جايىققا تارتىپ تۋعان ۇل ەدى

اقىن, بەلگىلى جۋرناليست, اۋدارماشى, قوعام قايراتكەرى دوسىمىز ارىنعازى مىرزاعالي ۇلىن ەسكە العاندا. وتكەن عاسىردىڭ 71-ءشى جىلى قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ەلۋ ۇل-قىز قازاق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىندە باس قوسقانىمىزدا «وتكەندى ماعان شەجىرە قىلىپ تولعادى كونە توبەلەر, اق جايىق – ارۋ, اسىل ءبىر انام – تۋعان جەر», دەپ جىرلاي كەلگەن ارىنعازى دوسىمىز ۇشقىر وي, وتكىر مىنەزىمەن بىردەن كوزگە ءتۇسىپ ەدى. ولاي بولاتىن ءجونى دە بار ەكەن, ول مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ پيونەر جەتەكشىسى, بالىقشى, مۇنايشى بولىپ ەڭبەك ەتىپتى. ولەڭدەرى مەن ماحامبەت اۋدانىنىڭ ەڭبەك مايتالماندارى جونىندەگى وچەركتەرى اۋداندىق, وبلىستىق گازەتتەردە جاريالانىپ ۇلگەرىپتى. سول سەبەپتى دە, بەس جىل وقۋدان كەيىن وبلىستىق «كوممۋنيستىك ەڭبەك» گازەتى (قازىرگى «اتىراۋ») ونى قۇشاق جايا قارسى الادى. ول وسىندا قاتارداعى تىلشىلىكتەن باستاپ, اۋدارماشى, ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بولىپ, قوعامدىق-ساياسي, پارتيا تۇرمىسى, كەڭەس جۇمىستارى, مادەني ءومىر سالالارىندا وتكىر ماقالالار مەن وچەركتەر جازىپ, ون ءبىر جىل قىزمەت اتقارادى. ارىنعازى ستۋدەنت كەزىندە ەلگە بارىپ كىندىك قانى تامعان قاسيەتتى مەكەنىنە ادالدىق تانىتۋدى ءجيى ايتۋشى ەدى. ول بۇل ارمان-تىلەگىنە جەتتى. وسىنىڭ وزىنەن-اق ونىڭ اۋىلىم التىن بەسىك, جۇرتىم ۇلتىمنىڭ ءدىڭى, ىرگەسىن سۋىتپاي وتىرعان حالقىم مەنىڭ ارقا سۇيەرىم, قانات قاقسام قايتا قونار تۇعىرىم دەگەن اق-ادال نيەتىن اڭعارۋعا بولدى. بۇل ونىڭ وزگەگە ۇلگى بولار قادىرلى قاسيەتى دەپ بىلەمىز. عاسىرلار توعىسىنداعى كەزەڭ ەل ومىرىندەگى قاۋىرت وقيعالارعا تولى بولعانى بەلگىلى. بەلسەندى دە جالىندى ارىنعازى مىرزاعاليەۆ سونداي قىزۋ ورتادان تابىلىپ, كوپتەگەن يگى ىستەردىڭ باستاماشىسى بولدى. توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا وبلىس ورتالىعىنىڭ اتىن وزگەرتۋ جونىندە ماسەلە كوتەرىلىپ, ول قالامگەرلىك قارىمىمەن دە, قايراتكەرلىك قۋاتىمەن دە وسى ءىستى اياعىنا دەيىن جەتكىزۋگە زور ۇلەس قوستى. ارىنعازى مىرزاعالي ۇلى 1987-1993 جىلدارى وبلىستىق پارتيا كوميتەتىندە نۇسقاۋشى, وبلىستىق كەڭەستىڭ اعا رەفەرەنتى بولىپ قىزمەت ىستەدى. 