جاڭالىققا قۇشتارلىق قيىن ەمەس

ءبىزدىڭ وتانعا دەگەن ماحابباتىمىزدى, سۇيىسپەنشىلىگىمىزدى ەشتەڭەمەن تەڭەستىرە المايسىز جانە مۇنىمىزبەن ءبىز ەشكىمدى تاڭداندىرا المايمىز. سەبەبى, بۇل قانمەن بەرىلەتىن قاسيەت. ال قازاقستاندى شەتەلدىكتەر ماقتاپ جاتسا شە... وندا دا اناۋ-مىناۋ ەمەس, كاسىبي زيالى قاۋىم وكىلدەرى جىلى لەبىزىن ءبىلدىرىپ جاتسا, توبەڭ كوككە جەتپەي مە! مىنە, مۇنداي ساتتە ءوز ەلىڭ ءۇشىن قۋاناسىڭ, مەرەيىڭ ۇستەم بولىپ, كەۋدەڭدى شاتتىق كەرنەيدى. 56 جاستاعى امەريكالىق قارجىگەر مارك حولتسماندى قازاقستاندا تۋىپ- وسكەن كەيبىر ازاماتتارمەن سالىستىرعاندا, ونىڭ ۇلكەن پاتريوت ەكەنىنە كوز جەتكىزەمىز. العاش رەت ول ءبىزدىڭ ەلىمىزگە سوناۋ 1994 جىلى تاۋەلسىزدىككە ەندى عانا قول جەتكىزىپ, العا ۇلكەن مۇراتتار قويىپ جاتقان كەزدە كەلدى. سودان بەرى قارجىگەردىڭ تاعدىرى قازاقستانمەن تىكەلەي بايلانىستى. 2016 جىلدىڭ ماۋسىمىنان باستاپ مارك حولتسمان Qazkom-نىڭ باسقارما توراعاسى. ول تاۋەلسىز قازاقستانمەن بىرگە ءوسىپ, بىرگە دامىعان بانكتى باسقارىپ كەلەدى. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا Qazkom باسشىسى بىزبەن بانكتىڭ جىلدى قالاي جاپقانى جونىندە جانە وتاندىق بانك سەكتورىنىڭ دامۋ باسىمدىقتارى تۋرالى اڭگىمەلەپ بەرۋگە كەلىستى.  – حولتسمان مىرزا, ءسىزدىڭ كاسىبي قىزمەتىڭىز قازاقستانمەن بۇرىننان بايلانىستى, جاعدايدى جاقسى بىلەسىز. قازىرگى بانك سەكتورىنىڭ احۋالىن قالاي باعالايسىز؟ – مەن 22 جىل بويى قازاقستاندا بيز­­­­نەسپەن اينالىسىپ كەلەمىن, قار­جى سەكتورىنداعى كوپتەگەن ءساتتى رە­فور­ما­لار­دىڭ كۋاسى بولعانىمدى ماق­تا­نى­ش­­ پەن ايتا الامىن. سوڭعى ماڭىزدى وقي­عا­نىڭ ءبىرى – ايماقتىق قارجى ورتالىعىن قۇ­رۋ جوسپارىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. مەنىڭ پايىمىمشا, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ العا قويىپ وتىرعان بۇل ماقساتى دۇرىس جانە وعان قول جەتكىزۋگە ناقتى مۇمكىنشىلىكتەر بار. بۇل جوسپار ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزعا شەت ەل ينۆەستيتسياسىنىڭ مول اعىنىن قامتاماسىز ەتەدى, بۇل ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ دامۋىنا قۋاتتى كۇش اكەلەدى. ال رەتتەۋشى ورتانىڭ جۇمىسىنا كەلەتىن بولساق, مەن ۇلتتىق بانكتىڭ توراعاسى دانيار اقىشەۆتىڭ قىزمەتىن جوعارى باعالايمىن ءارى باس بانكتىڭ وراسان زور جۇمىس اتقارىپ جاتقانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ارينە, بانك سەكتورىنا وڭاي بولعان جوق, ءتۇرلى جاعدايدى باستان وتكىزۋگە تۋرا كەلدى. مىسالى, 2008 جىلعى داعدارىستان كەيىن مونەتارلىق بيلىك بتا-نى رەكاپيتاليزاتسيا جاساپ, جۇمىس ىستەمەيتىن زايمداردى بانك جۇيەسىنىڭ بالانسىنان شىعارىپ تاستاۋدىڭ ورنىنا ونى قۇتقارىپ قالۋعا بىرنەشە رەت وقتالدى. ەگەر يسپانيا, يرلانديا جانە شۆەتسيا­نىڭ جۇرگەن جولىمەن جىلجيتىن بولساق, وندا ايتارلىقتاي جەتىس­تىككە قول جەتكىزۋگە بولادى. ناقتى ايتقان­دا, بانكتەگى سترەستى اكتيۆ­تەر­دى جۇمىس ىستەتۋگە نەگىزدەۋ كەرەك, ولار­دىڭ وبليگاتسيالارىن شىعارعان ابزال. بۇلاردى كەيىن بانكتىڭ جۇمىس ىستەمەيتىن نەسيەلەرىنە تالاپ ەتىپ, اۋىستىرۋعا بولادى. بۇدان كەيىن ۇكىمەت 3-4 جىلدىڭ ىشىندە باعالى قاعازداردىڭ قوسالقى نارىعىنا شىعىپ, بۇل اكتسيا­لاردى ەركىن ساتىپ الۋ ۇسىنۋ شارتىمەن بۇل بانكتەردىڭ كاپيتالىنداعى ۇلەسىنە – ارتىقشىلىقتى اكتسيالاردىڭ 49 پايىزىنا دەيىن الا الادى. مۇنداي ءىس-ارەكەت بانك جۇيەسىن جوعارى ءوتىم­دى­لىك اعىنىمەن قامتاماسىز ەتەدى. بانك­تەر ەكونوميكانى ەركىن نەسيەلەۋگە ءمۇم­كىن­شىلىك الادى, ال بۇل ءوز كەزەگىندە ەل­دەگى تۇراقتىلىققا جول اشادى. ال بار­لىق جۇمىس ىستەمەيتىن زاەمدەر بانكتە سترەسستى اكتيۆتەرگە شو­عىرلاندىرىلادى. دەگ­ەنمەن, مەن بۇل بانك­تەرگە سترەسستى اكتيۆتەرمەن جۇ­مىس ىستەۋدى سىرتقى باسقارۋعا تاپ­سىر­عان دۇرىس دەگەن ءپى­كىر­دەمىن. مەنىڭ جەكە كوزقاراسىمشا, ولاردى قىزىعۋشىلىق تانىتقان قانداي دا ءبىر ۇيىم باسقارماعانى ابزال. – بانك سەكتورى جانە جالپى ەكونوميكا بويىنشا ءسىزدىڭ بولجامىڭىز قانداي؟ – مەن بولاشاققا وپتيميزممەن قا­رايمىن, ءارى ۇلتتىق ەكونوميكا الدىن­دا قۋات كوزىن تاسىمالداۋ باعاسىن قايتا قالىپتاستىرۋ مىندەتى تۇرعان جوق. ويتكەنى, قازاقستان جىبەك جولى بوي­ىن­داعى العاشقى ايالداما جانە مەن «ءبىر بەلدەۋ, ءبىر سوقپاق» باستاماسىن قى­زۋ قولدايمىن. بۇل مەملەكەتتىڭ باستى ازيا­لىق سارقىلماس قورى بولا الادى. مى­سالى, ءىرى اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرى­سى­مەن اينالىسۋشى ءارى Qazkom-نىڭ كليەنتى «يۆولگا» كومپانياسىنىڭ بولجامىنشا, قازاقستاندىق وندىرىسشىلەر تاياۋدا قى­تايعا سيىر ەتىن ەكسپورتتاۋدى قولعا الا­دى. سوندىقتان قازاقستان ەكونوميكاسى تۋرالى ايتقاندا مەن وتە وپتيميستىك پي­عىلدامىن. اقش-تا ترامپتىڭ يناۋگۋراتسياسىنان كەيىن ينفراقۇرىلىمدىق وزگەرىس ورىن الادى جانە مۇنايدان باسقا تاۋارلارعا سۇرانىس اناعۇرلىم ارتادى. مۇنى قازاقستاننىڭ سەزىنبەۋى دە مۇمكىن. بۇعان قوسا, ءبىزدىڭ ەڭ ۇلكەن ولجامىز بۇل – ادامي كاپيتال. قازاقستاندا ءبىلىمدى, جان-جاقتى دامىعان جاستار كوپ جانە ولاردىڭ كوپشىلىگى ءۇش تىلدە ەركىن سويلەي الادى. – ءبىزدىڭ بانك بيىل قانداي تابىستارىمەن ماقتانا الادى؟ – Qazkom سوڭعى بىرنەشە جىلدا العاش رەت رەكوردتىق تابىس تاپتى. 9 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, شوعىرلاندىرىلماعان قارجى ەسەبى بويىنشا – 87 ملرد تەڭگە. ءبىز ەكونوميكانىڭ قا­زىرگى جاعدايىن ەسەپكە الا وتىرىپ, مۇنى وتە تاماشا جەتىستىك دەپ باعالايمىز. بانكتىڭ تاۋىپ وتىرعان بۇل تابىسى بارلىق مىندەتتەمەلەردى ۋاقتىلى ورىنداۋعا وتىمدىلىك كولەمى جەتكىلىكتى بول­عانىن كورسەتەدى. ءبىزدىڭ ماۋسىم ايى مەن قاراشادا 700 ملن اقش دوللارى كولەمىندەگى ەۋرووبليگاتسيانى جاپ­قا­نىمىزعا قاراماستان بانكتىڭ ءوتىمدى اكتيۆى ءوستى. بۇعان قوسا, 2017 جىلدىڭ اقپانى مەن ماۋسىمىندا ەۋرووبليگاتسيالاردى جابۋ ءۇشىن وتىمدىلىككە جول اشىلىپ قويدى. Qazkom-نىڭ بۇدان باسقا  تابىستارىنا نەسيەلەۋ ءوسىمىنىڭ اناعۇرلىم ارتقانىن ايتۋعا بولادى. بيىلعى ءبىرىنشى توقسانمەن سالىستىرعاندا, بولشەك كليەنتتەرگە بەرىلگەن نەسيە 5 ەسە ءوستى. شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى نەسيەلەۋ تۋرالى ايتار بولسام, ءبىزدىڭ بانك وزگە بانكتەرگە قاراعاندا, بۇل سەكتورعا مول قارجى بەردى. سوڭعى 5 ايدا شوب-تاعى سسۋدالىق قور­جىن ءوسىمى 150 ملرد تەڭگەگە جەتتى. سونداي-اق, بانكتىڭ دەپوزيتتىك بازا­سى­نىڭ قايتادان اياققا تۇرۋى قۋانتپاي قوي­مايدى: 2016 جىلدىڭ باسىنان ول 6 پايىزعا – شامامەن 3 ترلن تەڭگەگە دەيىن ارتتى. بۇل نارىقتاعى ەڭ جوعارى كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى. Qazkom-نىڭ قول جەتكىزگەن بار جەتىس­تىگى بيىل مامىر ايىندا قابىلداعان بانك­تىڭ جاڭا ستراتەگياسى ارقاسىندا ەكەنىن ايتقىم كەلەدى. بانكتىڭ ستراتەگياسى حا­لىق­قا جانە شوب-قا قىزمەت كورسەتۋ بيز­نەس-ۇلگىسىن قايتادان قاراۋعا, نەگىزگى بيز­نەستىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, قىزمەت كورسەتۋدىڭ تسيفرلى ارنالارىن بەلسەندى تۇردە دامىتۋعا جانە فيليالدىق جەلىدەگى قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا ارنالدى. – Qazkom-عا رەبرەندينگ جۇرگىزۋگە نە تۇرتكى بولدى جانە وسىعان وراي بانكتى قانداي وزگەرىستەر كۇتەدى؟ – Qazkom-نىڭ رەبرەندينگى تۋرالى كوپ اڭگىمە ايتۋعا بولادى. ەڭ نەگىزگىسى بۇل ءبىزدىڭ كليەنتتەرىمىزبەن بىرگە, ءبىرتۇتاس ەكەنىمىزدى بىلدىرەدى. حح عاسىردىڭ باسىندا قازاقستان لاتىن ءارپىن قولدانعان جانە مەملەكەتتىڭ اتاۋى Q تاڭباسىنان باستالعان. سوندىقتان بانكتىڭ جاڭا اتاۋىنىڭ جازىلۋى ءبىر جاعىنان ەلدىڭ تاريحىنا دەگەن قۇرمەت, ەكىنشى جاعىنان كليەنتتەرگە قىزمەت كورسەتۋدەگى بانكتىڭ قىزمەتىندەگى ءىرى ساپالىق