بەيبىت ءومىر – بەرەكە باستاۋى

بيىل – قازاقستان حالقى ءۇشىن وتكەنگە ماڭىز بەرىپ, بولاشاقتىڭ مازمۇنىن ايقىندايتىن ەڭ مارتەبەلى دە تاريحي جىل. تۇعىرلى ەل بولايىق دەگەن اسقاق رۋحتا تاۋەلسىزدىكتىڭ نەگىزىن قالاپ, ىرگەتاسىن بەكىتكەنىمىزگە, دۇنيە جۇزىندەگى دەربەس مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا ەنگەنىمىزگە 25 جىل تولدى. وسى 25 جىلدىڭ ىشىندە جاڭا تاريح بەتتەرى قاتتالىپ, وندا قازاقستاننىڭ جاڭا زامانعا ساي كەلبەتى قالىپتاسىپ, جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقارعان قىرۋار جۇمىستارىنىڭ جەمىسى ايقىن كورىنىس تاپتى. سان عاسىرلار بويى اتا-بابالارىمىزعا ەلدىڭ تاۋەلسىزدىگى اسىل ارمان بولىپ كەلدى. ءبىز ولاردىڭ ازات جانە تاۋەلسىز وتاندى اڭسا­عان كوپ عاسىرلىق قيالدارىن ءىس جۇزىنە اسىر­دىق. تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىن جاڭا قازاقستاندىق ارمانمەن, تىڭ باستامالارمەن قارسى الىپ وتىرمىز. ونىڭ باستى ماقساتى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىمەن پارا-پار. ەلىمىز ءححى عا­سىردىڭ ورتاسىنا قاراي الەمدەگى اسا دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋىنا قول جەت­كىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. تاريحقا ۇڭىلسەك, قازاق حالقى تالايلى تاعدىرىندا ۇلتقا ۇستىن بولعان حانداردان, ەل قورعاعان باتىرلاردان, كەمەل بيلەردەن كەندە بولماعان. ابىلاي, كەرەي مەن جانىبەك حاندار تىككەن قازاق ورداسىن ەڭسەلى ەل ەتۋ ىسىنە سانالى عۇمىرىن ارنادى. قازاق حاندىعى دەگەن ۇلان-عايىر جەرىمىزدى جاۋدان ازات ەتىپ, ەلىمىزدىڭ ەتەك-جەڭىن بۇتىندەدى. ونىڭ قازاق حالقىنىڭ تۇعىرى بەرىك, جۇلدىزى جارىق ەل بولۋىن اڭساپ, وسى قاسيەتتى ماقساتقا جەتۋ جولىندا نايزانىڭ ۇشىن عانا ەمەس, ديپلوماتيانىڭ كۇشىن دە جۇمساعان زامانىنىڭ اسا كورنەكتى حانى بولعانىنا تاريح كۋا. الماعايىپ سۇراپىل زاماندا ەسەڭگىرەگەن ەلگە ەس كىرگىزىپ, ءبىر تۋدىڭ استىنا بىرىكتىرە بىلگەن ابىلاي ەرلىگى مەن اقىل-پاراساتىن قاتار جۇمساعان سارابدال ساياساتكەرلىگىنىڭ ارقاسىندا قازاق حالقىن جويىلىپ كەتۋدەن ساقتاپ قالدى. بولاشاعىمىز باياندى, تاۋەلسىزدىگىمىز ماڭگىلىك بولۋى ءۇشىن ءبىز بابالاردان قالعان اماناتتى ەسىمىزدەن شىعارماي, ۇنەمى ەلەكتەن وتكىزىپ وتىرۋعا ءتيىسپىز. ويتكەنى, ءبىز ابىلاي بابامىز ارمانداعان وسى كۇنگە وڭايلىقپەن جەتكەنىمىز جوق. ەل اراسىندا ابىلايدىڭ ارمانىنا بايلانىستى ايتىلاتىن ءتامسىل بار. اقتىق ساتىندە «حان يەم, نە ارمانىڭىز بار؟» دەپ سۇراعان بۇقار جىراۋعا ابىلاي حان: «ءۇش ارمانىم بار. ءبىرىنشىسى, ەلىمدى بەيبىت ومىرگە جەتكىزسەم دەپ ەدىم. قان كوپ توگىلدى. ەكىنشىسى, حالىق جەر ەمشەگىن ەمە المادى, قالا, كەنت سالا المادى. ءۇشىنشىسى, ەلدىڭ باسىن بىرىكتىرە المادىم», دەگەن ەكەن. ارينە, سىرتقى جاۋعا قارسى قازاقتىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, حالقىن ازات قىلامىن دەپ اتتان تۇسپەگەن ارداقتى حاننىڭ ەل كەلەشەگىنە