1993-1999 جىلدارى اتىراۋ وبلىستىق ءتىل باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى, اتىراۋ قالالىق ءتىل باسقارماسىنىڭ باستىعى, قالالىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى, ءبولىم مەڭگەرۋشىسى, وبلىستىق اقپارات جانە كەلىسىم باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى سەكىلدى جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقاردى. ونوماستيكالىق كوميسسيانىڭ توراعاسى بولىپ جۇرگەندە قالاداعى بىرقاتار كوشەلەردىڭ اتاۋىنا ۇلتتىق رەڭ بەرۋگە زور ۇلەس قوستى. ەلىمىزدە ۇلتتىق جۇمىسشى تابىن قالىپتاستىرۋ ءىسى ءورىس العان تۇستا قازاق جاستارىن مۇنايشى ماماندىعىنا تارتۋ ماسەلەسى وتكىر قويىلدى. مۇنىڭ ءوزى مۇناي كاسىپشىلىگىندەگى تەرميندەردى قازاقشالاۋ, مۇنايشىلاردى قازاق تىلىندە وقىتۋ مىندەتتەرىن العا تارتتى. 1999-2002 جىلدارى «ۇلتتىق ساراپتاۋ جانە سەرتيفيكاتتاۋ» ورتالىعىنىڭ اتىراۋ فيليالىندا, كاسپي مۇناي ورتالىعىندا, «قازاقستان كاسپيشەلف» قوعامىندا قازاق تىلىنەن ساباق بەردى, 2002 جىلدان ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا اۋدارماشى بولىپ ەڭبەك ەتىپ, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ شىنايى ناسيحاتشىسى بولدى... 2002 جىلى «بۇرعى بويلاعان بوز دالا» كىتابى, 2003 جى­لى «مۇناي وڭدەۋدە ءجيى قول­دا­نى­لاتىن تەرميندەر مەن ءسوز ءتىر­كەستەرىنىڭ ورىسشا-قازاقشا ءسوز­دىگى», ۇلى جەڭىستىڭ 60 جىلدىعى قار­­ساڭىندا «مۇنايشى ارۋلار ەڭبەگى – ەرلىك ەسكەرتكىشى» كى­تاپ­­تارى ونىڭ شىعارماشىلىق ەڭ­بەگىنىڭ سانقىرلىلىعىن تانىت­تى. ءبىر عانا «وزەگىن ۇزگەن ءوز­گەگە» دەگەن كىتابىن پاراقتاپ وتىرعاندا الداعى ايتقانىمىزعا كوز جەتكىزۋگە بولادى. ماسەلەن, ول تۋعان جەرگە, وسكەن ەلگە دەگەن ءىلتيپاتىن ولەڭ ورنەگىنە تۇسىرگەندە شابىتتانىپ, شالقىپ كەتەدى. «جايىعىم, الىس كەتسەم, ارمانىمسىڭ, جاعاڭدا بالا كۇننىڭ قالعانى شىن. جاتايىن تەربەتىلىپ, اق توسىڭدە», دەپتى ءبىر ولەڭىندە. ولەڭنىڭ سوڭعى جولى ويعا قالدىردى. ءبىر زاماندارى كيەلى جەرىن باسىپ جۇرسە, قازىر جەر بەسىكتە ماڭگى تەربەتىلىپ جاتىر. ارىنعازى جايىقتى جىرلاعاندا ارقالانىپ كەتەدى: «يساتاي مەنەن ماحامبەت باتىر ەگەۋلى نايزا قولعا الىپ, جورىققا شىقتى, اق جايىق, سەنەن باتا الىپ», دەيدى ءبىر تۇستا. بۇل اقيقات ءسوز. ونىڭ بويىندا دا ءبىر باتىرلىقتىڭ بەلگىسى بار ەدى. قىزىپ كەتكەندە كوزى وتتاي جانىپ,  جالىنداي لاپىلداپ, ويىن دالەلدەپ شىعاتىن. مىنا كىتابىندا سول مىنەز مەنمۇندالاپ تۇر. ءوزى كەتكەنمەن ءسوزى قالدى, بۇعان دا تاۋبە! ارىنعازى مىرزاعاليەۆتىڭ ارامىزدان كەتكەنىنە بەس جىلدان اسىپ بارادى. ادال دا اقجارقىن دوسىمىزدىڭ جارقىن بەينەسىن ەسكە الا وتىرىپ, اتىراۋ وبلىسى مەن ءوزى تۋىپ-وسكەن, مەكتەپ-ينتەرناتىنان تۇلەپ ۇشقان ماحامبەت اۋدانىنىڭ باسشىلارىنا ماحامبەت كەنتىنىڭ ءبىر كوشەسىنە بەلگىلى قالامگەر, قوعام قايراتكەرى ارىنعازى مىرزاعالي ۇلىنىڭ اتىن بەرۋ جونىندەگى وتىنىشپەن قايىرىلعىمىز كەلەدى. ەرجۇمان سمايىل, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, قۋانىش جيەنباي, سۇلەيمەن مامەت, «قۇرمەت», «پاراسات» وردەندەرىنىڭ يەگەرلەرى