قىزمەت پەن قۇرمەت

ەلىمىز ەگەمەندىككە قول جەتكىزىپ, بارشا قازاق حالقى قۋانىشىن قوينىنا سىيدىرا الماي جاتقان كەزدە تاۋەلسىزدىگىمىزگە كۇمانمەن قاراپ, ونىڭ عۇمىرى قىسقا بولاتىنى تۋراسىندا بولجام جاساپ جاتقاندار دا بولدى. بۇرىنعى كەڭەس وداعىنا كىرەتىن بارلىق رەسپۋبليكالار اراسىنداعى ەكونوميكالىق بايلانىستار ءۇزىلىپ, ارقايسىسى ءوز تاعدىرىن ءوزى ويلاپ جانتالاسقا ءتۇستى. تىپتەن قازىرگى ەكونوميكالىق داعدارىستى سول كەزەڭدەگى قيىندىقتارمەن سالىستىرىپ قاراساق, ول جىلداردى – توزاق, قازىرگى كەزدى – جاننات دەۋگە بولار. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باستاپقى جىل­دا­رىن­داعى قيىندىقتار وڭتۇستىك قازاقستان ءوڭىرىنىڭ حالقى ءۇشىن دە وتە اۋىر ءتيدى. ءىرى كاسىپورىندار, شارۋاشىلىقتار, زاۋىتتار مەن فابريكالار مۇلدەم توقتادى. وڭىردە جاپپاي جۇمىسسىزدىق ورنادى. الەۋمەتتىك پروبلەمالار شىڭىنا جەتتى. اۋدان ورتالىقتارى مەن اۋىلدار بىلاي تۇرسىن, شىمكەنت قالاسىنىڭ وزىندە ەلەكتر جارىعى, تابيعي گاز بولمادى. كوپ قاباتتى ۇيلەردىڭ تۇرعىندارى ءوز اۋلالارىنا قازان-وشاق قۇرىپ, تاماق پىسىرەتىن. قىستا پاتەرلەرىنە تەمىر پەش ورناتىپ, مۇرجاسىن تەرەزەدەن شىعارىپ قويىپ كومىر جاعاتىن جاعدايعا جەتتى. قالاداعى 4 بولمەلى پاتەر قۇنى 400-500 اقش دوللارىنا دەيىن قۇلدىرادى. تۇندە قالادا ءجۇرۋ قورقىنىشتى, ءتىپتى, قاۋىپتى بولدى. ماقتاارال اتىرابىنداعى ەگىندى شارۋاشىلىقتار سۋ تاپشىلىعىن تارتتى... تۋرا وسى تۇستا زاۋىتبەك قاۋىس­بەك­ ۇلى تۇرىسبەكوۆ وڭتۇستىك قازاقستان وبلى­سىنىڭ اكىمى بولىپ تاعايىندالدى. جاڭاعى ايتىلعان الەۋمەتتىك پرو­ب­لە­مالاردىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنىڭ ءبى­رى, نەگىزىنەن, كورشى وزبەكستان رەس­پۋب­لي­كاسىمەن تىكەلەي بايلانىستى ەدى. اتاپ ايتقاندا, قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك ءوڭىرى كورشى رەسپۋبليكادان الىناتىن ەلەكتر قۋاتى, تابيعي گاز جانە ەگىن سۋى­نا تاۋەلدى بولاتىن. مۇنى وزبەكستان باسشىسى جاقسى بىلەتىن. سوندىقتان بۇل رەسۋرستارعا باعانى شارىقتاتىپ قويماي, ونى ساياسي قۇرال رەتىندە عانا پايدالاندى جانە پرەزيدەنت يسلام كاريموۆ بۇل جاعدايدى تىكەلەي ءوز باقىلاۋىندا ۇستادى. زاۋىتبەك قاۋىسبەك ۇلى جۇمىس ۋاقى­تى­نىڭ ۇشتەن ءبىرىن وسى پروبلەمالار­دى شەشۋ جولىنا ارنادى دەسەم, ارتىق ايتقانىم ەمەس. ءار اپتانىڭ 3 كۇنىن وزبەكستان ۇكىمەتى ۇيىندە, پرەزيدەنت اپپاراتىندا وتكىزدى. ول كەزدە وزبەكستان پرەزيدەنتى يسلام كاريموۆ مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى قىزمەتىن قوسا اتقارا­تىن. ۇكىمەت توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى يسمويل حاكيموۆيچ جۋرابەكوۆ  لاۋازىمى جانە ىقپالى جا­­عىنان رەسپۋبليكادا ەكىنشى ادام بولىپ ەسەپتەلەتىن. مەن سول كىسىنىڭ قاراماعىندا, قۇرامىنا 24 مينيسترلىك پەن اگەنتتىك كىرەتىن ۇكىمەتتىڭ اگرو­ونەر­كاسىپ دەپارتامەنتىن باسقاردىم. ءبۇي­رەگىم قانداستارىما قانشا بۇرىپ تۇرعانىمەن, مەنىڭ قولىمنان كەلەتىن كومەك شامالى عانا ەدى. زاۋىتبەك قاۋىسبەك ۇلى وزبەكستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى ءۇيىنىڭ اۋلاسىندا تاڭعى ساعات 08.00-دە يسمويل جۋرابەكوۆتى كۇتىپ الىپ, ول كىسىمەن بىرگە كابينەتىنە كىرىپ كەتەتىن. شارۋاعا قاجەتتى باسشىلاردىڭ بارلىعىن سوندا شاقىرتىپ نەمەسە ولارعا جازباشا تۇردە تاپسىرما بەرگىزدىرىپ, ماسەلەسىن شەشىپ شىعاتىن. ارينە, وڭ شەشىمدەر وڭاي قابىلدانبايتىنى بەلگىلى. اپتاسىنا بىرنەشە رەت كەلىپ-كەتۋگە تۋرا كەلەتىن. كەيدە پروبلەمالار تىم كۇردەلەنىپ كەتكەن كەزدە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ارقىلى يسلام كاريموۆكە قوڭىراۋ سوقتىرىپ, وزبەكستان پرەزيدەنتىنىڭ قا­­بىل­داۋىندا دا تالاي مارتە بولىپ, كەزدەس­كەن تۇيتكىلدەردى تاباندىلىقپەن شە­شىپ وتىرعانىن بىلەمىن. زاۋىتبەك قاۋىسبەك ۇلى ءوزىنىڭ ىسكەرلىگى, تالانتى, تاباندىلىعى جانە جاعىمدى مىنەزىنىڭ ارقاسىندا ءبىر جىلدىڭ ىشىندە پرەزيدەنت كاريموۆ پەن ونىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى جۋرابەكوۆتىڭ نازارىنا ىلىگىپ, قۇرمەتىنە يە بولدى. يسلام ابدىعاني ۇلى ۇلكەن ءبىر جيىن­­دا وبلىس اكىمدەرىن وتە قاتتى سى­ناعانى بار. «سەندەر قالاي جۇمىس ىستەۋ كەرەكتىگىن بىلمەيسىڭدەر! سەندەرگە ىسكەرلىك, تابان­دىلىق جەتىسپەيدى! «مانا قۋشني چيمكەنت ۆيلوياتينينگ زاۋىتبەك دەگان حوكيمي بور. ەشيكني يوپسانگ تەرازادان كيرادي, تەرازاني يوپسانگ دەۆورني بۋزيب كيرادي. انا حاقيقي حوكيم – ناستوياششي تەرميناتور», دەپ باعا بەرگەن ەدى. زاۋىتبەك قاۋىسبەك ۇلى وزبەكستانعا ءجيى كەلىپ ءجۇرىپ تاشكەنت قالاسىنىڭ قاق ورتاسىندا جەرلەنگەن تولە بي بابانىڭ قابىرى قاراۋسىز قالعانىن كوردى. شۇعىل ارەكەت جاساپ, بابانىڭ باسىنا ءزاۋلىم كەسەنە تۇرعىزدى, ماڭايىن اباتتاندىردى. ەڭ باستىسى, بابانىڭ قابىر تاسىنداعى «قارلىعاش بي» ەسىمىن «تولە بي» دەپ اۋىس­تىرۋى – ونداي كەسەنەنىڭ ءجۇزىن سوعۋدان دا قيىن تىرلىك بولاتىن. كەسەنەگە تولە بي بابانىڭ اتىن دا جازدىردى, ءارى ول قاستەرلى كەشەندى وزبەكستان مەملەكەتىنىڭ قورعاۋىنا الىنعان قۇندى دۇنيەلەر تىزىمىنە دە ەنگىزدى. سونداي-اق, تۇرىسبەكوۆتىڭ اكىم بولىپ تۇرعان كەزىندە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا قابىرلەرى قاراۋسىز قالىپ, اتتارى ۇمىتىلا باستاعان كوپتەگەن تاريحي تۇلعالار مەن اۋليەلەردىڭ مازارلارى اباتتاندىرىلىپ, ولاردىڭ باسىنا ءزاۋلىم كەسەنەلەر تۇرعىزىلدى. ءسويتىپ, «ءولى ريزا بولماي, ءتىرى بايىمايدى» دەگەن ۇلاعاتتى ءسوزدى تەمىرقازىق ەتىپ, قيىن-قىستاۋ كەزدە وبلىس حالقىنىڭ رۋحاني بايلىقتارىنان ايىرىلىپ قالماۋىنا زور ىقپال ەتتى. زاۋىتبەك قاۋىسبەك ۇلىنىڭ قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى ءجونىن­دەگى اگەنتتىك توراعاسى, ىشكى ىستەر ميني­سترى كەزىندەگى جاساعان تىڭ رەفورمالارىن, ەل يگىلىگى ءۇشىن جۇمساعان قاجىر-قاي­راتىن  حالقىمىز جاقسى بىلەدى. سون­دىقتان, مەن قايراتكەر تۇلعانىڭ ەل ەسىتە قويماعان, ءوزىم كۋا بولعان ەڭبەكتەرىنەن عانا مىسال كەلتىرىپ وتىرمىن. زاۋىتبەك قاۋىسبەك ۇلى 1997 جىل­دىڭ سوڭىندا كوشى-قون جانە دەموگرا­فيا اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى بولىپ تا­عاي­ىن­دالدى. بۇل قىزمەتتە ءبىر جىلدان ءسال عانا استام ۋاقىت ىستەدى. سول قىسقا كەزەڭدە ەلباسىنىڭ كوشى-قون ساياساتىنىڭ ورىندالۋى جۇيەسىن جاسادى. وعان قاجەتتى زاڭدار مەن نورماتيۆ اكتىلەرىن رەتكە كەلتىردى. قىتاي, موڭعوليا جانە وزبەكستان مەم­لە­كەت­تەرىندەگى قازاقتار تۇراتىن ەلدى مە­كەن­دەردى ءوزى ارالاپ, پرەزيدەنتىمىزدىڭ شا­قىرتۋىن قانداستارىمىزعا جەتكىزىپ, كوش­تىڭ باسىن وزىمەن بىرگە الا قايتتى. بۇل سالاداعى جاسالعان جۇيە ارقىلى شە­ت­ ەلدەگى باۋىرلارىمىزدىڭ 1 ميلليون­داي­ى­نىڭ تاريحي وتانىنا ورالۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوستى. ز.تۇرىسبەكوۆ قازاقستاننىڭ وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەت­تى ەلشىسى بولىپ تۇرعان كەزىندە ەكى مەملەكەت اراسىنداعى ساياسي, ەكو­نو­ميكالىق بايلانىستاردىڭ نى­عا­يۋ­ىنا كۇش­تى ىقپال جاسادى. ەل­با­سى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالىقارالىق جوعارى بەدەلىن جانە ەكى ەل پرەزيدەنتتەرى ارا­سىن­داعى دوستىق, سىيلاستىق قا­رىم-قا­تى­ناستارىن ديپلوماتيالىق شەبەر­لىك­پەن پايدالانىپ, وزبەكستاننىڭ ناۋاي وبلى­سىنا قاراستى نۇراتا اۋدانىنداعى قا­بىرى مۇلدەم قاراۋسىز جاتقان ايتەكە بي بابامىزعا دا كەسەنە سالىنۋىنا وزبەكستان پرەزيدەنتىنىڭ رۇقساتىن الىپ بەر­­دى. قازاقستاندىق قالتالى 7 جىگىتتىڭ با­سىن قوسىپ, ءوزى باس بولىپ بابانىڭ باسىنا ءزاۋلىم كەسەنە تۇرعىزدىرىپ, جانىنا مەشىت سالدىرىپ, زياراتقا كەلەتىن كىسىلەر ءۇشىن بارلىق قاجەتتى جاعدايلاردى جاساتىپ, ماڭايىن اباتتاندىرىپ كوركەيتكىزدى. ارينە, قازاقستاننىڭ كەز كەلگەن ءوڭىر­لەرىندە ءزاۋلىم عيماراتتار, كەسەنەلەر, ۇلكەن كەشەندەر سالىنىپ جاتىر. بىراق, وزگە مەملەكەتتە ساياساتتىڭ كىلتىن تاۋىپ, ءتىل تابىسىپ, رەتىن كەلتى­رىپ, قازاقتىڭ ەكى بىردەي بيىنە كەسەنە تۇرعىزىپ, ولاردى سول مەملەكەتتىڭ قور­­عاۋىنا الىنعان قۇندى دۇنيەلەر ءتى­زى­مى­نە ەنگىزۋى ناعىز ىسكەر, تالانتتى, شەبەر ديپلومات زاۋىتبەك قاۋىسبەك ۇلى تۇرىسبەكوۆتىڭ ەرەن ەڭبەگى جانە ەرلىگى دەۋ­گە بولادى. زاۋىتبەك قاۋىسبەك ۇلىنىڭ ەلى مەن ەلباسىنا ادال ازامات رەتىندە, تاۋەل­سىز­دىگىمىزدىڭ نىعايۋىنا, وتانىمىزدىڭ كوركەيۋىنە, ەكونوميكامىزدىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسى زور دەر ەدىم. «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن» دەمەي مە؟ ەلىنە قۇت اكەلەر وسىنداي جاق­سىلارىمىز كوپ بولسىن. يبادۋللا قالىبەكوۆ