۇلت جوسپارى ءۇشىنشى جاڭعىرۋدىڭ شەشۋشى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەتىندىگى جولداۋدا انىق تا اشىق اتاپ كورسەتىلگەن. بيىلعى جولداۋدا ەلباسى جاھان­نىڭ جاڭا جاڭعىرۋ ەرەكشەلىگىن ەسكە­رىپ, قازاقستاننىڭ الدىنا بەس باسىم­دىق­پەن ەرەكشەلەنگەن نەگىزگى دە وزەكتى ءماس­ە­لەلەردى العا تارتادى. بۇل وراي­دا, جول­داۋدا: «اگرارلىق سەكتور ەكونو­مي­ك­ا­نىڭ جاڭا درايۆەرىنە اينالۋى كەرەك. قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپ كە­شەنى­نىڭ بولاشاعى زور. كوپتەگەن پوزي­تسيا­لار بويىنشا ءبىز الەمدە ءىرى اگ­رار­لىق ەكسپورتتىق ءونىم ءوندىرۋشى­لەر­دىڭ ءبىرى بولا الامىز. بۇل, اسىرەسە, ەكو­لو­گيا­لىق تازا تاعامدارعا قاتىستى. «Made in Kazakhstan» برەندى سونداي ءونىم­­دە­ر­دىڭ ەتالونى بولۋعا ءتيىس», دەپ اتاپ كور­سەتىلۋى ەجەلدەن اۋىل شارۋا­شى­لى­عى سالاسىنىڭ داڭقتى جولىن ەندى جا­ھان­دىق جاڭعىرۋ ۇدەرىسىنە قوسۋ­­دىڭ تىڭ مىندەتتەرى ايتىلادى. اسىرە­­سە, ەلباسى قازاقستاننىڭ استىق ءونىم­­دەرىن ءوندىرۋ بويىنشا ەۋرازيادا «نان كار­زەڭ­كەسى» بولۋ كەرەكتىگىن ايتا وتىرىپ, حالىق­ارالىق نارىقتاردا باسەكەگە قابى­لەت­تىلىكتى ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن شيكىزات ءوندى­رىسى­نەن ساپالى وڭدەلگەن ءونىم شىعارۋعا كوشۋگە قاجەتتىلىكتى العا تارتۋى ارقىلى بۇگىنگى اگروسەكتوردى ەكونو­ميكانىڭ تا­بىس­تى سالاسىنا اينال­دىرۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى ەكەندىگىن ناقتىلايدى. ءبىز بۇل مىندەتتەردى جەدەل شەشۋگە ءتيىسپىز. ويتكەنى, قازاقستاننىڭ اگروسەك­تورىن بۇگىنگى زاماننىڭ تالابىنا ساي دامىتۋ ارقىلى, ءبىز ەڭ اۋەلى ءوز ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتە الامىز. سونىمەن بىرگە, جىل سايىن الەمدە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنە, سونىڭ ىشىندە الەمنىڭ دامىعان ەلدەرى بويىنشا, اسىرەسە, ەكولوگيالىق تازا تاعام تۇرلەرى بويىنشا سۇرانىستىڭ وسە ءتۇسۋى كەزەڭىندە الەمدىك رىنوكتان ءوزى­مىزدىڭ الىپ وتىرعان ورنىمىزدى ودان ءارى كەڭەيتە بەرۋىمىز كەرەك. حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ پايىم­داۋلارىنشا, قازاقستان الەم­دە اۋىل شارۋاشىلىعىن جاڭا تەح­نولوگيا بويىنشا دامىتۋدىڭ زور ءمۇم­­كىن­دىكتەرى بار ەلدەردىڭ ءبىرى بولىپ تابى­لادى. ءبىز ەڭ اۋەلى مال جانە وسىمدىك شارۋا­شىلىعىن جۇرگىزۋدىڭ الەمدىك تاجىريبەسىن مەڭگەرۋگە ءتيىسپىز. اسىرەسە, مال شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ كولەمىن ارتتىرىپ, وسى سالانىڭ تيىمدىلىگىن جاقسارتۋ ءۇشىن ۇكىمەت جەمشوپ ءوندىرى­سىن, سونىڭ ىشىندە قۇراماجەم ءوندىرىسىن الداعى ۋاقىتتا 1,3 ميلليون تونناعا جەت­كىزۋدى قولعا العالى وتىر. بۇل ەلىمىز­دەگى قۇراماجەم وندىرىستەرىنىڭ قۋاتىن قازىرگى 48 پايىزدان 80 پايىزعا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. تاعى ءبىر ماڭىزدى مىندەت, الداعى كەزەڭدە 2 ميل­ليون گەكتاردان استام ەگىستىكتى ءارتا­راپ­تان­دىرۋ ارقىلى قازىرگى ۋاقىتتا الەم­دىك رىنوكتا زور سۇرانىسقا يە بولىپ وتىرعان مايلى داقىلداردىڭ ءتۇر-ءتۇرى­نىڭ القاپتارى ۇلعايتىلاتىن بولادى. اۋىل شارۋاشىلىعىن ءارتاراپتان­دى­رىپ, 2021 جىلعا قاراي ازىق-ت ۇلىك تاۋا­رى ەكسپورتىن 40 پايىزعا ۇلعايتۋ ءجو­نىن­دەگى ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىن­­داۋعا قازاقستاندا تولىق جاع­داي بار. جول­داۋدا ايتىلعان بۇل مىندەتتى ويدا­عى­­داي جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ەڭ اۋەلى نىسا­­ن­الى ەكسپورتتىق سايا­سات قالىپتاس­تى­رىل­­ماق­شى. سوعان وراي, «ازىق-ت ۇلىك كور­­­پ­و­را­تسياسى» اكتسيونەر­لىك قوعامىنىڭ باز­ا­­­­سىندا اگوونەركاسىپ كەشەنىنىڭ ەكس­پورت­­­­تىق ور­تالىعىن قۇرۋ قولعا الى­نىپ, سول بو­يىن­­شا ەكس­پورت­تىق جۇيە­لەر­­دى قۇرۋ­­­مەن بىرگە, قازاق­ستا­ندىق ءونىم­دەر­دى ءو­ت­­كىزۋ­­­دىڭ جول كار­تاسى جاسالا­دى. م­ۇ­نىڭ ءوزى اۋىل شارۋاشى­لىعى ءونىم­دەرىن سىرت­­­قى ساۋ­داعا شىعارۋ­عا جاڭا سەر­پىن بەرەرى انىق. ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋىنىڭ تاريحي ەرەكشەلىگى سول, بۇل قۇجاتتا قازاق­­ستان دامۋىنىڭ ۇزاق مەرزىمدى ماقسات­­تارى ناقتىلى انىقتالىپ, جاھان­دىق وركەندەۋدىڭ وسى زامانعى جانە بولا­­­شاق­تاعى العا تارتار مىنەزى مەن بول­­جام­دى مىندەتتەرى دە ايقىن كورىنىس تاۋىپ وتىر. ءسويتىپ, بيىلعى جولداۋ­دا اي­تىل­عان جايلاردى تەرەڭ زەردە­لەپ, وسىن­داعى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرا بىلسەك قانا مەم­لەكەت باسشى­سى­نىڭ 2012 جىلى حالىق­قا ۇسىنعان «قازاق­ستان-2050» سترا­تە­گيا­سىنىڭ نەگىزگى ماق­ساتى – الەم­دە­گى اسا دامىعان 30 ەلدىڭ قاتا­رىنا ەنۋى­مىز­د­ى قامتاماسىز ەتە الارىمىز انىق. اڭسار مۇساحانوۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى