قۋاتتى اسكەر – وتانىمىزدىڭ قالقانى

قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي ءبىز ەلىمىزدە ورىن العان تاريحي ءمانى زور كوپتەگەن وقيعالاردىڭ كۋاگەرى جانە ولاردىڭ تىكەلەي قاتىسۋشىسى بولعانىمىزدى ايقىن سەزىنەمىز. جۋىردا عانا ەل پارلامەنتى جيىرما بەس جىلداعى جەتىستىك­تەرىمىزدى ايشىقتايتىن تاريحي قۇجات – قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان دەكلاراتسيانى قابىل­دادى. وندا تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ تاۋەلسىز­دىگىمىزدى نىعايتۋداعى, قازاقستان­دىق مەم­لەكەتتىگىمىزدى قالىپ­تاستىرۋ­داعى نەگىز قالاۋشى ءرولى ايقىن كور­سەتى­لىپ, حالقىمىزدىڭ قۋاتتى جانە پارمەندى مەملەكەت قۇرۋ ار­ما­نى­نىڭ جۇزەگە اسقانى بايان­دالدى. وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك پەن ءوز ەلى ءۇشىن ماقتانىش سەزى­مىن وياتاتىن دەكلاراتسيا حالقى­مىزدىڭ قول جەتكىزگەن تابىس­تارىن نىعايتىپ, ونى ودان ءارى ءور­كەندەتۋگە ىنتا بەرەتىن لايىق­تى ۇلگى بولىپ, وسكەلەڭ ۇرپاق ءۇشىن زور تاربيەلىك ءمانى بار ماق­سات­تارعا قىزمەت ەتەتىنىنە كامىل سەنەمىن. تۇڭعىش پرەزيدەنت ءوزىنىڭ ال­عاشقى جارلىقتارىنىڭ بىرىمەن سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جاۋىپ, ەلىمىز جويقىن كۇشى بار يادرولىق ارسەنالدان ءوز ەركىمەن باس تارتتى. سەمەي پوليگونىنىڭ جابىلۋىمەن يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ جولىنداعى جاھاندىق پروتسەستىڭ جاڭا كەزەڭى باستالدى. بۇگىندە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى ەلباسىنىڭ جانە قازاقستاننىڭ وسى سالاداعى كۇش-جىگەرى مەن تابان­دى باستامالارىن قۇرمەت تۇتا­­د­ى. ۇيىمنىڭ شەشىمىمەن بار­شا ادامزات 29 تامىزدى يادرو­لىق سىناق­تارعا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ حالىق­ارالىق كۇنى رەتىندە اتاپ وتۋدە. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى جىل­دارى مەملەكەتتىك شەكارا­مىزدى بەكىتۋ ءىسى اسا ۇلكەن سترا­تەگيالىق ماڭىزعا يە بولدى. ەلباسىنىڭ كەمەڭگەر ساياساتىنىڭ ارق­اسىندا بۇل اسا اۋقىمدى جۇمىس ءساتتى اتقارىلدى. قازاق­س­تان ءوزىنىڭ مەملەكەتتىك شەكا­را­سىن زاڭدى تۇردە رەسىمدەپ, دەلي­ميتاتسيالادى, ءوز اۋماعىنىڭ بارلىق اۋقىمى بويىنشا تاتۋ كورشىلىك بەلدەۋىن قالىپتاس­تىردى. سايىپ كەلگەندە, شەكارانى شەگەندەۋ – مەملەكەتىمىزدىڭ سالي­قالى حالىقارالىق ساياساتىنىڭ جانە قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ تىكەلەي جەكە بەدەلى مەن كۇش-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسقانى اقيقات. بۇل تاۋەل­سىزدىك جىلدارى ىشىندە ەل تاري­حىنداعى باعا جەتپەس جەتىستىك­تەرىمىزدىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىل­دىعى قارساڭىندا ەلباسىنىڭ باس­شىلىعىمەن وتاندىق ديپلوما­تيا حالىقارالىق ساياساتتاعى ءىرى جە­ڭىسكە قول جەتكىزدى. قازاقستان ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ ارا­سىندا العاشقى بولىپ بىرىك­كەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپ­سىزدىك كەڭە­سىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشە­لىگىنە سايلاندى. بۇگىندە ەلباسىمىز مەملە­كەتىمىزگە, قازاقستان قوعامىنا  اۋقىمدى ستراتەگيالىق مىندەتتەر قويىپ وتىر. الەمنىڭ وزىق 30 ەلىنىڭ قاتارىنا ەنۋدى كوزدەگەن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى مەن «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوس­پارىن تابىستى ورىنداۋ بار­شا­مىزعا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. وتكەنگە كوز جىبەرسەك, شىن ءما­نىندە, دەربەس ەلدىڭ ساياسي ءجۇ­يە­سىن قالىپتاستىرۋ, ەكونو­ميكا­نى قايتا جاڭعىرتۋ, الەۋ­مەت­تىك باس­ىم­دىقتاردى انىقتاۋ ءۇشىن ەڭ ال­دىمەن سەنىمدى اسكەري جۇيە قۇرىلۋى قاجەت ەدى. سول سەبەپتى ازات­تىق­تىڭ اق تاڭى اتقان ساتتەن باس­تاپ, مەملەكەت شەشكەن اسا ما­ڭىز­­دى مىندەتتەردىڭ ىشىندە ەل­­دىڭ تاۋەلسىزدىگىن, اۋماقتىق تۇتاس­­­تىعىن, حالقىمىزدىڭ بەي­بىت جانە تىنىش ءومىرىن سەنىمدى قور­­عاۋ­عا قابىلەتتى ارميا قۇرۋ پرو­­­بلە­مالارى ەلباسى – قارۋ­­لى كۇش­تەردىڭ جوعارعى باس قول­­باس­شىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ەرەكشە قامقور­لىعىندا بولدى. 1992 جىلعى 7 مامىردا ەلبا­سى­­مىز «قازاقستان رەسپۋب­لي­كا­سى قارۋلى كۇشتەرىن قۇرۋ تۋرالى» جارلىققا قول قوي­­دى. 1993 جىلعى 11 اقپاندا مەم­لە­كەتى­مىزدىڭ العاشقى اسكەري دوكتريناسى قابىلداندى. وسى­لايشا تاۋەلسىز قازاقستاندا قورعانىس سالاسىنىڭ العاشقى قۇقىقتىق نەگىزى قالاندى. ءداپ سول كەزەڭدە اسكەري سالادا تەز ارادا شەشىلۋى ءتيىس تۇيتكىلدى ماسەلەلەر جەتىپ-ارتىلاتىن. ءاس­كەر­لەرىمىزدى ىدىراعان كسرو قۇرامىنان الىپ, قازاقستاننىڭ زاڭدى قۇزىرەتىنە كوشىرۋ جاع­دايىندا قارۋ-جاراقتىڭ, اسكەري تەحنيكانىڭ, ماتەريالدىق قۇ­رالدار مەن بازالاردىڭ ساق­تالۋىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى وتكىر ماسەلە كۇيىندە تۇردى. بۇل رەتتە اسكەرلەردىڭ جاۋىنگەرلىك دەڭ­گەيىن تومەندەتۋگە دە جول بەر­مەۋ كەرەك بولدى. دەربەس ءاس­كەري قۇرىلىس تاجىريبەمىزدىڭ بول­ماۋىنا, وتپەلى كەزەڭنىڭ قيىن­دىق­تارىنا قاراماستان, جوعارعى باس قولباسشىنىڭ تىكەلەي باسشى­لى­عىمەن ءبىز قىسقا مەرزىم ىشىندە قارۋلى كۇشتەرىمىزدى قۇرا الدىق. ول تاۋەلسىزدىك جىلناماسىنا جازىل­عان تاريحي اقيقات. «كادر ءبارىن شەشەدى» دەمەكشى, ەڭ الدىمەن, جەدەل قيمىلدايتىن ءارى جاۋىنگەرلىك دايىندىعى مىقتى ساربازداردى دايارلاۋعا كوڭىل بولدىك. قارۋلى كۇشتەر بەدەلىن تومەندەتىپ الماۋ ماسەلەسى دە ۇدايى نازاردا بولدى. ول ءۇشىن سول كەزەڭنەن كۇنى بۇگىنگە دەيىن قازاقستاندىق اسكەريلەر وزدەرىنىڭ جاۋىنگەرلىك شەبەرلىگىن تۇراقتى تۇردە شىڭداپ كەلەدى. وسى رەتتە, ەلباسىنىڭ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەلىسىم شارتى ۇيىمىنا قاتىسۋ­شى مەملەكەتتەردىڭ جىلدام ارە­كەت ەتۋ كۇشتەرىن قۇرۋ باستا­ماسى ايرىقشا سەرپىلىس بەرگەنىن ايتىپ وتكىم كەلەدى. زاماناۋي قارۋ-جاراعى بار كەز كەلگەن قارۋ­لى قاقتىعىستىڭ الدىن الۋعا نەمەسە تويتارىس بەرۋگە قاۋقارلى كۇشتىڭ قاجەت ەكەنىن, بۇگىنگىدەي دۇربەلەڭگە تولى كەزەڭ ايقىن دالەلدەپ وتىر. ءتول قارۋلى كۇشتەرىمىزگە قا­جەت مامانداردى دايارلاۋ جانە ولاردىڭ كاسىبي شەبەرلىگىن شىڭ­داۋ مەن الەۋمەتتىك تۇيتكىل­دەرىن شەشۋ ماسەلەلەرىن جوعارعى باس قولباسشى ءاردايىم ءجىتى نازاردا ۇستاپ كەلەدى. ەلباسى تاپسىرمالارىنا سايكەس, اسكەري قىزمەتكەرلەردى تۇرعىن ۇيمەن, ەڭبەكاقى جانە زەينەتاقىمەن قام­تاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى رەت-رەتىمەن شەشىمىن تاۋىپ, زاڭنا­ما­لىق تۇرعىدان بەكىتىلۋدە. بۇگىنگى تاڭدا, قورعانىس سالا­سىنا قاجەتتى ماماندار ءوز ەلىمىزدە دايارلانۋدا, وعان تولىق جاعداي جاسالدى. اسكەري ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە ەنگەن جوعارى اسكەري وقۋ ورىندارى زامان تالابىنا ساي باعدارلاما بويىنشا ءبىلىم بەرۋدە. سونىمەن قاتار, كوپتەگەن ەكىجاقتى كەلىسىمدەر نەگىزىندە رەسەي, اقش جانە ەۋروپانىڭ جەتەكشى ەلدەرىنىڭ اسكەري ءبىلىم وشاقتارىندا ءدارىس الىپ جاتقان ماماندارىمىز دا بار. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, كادر دايارلاۋ ماسەلەسى دە ويداعىداي جۇزەگە اسۋدا. مەنىڭ پىكىرىمشە, قارۋلى كۇش­تەرىمىزدى اسكەري-تەحنيكالىق قۇرالدارمەن جاراقتاندىرۋ ماسە­لەسىنە باسا نازار اۋدارۋ قاجەت. ەڭ الدىمەن, اسكەرلەردىڭ يەلىگىندەگى قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكانى اقاۋسىز ۇستاپ تۇرۋ بولسا, ەكىنشى كەزەكتە, ۇرىس الاڭىن­دا قارۋلى قاقتىعىسقا مەي­لىن­شە وڭ سەپتىگىن تيگىزەتىن تەح­نيكا مەن قارۋ-جا­راقتى ساتىپ الۋ كەرەك. ءۇشىنشى كەزەڭدە, نەگىزگى اسكەر تۇرلەرىنە ارنالعان قارۋدى تولىقتاي قايتا الماستىرۋ وزەكتى. بۇدان باسقا, اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ الار ورنى ەرەكشە. تيىسىنشە, وسى سالاعا جانە بايلانىستى بارىنشا جەتىلدىرۋگە دە دەن قوياتىن ۋاقىت جەتتى. جالپى العاندا, قولدا بار جاۋىنگەرلىك تەحنيكا پاركىندەگى ۇلگىلەردى جاڭارتۋ مەن جاڭعىرتۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋ جانە وتاندىق قورعانىس-ونەركاسىپ­تىك كەشەندى دامىتۋعا كۇش سالۋ كەرەك. بۇل تۇرعىدا ەلباسىنىڭ شەشىمىمەن جۋىردا قۇرىلعان جاڭا قورعانىس جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى وسى ماسە­لە­لەردىڭ وڭتايلى شەشىلۋىنە قىز­مەت ەتەتىنىنە سەنىمدىمىن. بۇل وراي­دا, ەلباسى – جوعارعى باس قولباسشى ن.ءا. نازارباەۆ: «باسقا مەملەكەتتەر سياقتى قازاقستان دا ءوزىنىڭ قورعانىسقا قابىلەتتىلىگىن نىعايتۋدى بۇكىلحالىقتىق ءىس جانە مەملەكەتتىڭ ەڭ باستى مۇ­رات­تارىنىڭ ءبىرى دەپ سانايدى. ءبىز­دىڭ باستى ماقساتىمىز – قازاقستان­نىڭ ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاس­تى­عىن قورعاۋ», – دەدى. دەمەك, ويىم­دى قورىتىندىلار بولسام, ءماڭ­گىلىك ەل بولۋ جولىنداعى ۇلى مىندەتتەردى ورىنداۋ ءۇشىن قورعانىسىمىز نىق, اسكەرىمىز ايبىندى بولا بەرگەنى ءجون. مۇحتار التىنباەۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, حالىق قاھارمانى