بەيبىت ءومىردى قادىرلەگەن ەل وزادى

تاۋەلسىزدىك تاڭىندا ءبىزدىڭ ەلدىڭ كەلەشەگىنە كۇمانمەن قاراعاندار بولدى. «قازاقستاندا ءومىر سۇرە بەرەيىن بە, الدە شەت ەلگە كوشىپ كەتەيىن بە؟» دەگەن ويدا بولعان ادامدار دا از بولعان جوق. ەلدىڭ بولاشاعىنا سەنە الماعان سارىۋايىمشىلدار بۇگىنگى تاڭدا ناقتى جاۋابىن الدى. ال ەلدىڭ ەرتەڭى جارقىن بولاتىنىنا سەنىپ, تىنباي ەڭبەك ەتكەن جاندار بۇگىندە ءوز مەملەكەتىنىڭ قول جەتكىزگەن تابىستارىمەن ماقتانا الادى, مىنە, بۇل –  ۇلكەن تابىس. كىم وسى قازاقستاندا 25 جىل ءومىر سۇرگەن بولسا, بارلىق پرو­تسەس­­تەردىڭ قاتىسۋشىسى بولسا, سول ادام «وسىنداي كەزەڭدى باس­تان كەشتىك, ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەت­تىك», دەپ زور ماقتانىشپەن اي­تۋىنا بولادى. شى­نىمەن دە, بۇل – جاس تاۋەلسىز مەم­لەكەتتىڭ قا­لىپ­تاسقان جانە حا­لىقتىڭ ءوسىپ-وركەندەگەن كەزەڭى! 25 جىل ءتۇ­بەگەيلى وزگەرىستەردىڭ, ساياسي-ەكونوميكالىق  جاڭارۋلاردىڭ ۋاقىتى بولدى. حالىقتىڭ رۋحاني الەمى دە وزگەردى, جاڭا كوزقاراس قالىپ­تاستى. ءاربىر ادام ۇلتتىق قۇن­دىلىقتارىن قايتا جيناعان, ءوزىنىڭ تاريحي تەرەڭ تامىرىنا ايرىقشا ءمان بەرگەن كەزەڭ بولدى. قاي ۇلتتىڭ وكىلى بولسا دا, حالىقتىق بايلىق بولىپ تابىلاتىن تىلىمەن, مادەنيەتىمەن, ونەرىمەن قايتا تابىستى. ەل عانا تاۋەلسىزدىك العان جوق, ازاماتتارىمىز دا ازاتتىقتىڭ, ەركىندىكتىڭ, سول ارقىلى كەلەتىن باقىت پەن بەرەكەنىڭ با­عاسىن ءبىلدى. ءوزىم قازاقستان حالقى اسسام­ب­لەياسىنىڭ مۇشەسىمىن. بۇل ۇيىمنىڭ قۇرىلعانىنا 21 جىل­دان استى. وسى كەزەڭ ىشىندە كەز كەلگەن ازامات ءۇشىن ونىڭ ۇل­تى­نا, تىلىنە, تەگىنە, جىنىسىنا, ءدىني كوزقاراسىنا قاراماستان, مو­رالدىق تەڭدىك بەرگەن مەملەكەت قالىپتاسقانىن كورە الامىز. قازاقستان تاۋەلسىزدىك جىلدارى ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە قول جەت­كىزدى. ەلباسى ايتقانداي, بۇل – جەتىستىكتەر مەن تابىستاردىڭ تا­ريحى. ەلىمىزدىڭ ءجۇرىپ وتكەن جو­لىندا ۇلكەن ەڭبەكتىڭ, قا­جىر-قايراتتىڭ وشپەس ءىزى جاتىر. ويتكەنى, بىزدەر نەبىر قيىن­دىق­تاردى جەڭە بىلدىك. 1990 جىل­داردىڭ باس كەزىندەگى ىشكى قار­جى داعدارىسىنان, ودان كەيىن داۋىلدى كۇنگى تەڭىزدىڭ تاۋ تولقىندارىنداي قايتا-قاي­تا سوققان الەمدىك قارجى داع­دا­رىس­تارىنان ەلىمىز امان ءوت­تى. بار­­لىق كۇشتى ءبىر ارناعا تو­عىستىرىپ, ءبىر­­لەسە ەڭبەك ەتۋدىڭ ارقاسىندا ەكو­­نو­ميكالىق كەدەرگىلەردى ەڭ­سە­رىپ قانا قويماي, بارلىق سالا­دا تا­بىستارعا قول جەتكىزدىك. سون­داي كەزەڭدەردە مەملەكەت باس­شىسى قارجى داعدارىسىنا قار­سى كۇرەس باعدارلامالارىن قابىلداپ, اتقارىلۋعا ءتيىستى ناقتى ءىس-شارالاردى انىقتاپ بەردى. سونىڭ ناتيجەسىندە قيىن اسۋلاردان قينالماي وتتىك. ەرەكشە