وزگەرىستەر. وتكەن جىلى ءبىزدىڭ بانك كليەنتكە قاراي مويىن بۇرۋ جوباسىن ىسكە قوستى. بۇل جوبانىڭ نەگىزگى ماقساتى – كليەنت­تىڭ ويىنان شىعۋ. ياعني, بانكتىك قىزمەتتى كليەنتتەر ءۇشىن بارىنشا ىڭعاي­لى, پايدالى ەتۋ. ءبىز وسى ورايدا الەم­دىك تاجىريبەلەردى وقىپ-ۇيرەندىك, ءنا­تيجەسىندە بولىمشەلەردەگى كەزەكتى 7-10 مينۋتقا دەيىن قىسقارتتىق. ءبىز بانكتىك ۇدەرىستەردى اۆتوماتتاندىردىق, قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن جەتىلدىردىك ءارى كوپتەگەن قىزمەت تۇرلەرىن ونلاينعا كوشىردىك. سەبەبى, ءبىرشاما بانكتىك وپەراتسيالاردى ۇيدە نەمەسە بانكومات ارقىلى جۇرگىزۋگە بولادى. بۇگىندەرى الماتى مەن استانادا كوپتەگەن بانك كليەنتتەرى بولىمشەلەرگە قاراعاندا, ءموبيلدى قوسىمشالار ارقىلى بانكتىك وپەراتسيالاردى ءۇش ەسە كوپ جۇرگىزەدى. بۇعان ءبىز قازاقستانداعى ءبىر­دەن-ءبىر ەڭ ۇزدىك سانالاتىن Homebank ءجا­نە Onlinebank ينتەرنەت-بانكينگ جۇيە­سىنىڭ مۇمكىنشىلىكتەرى ارقىلى قول جەت­كىزىپ وتىرمىز. سونداي-اق, ءبىز قىزمەتكەرلەردى ىنتالاندىرۋ جۇيەسىن قايتادان قاراستىردىق. بۇرىندارى بانكتە ەڭبەكتى باعالاۋ دەڭگەيى ەڭبەك ونىمدىلىگى ارقىلى ەسەپتەلمەگەن-ءدى. ءسويتىپ, Qazkom قىزمەتىندە تۇبەگەيلى وزگەرىستەر ورىن الدى, ەندى الداعى 5 جىلدا بانك ادام تانىماستاي وزگەرەدى. – Qazkom-دى تەحنولوگيا, كىرىس جانە نارىقتىق ستراتەگيا تۇرعىسىنان الىپ قاراعاندا الداعى بەس, ون جىلدى قالاي ەلەستەتەسىز؟ – بانكتىك بيزنەس وتە جىلدام داميدى جانە شۇعىل وزگەرىستەرگە بەيىم. جاڭا مىڭجىلدىق تۇرعىندارى – جيىرماعا ەندى كەلگەندەردى مەنىڭ تۇرعىلاستىرىممەن سالىستىرعاندا, وتە قاتتى ەرەكشەلەنەدى. اسىرەسە, بانكتىك ونىمدەر بارىنە بىردەي قولجەتىمدى, ۇلكەنگە دە, كىشىگە دە قاجەت­تى, ءتىپتى, الىس اۋىلداردا ءومىر سۇرە­تىن­دەر ەركىن پايدالانا الاتىنداي دەڭ­گەي­گە جەتكىزۋ – ماڭىزدى ماسەلە. ءبىز ءسىز­دەر­گە پايدالى قىزمەت تۇرلەرىن, ياعني ءومىر­لە­رىڭىزدى اناعۇرلىم جەڭىلدەتەتىن ءونىم ءتۇر­لەرىن ومىرگە اكەلەمىز. مىسالى, ءبىز سىزدەردىڭ كوممۋنالدىق تولەمدەرىڭىزدى ۇنەمدى تۇردە ينتەرنەت ارقىلى تولەۋگە مۇمكىنشىلىك بەرۋدى قالايمىز. بۇل اۋە بيلەتىن ساتىپ الۋعا دا, پيتستسانىڭ قۇنىن وتەۋگە دە ىڭعايلى بولادى. ءبىز سىزدەردى وسى قىزمەت ءتۇرىن ۇسىناتىندارمەن تىكەلەي بايلانىستىرعىمىز كەلەدى. سوندا سىزدەر ارتىق شىعىنعا بارمايسىزدار. McKinsey & Company-ءدىڭ بانكتىك ستراتەگياسى جونىندەگى جاھاندىق جەتەك­شىسى ميكلوش ديتتس ايتقانداي, الداعى 10 جىلدا بانكتىك سەكتور سوڭعى 300 جىل­داعى وزگەرىستەرگە قاراعاندا كوپ ءوز­گە­رەدى. دەمەك, دامۋعا بەت بۇرماعان, ىزدە­نىس­كە بار­­ماعان بانكتەر كوممۋنالدىق قىز­مەت كور­سەتەتىندەي تيىمدىلىگى وتە تومەن دەڭ­گەي­دە قالا بەرەدى. قازىر ءبىزدىڭ الدىمىزدا كليەنتتەرگە تومەن باعامەن اسا ۇزدىك ءونىم ۇسى­نا­تىنداي اقىلدى بولۋ قاجەتتىلىگى تۇر. كليەنتتەر بىزگە كەلگەندە وزدەرىنىڭ ۇتا­تى­نىن ءبىلۋى ءتيىس. ءبىز ەلدەگى جۇيە قۇ­راۋ­شى بانك رەتىندە نارىقتىڭ 25 پايىزىنا يە ەكەنىمىزدى اسقان مەرەيمەن اتاي­مىز جانە كوشباسشىنىڭ موينىن­دا قانداي جاۋاپكەرشىلىكتەر تۇر­عانىن مەي­لىنشە سەزىنەمىز. ءبىز ءوز كليەنت­تە­رى­مىزدىڭ ۇدەسىنەن شىعۋ ءۇشىن جانە قازاقستاندا ەكونوميكالىق قايتا قۇ­رۋلاردى ومىرگە ەنگىزىپ, ونىڭ جەمىسىن ج­ەگىزۋگە ۇلەس قو­سىپ جاتقانىمىزعا اسا قۋانىش­­تىمىز جانە العا قاراي جىل­جۋعا بار كۇش-قاي­راتىمىزدى جۇم­ساي­تى­نى­مىز­عا سەندىرگىم كەلەدى. مارك حولتسمان 2015 جىلدىڭ قاڭتارىندا Qazkom-نىڭ ۇجىمىنا ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى-تاۋەلسىز ديرەكتور رەتىندە قوسىلدى. 2015 جىلدىڭ ناۋرىزىنان 2016 جىلدىڭ ساۋىرىنە دەيىن ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى قىزمەتىن اتقاردى. 2016 جىلدىڭ ساۋىرىنەن باستاپ Qazkom-نىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى بولىپ سايلاندى. بۇرىن ول Barclays Capital جانە ABN AMRO Bank ۆيتسە-پرەزيدەنتى لاۋازىمىن اتقاردى, كولورادو شتاتىنىڭ گۋبەرناتورى بيلل وۋەنستىڭ كابينەتى جانىن­داعى تەحنولوگيالار بويىنشا ءبىرىنشى حاتشى قىزمەتىن اتقارىپ, دەنۆەر ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ پرەزيدەنتى بولعان. وعان دەيىن ول MeesPierson EurAmerica-نىڭ (كەيىنىرەك ونى ABN Amro ساتىپ الدى) قۇرىلتايشىسى ءارى كومپانيانىڭ پرەزيدەنتى جانە Salomon Brothers كوم­پانيانىڭ اعا كەڭەسشىسى قىزمەتتەرىن ات­قارعان. 1989 جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن 1998 جىلدىڭ قازانىنا دەيىن شىعىس ەۋروپا ەلدەرى مەن رەسەيدە تۇرعان جانە ەڭبەك ەتكەن. قازىرگى كەزدە حولتسمان مىرزا اناليتيكالىق تەحنولوگيالاردىڭ نەگىزىندە قىزمەت كورسەتەتىن ءىرى پروۆايدەر – TeleTech (NASDAQ: TTEC) كومپانياسى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى جانە رۋاندا رەسپۋبليكاسىندا ءىرى قارجى ينستيتۋتى – Bank of Kigali ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولىپ تابىلادى. Lehigh ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەكونوميكا باكالاۆرى دارەجەسىنىڭ يەگەرى.اڭگىمەلەسكەن گۇلزەينەپ سادىرقىزى, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى