جاڭا جولداۋ – وتاندىق اگروونەركاسىپ دامۋىنىڭ نەگىزى

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاقىندا ەل دامۋىنا تىڭ قارقىن بەرەتىن جاڭا باعدار ۇسىنعان كەزەكتى جولداۋىن رەسپۋبليكالىق باسىلىمدار ارقىلى جاريا ەتتى. «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» تاقىرىبىنداعى جولداۋدا مەملەكەتىمىزدىڭ جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن ەكونوميكالىق وسىمنىڭ جاڭا مودەلىن قۇرۋ مىندەتتەرى باياندالعان. ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-يننو­ۆاتسيالىق دامۋى, قارجى-ينۆەستيتسيالىق ساياسات, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساق­تاۋ, حالىق­تى الەۋمەتتىك قور­عاۋ ماسە­لە­­لەرىن قا­م­­تىعان بيىل­عى جول­داۋدا تسيفر­لىق تەح­نولو­گيا­لارعا نەگىز­دەل­گەن بولا­شاعى زور باعىتتارعا ءجا­­نە ەكونو­مي­­كانىڭ اگرارلىق سالا­سىنا ايرىقشا ءمان بەرىلگەن. بۇگىندە زامان وزگەردى, قوعام جاڭاردى. دۇنيە ءجۇزى جاھان­دانۋ ءۇردىسىن باستان وتكەرۋدە. الەمدە ورىن الىپ جات­قان الۋان وقي­عا­ل­اردان قازاق­ستان دا شەت قال­ماق ەمەس. سون­دىق­تان, ساياسي, ەكو­­نومي­كالىق رە­فور­مالارعا جا­­ڭا قادام جاساۋ – مەملەكەت بو­لاشا­عىن قام­تا­ماسىز ەتۋ ەكە­نىن ءتۇسى­نۋى­مىز كەرەك. بۇل رەتتە, ەل­باسى جول­داۋى دەموك­را­تيا­­لىق دامۋ جولىنداعى تاريحي شە­­شىم بولعانىن ەرەكشە اتاپ ءوتۋى­مىز كەرەك. قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ ۇجىمى ەلباسى جول­داۋىن قولداپ-قۋاتتاي وتىرىپ, ماقساتى ايقىن ما­ڭىز­دى قۇ­جاتتا كورسەتىلگەن تالاپ-ءمىن­دەتتەر بويىنشا جاڭا با­عىت-باع­دارىن ايقىنداۋعا ءمۇم­كىن­­دىكتەر الۋدا. ەلباسى­نىڭ كور­­سەتىپ وتىرعان نۇسقاۋ­لارى مەن ناقتى تاپسىرمالارى ەلى­مىز­دىڭ قۇرىلىمدىق رەفور­ما­لارىن ودان ءارى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى قازاقستان­­نىڭ جاڭا ەكونو­ميكالىق سايا­­­­­­ساتىن, حا­لىق­تىڭ ءا­لەۋ­­مەتتىك-تۇرمىس­­­­­تىق جاع­دايىن جاق­سا­ر­تۋ­عا ار­­­نال­عان­ىن ايقىن باعام­داي الامىز. وسى­عان دەيىن دە داع­­­دارىس­تان شىعۋ­دىڭ كىل­تىن تاپ­­قان ەلباسى­نىڭ ارقا­­سىن­دا حال­­قى­­مىز كەزدەسكەن قيىن­دىق­تار­دى ەڭسەرە ءبىلدى. تىڭ يدەيالار مەن ۇتقىر ۇسى­­­­نىستاردى ورتاعا سالاتىن ءاربىر جاڭا جولداۋ, ەڭ الدىمەن, ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ەرتەڭگى جار­قىن بولاشاعىنا باستار باس­تى باعىت. بيىلعى جولداۋدىڭ وزەگى قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭ­­عىرۋىنا نەگىزدەلگەندىكتەن, قوعام­داعى ءار سالاعا اسا جاۋاپتى تاپ­سىرمالار جۇكتەل­دى. «ءبىز­دىڭ كوز الدىمىزدا بو­لىپ جات­قان ۇلى وزگەرىستەر ءارى تاريحي سىن-قاتەر, ءارى ۇلتقا بەرىلگەن ءمۇم­­كىندىك» ەكەنىن باستى نازارعا ال­عان مەملەكەت باسشىسى بۇل جو­لى دا حالىقتى تولعاندىرىپ ءجۇر­­گەن تۇيتكىلدى پروبلەمالارعا با­سىمدىق بە­رىپ, كەلەلى ءما­سە­لە­لەر­گە ەرەكشە توقتالدى. بولاشاقتى باعامداعان جول­­­داۋدىڭ ءتورتىنشى بولىمىندە ەلباسى «اگرارلىق سەكتور ەكو­نو­ميكانىڭ جاڭا درايۆەرىنە اي­نالۋى كەرەك» دەي كەلە, ۇكى­مەت­كە اۋىل شارۋاشىلىعىن مەي­لىنشە جانداندىرۋعا باي­لانىس­تى ناقتى 6 تاپسىرما بەردى. ءبىرىن­شى – سۋبسيديالاردى ءبولۋ قاعي­دالارىن قايتا قاراستىرىپ, بىرتىندەپ ءونىم­دى ساقتاندىرۋعا كوشۋ; ەكىن­شى – بەس جىل ءىشىن­دە 500 مىڭنان استام جەكە ءۇي شارۋا­شى­لىق­تارى مەن شاعىن فەر­مەر­لەر­دى كووپە­راتيۆتەر­گە تارتۋعا ءمۇم­كىن­دىك بەرەتىن جاع­داي جاساۋ; ءۇشىنشى – ءونىمنىڭ ءوڭ­دەۋ سا­پاسىن جاقسارتىپ, تاۋار­لاردى ساقتاۋدىڭ, تاسى­مال­داۋ­دىڭ جانە وتكىزۋدىڭ ءتيىمدى جۇيە­سىن قۇرۋ; ءتورتىنشى – ەڭبەك ونىمدىلىگىن بەلسەندى تۇردە ارتتىرىپ, ءوندىرىس شىعىندارىن تومەن­دەتۋ; بەسىنشى – جەردى پايدالانۋ تيىمدىلىگىن ارت­تىرىپ, سۋارمالى ەگىس الاڭىن 5 جىل ىشىندە 40%-عا كەڭەي­تىپ, 2 ميلليون گەكتارعا جەتكىزۋ; التىنشى – وندىرىستە سۇرانىسقا يە اگ­رار­لىق عىلىمي-زەرتتەۋ­لەر­گە سالى­ناتىن ينۆەستيتسيا كولەمىن ۇلعايتۋ. بۇل رەتتە, ەلباسى اۋىل شا­رۋاشىلىعىن ءارتا­راپ­تان­دى­رىپ, 2021 جىلعا قاراي ازىق-ءتۇ­لىك تاۋارى ەكسپورتىن 40%-عا كو­بەيتۋدى تاپسىردى. اتالعان كۇر­دەلى ماسەلەلەردىڭ بارلىعى يننو­ۆاتسيالىق تەحنولوگيالار­دى ەنگىزۋ ارقىلى باسەكەگە قا­بى­لەتتى اۋىل شارۋاشىلىعىن ءور­كەن­دە­تە­تىن جاڭا اگرارلىق ساياساتتى دا­مىتۋدىڭ تەتىكتەرى بولىپ تابى­لادى. بۇل مىندەتتەر «قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ اگروونەر­كا­سىپتىك كەشەنىن دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسى» اياسىن­دا ىسكە اسىرىلماق. اۋىل شا­رۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ جا­ڭا باعدارلاماسىندا عىلىم, ءبىل­ىم جانە ءوندىرىستىڭ ءوزارا باي­لا­نى­س­ىن ارتتىرىپ, وتان­دىق ءون­دى­رىستىڭ قارقىندى دامۋىنا با­رىنشا جاعداي جاسالماق. جولداۋدا ايتىلعانداي, وتان­­دىق اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار­­لارىن وندىرۋشىلەرگە ناق­تى قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن جا­ڭا قا­بىلدانعان «اۋىلشارۋا­شى­لىق كووپەراتيۆتەرى تۋرالى» زاڭعا سۇيەنە وتىرىپ ۇساق شارۋاشىلىقتاردى iرi­لەن­دiرىپ, كووپەراتسياعا ءبى­رىك­­تىرۋ كوزدەلۋ­دە. بۇل رەتتە عىلىم, بiلiم, ءوندiرiس ينتەگراتسيا­سىن كۇشەي­تۋ ارقىلى ەل ەكونو­مي­كا­سىن يننو­­ۆاتسيالىق باعىت­تا ءور­كەن­دەتۋ قادامىن جەتiل­دiرۋ باستى قاعيداعا اينالۋدا. قازاق­­ستان حالقىنىڭ 46 پا­يىز­داي بولىگى اۋىلدىق جەرلەردە تۇراتىنىن ەسكەرسەك, ەلباسى جولداۋىندا ايتىلعان اگرارلىق سالانى بارىنشا بۇگىنگى زامانعا بەيىمدەۋ بارىسى, نەگىزىنەن, قاراپايىم