ايتا كەتەرلىك ءبىر جايت, قارجى داعدارىستارى كەزە­ڭىندە ەلىمىزدە, ەڭ بىرىنشىدەن, الەۋ­مەتتىك سالالارعا باسا كوڭىل ءبو­لىندى. كەيىنگە شەگەرىلۋگە ءمۇم­كىن بولاتىن كەيبىر جوبالاردى قارجىلاندىرۋ قىس­قا­ر­تىل­عانمەن, الەۋمەتتىك سالاعا با­عىتتالعان قارجىنى ساقتاپ قا­لۋدىڭ بار­لىق جاعدايى قا­راس­تىرىلدى. ۇلتتىق قوردان دا قارجى ءبولىندى. سونىڭ ءنا­تي­جەسىندە, 2016 جىلدان باس­تاپ زەينەت­اقى, جاردەماقى, بيۋد­جەتتىك مە­كەمە قىزمەتكەرلەرىنىڭ جا­لاقىسى, ستۋدەنتتەردىڭ ءشا­كىرت­اقى­سى كوتەرىلدى. سونداي-اق, از قامتىلعان وتباسىلاردى, ءمۇم­كىن­دىگى شەكتەۋلى جانداردى قول­داۋ­عا ارنالعان شىعىستار دا تو­لىق ساقتالدى. جۋىردا عانا 2017-2019 جىل­دار­عا ارنالعان رە­س­پۋب­ليكالىق بيۋد­جەت قابىلداندى. پرەزيدەنت تاپ­سىرمالارى نەگىزىندە الەۋ­مەت­­تىك سالاعا باعىتتالاتىن باع­­دار­لا­مالاردىڭ بىردە-ءبىرى ەش­قان­داي قىس­قارتۋعا ۇشىراعان جوق. سونىمەن قاتار, قارجى شى­عىستارىنا نازار سالساق, اگرار­لىق سەكتوردى ۇدەمەلى دا­مى­تۋ­عا, يندۋستريالاندىرۋ مەن شا­عىن جانە ورتا بيزنەستى دا­مى­تۋعا, كولىك جانە الەۋمەتتىك ينفرا­قۇرىلىمدى دامىتۋعا با­سىم­دىق بەرىلىپ وتىر. مۇنىڭ ءبارى حا­لىقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن جاسالۋدا. ال ەندى حالىقارالىق جاع­داي­عا توقتالساق, بۇگىنگى تاڭدا الەم تى­نىشسىز كۇيدە. سوعىستار ءجۇ­­رىپ جات­قان ەلدەر قانشاما؟ ءبىر-بىرىمەن داۋ-جانجالعا ءتۇسىپ, جاع­داي­لارى تىم شيلەنىسىپ كەتكەن ەلدەر دە بار. ءبىز ىنتىماقتاستىق بايلانىس ورناتقان قاي مەملەكەتپەن دە جاقسى قارىم-قاتىناستامىز. ەكونوميكامىز دا الەمدىك قار­جى اينالىمىمەن تىعىز بايلا­نىستى. ءبىر ەلدە بولعان كە­لە­ڭ­سىز­دىكتەر بىزگە دە اسەر ەتەدى. اي­تا­لىق, تۇركيا ەلى بىزبەن باۋىرلاس, ءدىنى دە ءبىر, ءتىلى دە ءبىر. سول سياقتى رەسەي – بىزبەن ماڭگىلىك كور­شى ەل. ءبىز ەكى مەملەكەتپەن دە دوستىق قارىم-قاتىناس جاساپ كەلە جاتىرمىز. الايدا, ءوت­كەن جىلى تۇركيا مەن رەسەي ارا­سىندا تۇسىنىسپەۋشىلىكتەر ورىن العانى بەلگىلى. دەگەنمەن, بيىل قوس ەلدىڭ پرەزيدەنتتەرى ءبىر مامىلەگە كەلىپ, ەكى جاق بەيبىت توق­تامعا ارقا سۇيەدى. تۇركيا مەن رەسەي اراسىن ىنتىماققا شا­قىرۋدا ءبىزدىڭ ەلباسىمىزدىڭ ءرولى ايرىقشا بولدى. تۇرىك ەلىنە بارعان ساپارىنداعى باستى ماقساتتىڭ ءبىرى دە وسى دەپ ويلايمىز. مىنە, ەكى ەل بىتىمگە كەلىپ, ن.نازارباەۆتىڭ ارااعايىندىق قىز­مە­تى ءوز ناتيجەسىن بەردى. ءبارىمىز تىنىشتىقتا ءومىر ءسۇ­رىپ جاتقان كەزدە, بەي­بىت­شى­لىك­تىڭ قا­دىرىن جەتە ۇعىنا بەرمەيمىز. ەل ءىشىن­دەگى تۇراقتىلىقتى ساق­تاۋ ءۇشىن قانشاما جۇمىستار ات­­قا­رى­لىپ كەلە جاتقانىن دا ەس­كەر­مەي­مىز. بۇل باعىتتا قازاق­ستان حالقى اسسامبلەياسى, جەر­گى­لىك­تى باسقارۋ ورگاندارى دا, وقۋ ورىندارى دا جانە بەيبىت ءتىر­شى­لىك­تى ساقتاۋعا بارلىق مۇددەلى ازا­ماتتار دا ناقتى ىستەرمەن اينا­لىسىپ كەلەدى. ءومىر بولعان سوڭ, قوعامدا ءار­تۇرلى جاعدايلار بولىپ جاتادى. كەي­بىر ادامداردى تولعاندىرىپ ءجۇر­گەن وزەكتى ماسەلەلەر دە بار. ولاردىڭ كۇشى جەتپەي جاتۋى مۇمكىن نەمەسە كەدەرگىلەرگە ۇشىراۋى ىقتيمال. الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە اتسالىسۋ دە­پۋتات رەتىندە ءبىزدىڭ پارىزىمىز. قانداي ماسەلە دە ءبىزدىڭ ەل­دە زاڭ جولىمەن رەتتەۋدى قاجەت ەتە­دى. وسى ورايدا, پارلامەنت دە­پۋتاتتارى وڭىرلەرگە ارنايى سا­پارعا شىعىپ, سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزىپ تۇرادى. سوندا حالىقتىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن ءوز كوزىمىزبەن كورىپ ءجۇرمىز. بۇل ءوز كە­زەگىندە زاڭدارعا وزگەرىستەر ەن­گىزۋ پروتسەسىندە قانداي ءما­سە­لە­لەرگە باسىمىراق كوڭىل ءبولۋ قا­جەتتىگىن ايقىنداپ بەرەدى. ۇكى­مەت­تەن كەلىپ تۇسكەن زاڭ جوبا­لارى­نا ەنگىزىلەتىن كوپتەگەن ءتۇ­زە­تۋ­لەر, ءبىرىنشى كەزەكتە تۇر­عىن­داردىڭ ءوتى­نىش­تەرى نە­گى­زىن­دە قا­لىپتاسادى. ءبىز تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ار­قىلى قانداي دا ءبىر قاتەرلەردەن ءوزى­مىزدى ساقتاندىرىپ وتىرمىز. قازاقستان كوپ ۇلتتى ەل بولسا دا, بۇگىنگى تاڭدا بىزدە, اللاعا شۇكىر, ءبىر مەملەكەتتىڭ ازاماتتارىمىز دەگەن ۇعىم بەرىك قالىپتاستى. «ءبىر ەل, ءبىر تاعدىر» ۇعىمى جاي عانا ءبىر جوبانىڭ فورمۋلاسى ەمەس, بۇل –  قازاقستاندىقتاردىڭ ءوز وتانىنا دەگەن ادال پەرزەنتتىك سەزىمىنىڭ كورىنىسى! ءبىزدىڭ پرەزيدەنت ارقاشاندا الداعىنى بولجاي وتىرىپ, ناقتى ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋعا باس­تا­ما كوتەرەدى. ول حالىقتى ءبىرتۇتاس بو­لىپ, ءبىر ماقسات جولىندا ەڭبەك ەتۋ­گە بىرىكتىرە ءبىلدى. 2016 جىلدان باستاپ ىسكە اسىرىلا باستاعان 5 ينستيتۋتتىق رەفورما – «100 ناق­تى قادام» ۇلت جوسپارى مەم­لەكەتىمىزگە ءوزىنىڭ بارلىق ءمۇم­كىن­دىك­تەرىن پايدالانىپ, جاڭا دامۋ جو­لىن باستاۋعا نەگىز قالاپ بەردى. دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قو­سىلۋ تۋرالى اسقاق مۇراتىمىز دا, سونىمەن بىرگە, ءتىپتى, وي­لا­نىپ-تولعانۋعا ءماجبۇر ەتكەن قارجى داعدارىستارى مەن باس­قا دا قيىندىقتار قازاقستان حا­ل­قىن ەلباسىنىڭ يدەيالارىن قول­داۋ جولىندا ءبىر ماقساتقا ءبى­رىك­تىرە تۇسەدى. تاۋەلسىزدىكتى نى­عايتىپ, ماڭگىلىك ەلدى ورنا­تۋ ءۇشىن باستى قاجەتتىلىك – ەلدىڭ بىرلىگى, حالىقتىڭ ىن­تى­ماعى, ازاماتتارىمىزدىڭ ەڭ­بەك­قور­لى­عى جانە ءبىلىمدى جاستاردىڭ قال­ت­قى­سىز قىزمەتى! احمەت مۋرادوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى