مىڭبۇلاق

مىڭبۇلاق! قالامگەر شەرحان مۇرتازا دا ءوزىنىڭ «اي مەن ايشا» دەگەن كىتابىندا بالا كۇنىنەن كورىپ وسكەن مىڭبۇلاقتىڭ قادىر-قاسيەتىن ەرەكشە شابىتپەن سۋرەتتەيدى. ال مىڭبۇلاق تۋرالى تاريح نە دەيدى؟ ەل مەن جەردىڭ شەجىرەسى تاريحتىڭ تاعىلىمىنا ۇلا­سادى. تاريحقا زەر سالساق, مىڭ­بۇلاق تۋرالى كونە دەرەكتى ەجەلگى قىتاي جيھانگەر-سوپىسى سيۋان-تسزياننىڭ 630 جىلدار شاماسىندا جازعان ساپارناماسىنان كەزدەستىرۋگە بولادى. ول مىڭبۇلاق ءوڭىرىنىڭ جانعا جايلى ەكەندىگىن تامسانا جازىپ, ول جەردى جاز مەزگىلدەرىندە تۇركى حاندارى تۇركىباسىدان كەلىپ مەكەندەيتىنىن باياندايدى. سونداي-اق, اتاقتى تاريحشى لەۆ گۋميلەۆتىڭ «كونە ءتۇر­كىلەر» كىتابىندا «بۇل جەرگە ىزبارلى حان (ەستەمەس حان­نىڭ بەسىنشى ۇرپاعى) 651 جىلى اتاسىنىڭ جازعى مەكەنى مىڭبۇلاققا ارنايى قالا سالدىرىپ, ورداسىن تىكتى» دەگەن جولدار بار. سونىمەن قاتار مىڭبۇلاق حاقىندا اراب جيھان­گەرى ۋبەيدۋللاھ يبن ابدۋللاح يبن حورداتبەكتىڭ دە قولجازبالارىندا جازىلعان قۇندى دەرەكتەر كۇنى بۇگىنگە دەيىن ماڭىزدى بولىپ وتىر. «بۇل مىڭبۇلاق (اباردجادج) ۇلكەن توبە, ونىڭ اينالاسىنان مىڭداعان بۇلاقتار اعىپ شىعادى», دەپ جازادى اراب جيھانگەرى. ال 1246 جىلى ارىس وزەنىنىڭ بويىنداعى ۇلى جىبەك جولىنىڭ سۇرلەۋىمەن ءجۇرىپ وتكەن ريمدىك پلانو كارپينيدىڭ دە ەجەلدە مىڭ­بۇلاق قالاسىنىڭ بولعانى تۋرالى جازعانى بار. كونە تاريحتىڭ جازۋىنشا, بۇل جەردە ۇلكەن قالا بولعان دەلىنەدى. ال قالانىڭ قازىرگى ورنى جۋالى اۋدانىنىڭ وڭ­تۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ءتۇل­كىباس اۋدانىمەن شەك­تەسەر جەرىندەگى شاقپاق تەمىر جول بەكەتىنە وڭتۇستىككە قاراي ءبىر شاقىرىم جەردە. زەرتتەۋشىلەردىڭ پايىمىنشا, ارىس وزەنىنىڭ باسى وسى توبەنىڭ باتىسىنان باستالاتىن بۇلاقتاردان قۇرالادى دەلىنەدى. جۋالى اۋدانى اكىمدىگىنىڭ مادەنيەت جانە تىلدەردى دامىتۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى مۇسا شوڭباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل جەردىڭ كەز كەلگەن جەرىندە بۇلاق بولعان. ءالى كۇنگە دەيىن تاس بۇلاقتىڭ سۋىنداي مولدىرەپ شىققان بۇلاقتار كوزدىڭ جاۋىن الىپ, اسىرەسە جاز مەزگىلىندە بەلۋاردان كەلەتىن ءشوپ تابيعاتتىڭ اسەم كوركىن تانىتىپ تۇرادى. حاميت ەسامان, «ەگەمەن قازاقستان» جامبىل وبلىسى