شارۋا ادامىنا ايتارلىقتاي قولداۋ بولاتىنى بەلگىلى. اگرارلىق عىلىم مەن ءبىلىم بۇگىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ ءتيىمدى دامۋىنىڭ نە­گىزگى شارتتارى ەكەندىگىن پرە­زي­دەنتتىڭ جولداۋى تاعى دا ءدا­لەلدەپ وتىر. جاڭاشا سي­پات­­­تاعى بيىلعى جولداۋ ماز­­مۇنىن تەرەڭ سەزىنە وتىرىپ, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاع­داي­ىن جاقسارتۋ, ەلىمىزدىڭ كەمەل كەلەشەگىن قامتاماسىز ەتۋ ەلباسى ساياساتىنىڭ باستى با­عى­تى ەكەندىگىنە تاعى دا كوز جەت­كىزدىك. جاڭا جولداۋدا ەل ەكو­نو­مي­­كاسىنىڭ اگرارلىق سەكتورىنا قاتىستى ماسەلەلەر كەڭىنەن بايان­دالعاندىقتان, ۋنيۆەرسي­تەت ۇجىمى وزىنە جۇك­تەلىپ وتىر­عان مىندەتتەردى جاقسى ءتۇسىنىپ وتىر. بۇگىنگى كۇنى قازاق­ستاننىڭ اگرو­ونەر­كاسىپ­تىك كەشەنىنىڭ الدىن­دا ەكس­پورتقا باعدارلانعان, الەم­دىك نا­رىقتا باسەكەگە قابىلەت­تى, سا­پالى ازىق-ت ۇلىك ءونىم­دەرى ءوندىرىسىن ۇلعايتۋ ارقىلى ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى مەن ەكو­نوميكالىق ءتاۋ­ەلسىزدىگىن قام­تا­ماسىز ەتۋ ءمىن­دەتى تۇر. وسى ورايدا, وتاندىق اۋىل شارۋا­­شى­لىعى ءبىلىمى مەن عىلى­­مى­­نىڭ كوش­باسشىسى سانا­لا­تىن وقۋ ورنىمىز ۇلت­تىق اگرار­­­لىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسي­تەتى­ندە ترانس­فورماتسيا­لانۋ ءۇر­دى­سىن جان­­داندىرۋدا. ۋني­ۆەر­­سي­تەت ۇجىمى ەلىمىزدىڭ اگروونەر­كاسىپ كەشەنى­نىڭ دامۋى ءۇشىن زامان تالابى­نا ساي بىلىكتى مامان­داردى دايارلاي وتىرىپ, اگرو­ونەركاسىپ كەشە­نىنىڭ بار­لىق سالالارىنا يننو­ۆا­تسيا­لىق تەح­نولوگيالار­دى ەن­گىزۋدى, ولاردى وندىرىستە كەڭى­نەن پايدالانۋعا جاردەم بەرۋ­دى ءوزىنىڭ باستى ماق­ساتى دەپ سانايدى. جولداۋ جۇكتەگەن مىندەت­تەر وقۋ ورنىمىزدىڭ عىلىمي الەۋە­تىن ءبىر ورتالىققا شو­عىر­لان­دىر­عان, تمد مەن ورتا­ل­ىق ازيا­دا تەڭدەسى جوق اگرو­تەح­­نو­لوگيالىق حاب جۇمى­سى مەن ۋني­ۆەرسيتەتىمىزدىڭ ۇلت­تىق زەرت­تەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنە ترانس­فورما­تسيا­لانۋ ۇردىسىنە تىڭ سەرپىن بەرە­تىنى ءسوزسىز. حالىق­ا­رالىق تالاپ­تارعا ساي قۇرىل­عان اگرو­حاب جۇمىسى ەكونو­مي­كانىڭ اگرار­لىق سەكتورىنداعى الەمدىك ءۇردىس­تەر مەن اگرارلىق بيزنەستەگى ستارتاپ جوبالارىن ىسكە اسىرۋعا, اۋىل شارۋا­شى­لى­عىنا ارنالعان مار­كەتينگ­­تى ءتيىمدى ۇيلەستىرۋگە بارىن­شا جاعداي تۋعىزباق. جولداۋدا ايقىندالعان باس­­تى باعىتتار مەن قويىلعان ءمىن­­دەت­تەر قازاقستان حالقىن بەل­سەن­دى ارەكەتتەرگە جۇمىل­دى­­رىپ, ەلى­مىزدىڭ باسەكەگە قابى­لەتتى 30 مەم­لەكەتتىڭ قاتارى­نان كو­رى­نۋى­نە جاڭا مۇمكىن­دىكتەر ۇسى­نا­تى­نىن ايرىقشا اتاپ وتكەنىمىز ءجون. تىلەكتەس ەسپولوۆ, قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, ۇعا ۆيتسە-پرەزيدەنتى, اكادەميك