قاتىستى ارمانى از ەمەس ەدى. بىراق اۋىزبىرلىكتىڭ دۇرىس بولماۋ­ىنان ابىلايدىڭ كوپ ارمانى زامانىندا ورىندالماي قالدى. ماڭدايىنا باق پەن سورى قاتار جازىلعان قازاق ەلى ابىلاي حان ومىردەن وتكەننەن كەيىن دە تاعدىردىڭ تالاي تاۋقىمەتىن تارتتى. ىرىسىن قاشىرعان الاۋىزدىقتى, «باس-باسىنا بي بولعان وڭكەي قيقىم» زاماندى, ۇلتتىق بولمىسىمىزدى جويماق بولعان توتاليتارلىق ساياساتتىڭ تەپكىسىن كوردى. الايدا, ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن ءۇمىتىمىزدى وشىرمەي, بارىنەن وتتىك. ايبارلى ابىلاي اڭساعان اسقاق ارمانعا, ۇلى مۇراتقا بۇگىنگى ۇرپاق جەتتى. ابىلاي ارمانداعان مامىراجاي بەيبىت ءومىردى كوردى. ابىلاي مۇراتىنىڭ ورىندالعانى وسى ەمەس پە؟! وسى جيىرما بەس جىلدىڭ ىشىندە قازاق ەلى ءوزىنىڭ وڭ-سولىن تانىدى, ەتەك-جەڭىن جينادى. عاسىرلار بويى ارمان بولعان ۇلى ىستەر وسى كۇنى جۇزەگە اسۋدا. ەلدىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرىپ, ءتول مادەنيەتىمىز بەن سالت-ءداستۇرىمىزدى, مەملەكەتتىك ءتىلدى جاڭعىرتۋ جولىندا قىرۋار جۇمىستار اتقارىلدى. قازاقستان تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما بەس جىلىندا ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك قۋاتتى رەفورمالاردى جەدەل دە ءتيىمدى ىسكە قوسىپ, قاي سالادا دا تمد ەلدەرى ىشىندە كوشباسشى اتاندى. حالىقارالىق قاۋىمداستىق قازاقستاندى ورتاازيالىق كوشباسشى, شىنايى ارىپتەس, تاتۋ كورشى, تاعىلىمدى دوس رەتىندە تانيدى. اينالدىرعان 10 جىلدىڭ ىشىندە استانانىڭ دۇنيەگە كەلۋىنىڭ ءوزى سوناۋ پەرعاۋىنداردىڭ مىسىرداعى پيراميدالاردى عاسىرلاپ سالعانىمەن پارا-پار. ەۋرازيا كىندىگىندە مىڭ جىل تۇرعان قالالاردان ەش كەم ەمەس, جاڭا دا بىرەگەي قالا بوي كوتەردى. بۇل دا ەلباسىنىڭ ەرەن ەرلىكتەرىنىڭ ءبىرى, تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقا­سىن­دا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىمىز. ءوز كەزەگىندە, وسى مەملەكەتتىڭ كوك تۋىن بيىكتەتە ءتۇسۋ مىندەتى ءاربىر قازاقستان ازاماتس تىنا تاعدىر سىيلاعان ۇلى باقىت دەسەك تە بولادى. ال باقىت, ەلباسى ايتقانداي, «باعالاي ءبىل­گەن­نىڭ باسىندا تۇرادى». وسىلايشا, نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەم الدىندا تاۋەلسىز ەلدىڭ تۇساۋىن كەسكەن سارابدال باسشى عانا ەمەس, ءوزىن وسىناۋ تاريحى باي, تاعدىر-تالايى اۋىر, بىراق رۋحى مىقتى ەلدىڭ سۇيەگىنەن جارالعان ادال پەرزەنتى ەكەنىن دە قوسا دالەلدەدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ايماقتىق شەڭ­بەردە, حالىقارالىق دەڭگەيدە ادامزاتقا ورتاق ونداعان كۇرمەۋى قيىن ماسەلەلەردىڭ وڭ شەشىلۋىنە ىقپال ەتەر كورنەكتى ساياساتكەر, قازاقتىڭ باعىنا جارالعان تاريحي ۇلىق تۇلعا ەكەنىنە ۋاقىت وتكەن سايىن كوزىمىز جەتە تۇسۋدە. تاۋەلسىزدىك جونىندە ءسوز قوزعاساق, ەڭ الدىمەن جادىمىزعا تۇسەتىن قاسيەتتى ۇعىم ول – ەلدىڭ تىنىشتىعى, مەملەكەت ىشىندەگى تۇراقتىلىق. تۇراقتىلىق قاي جەردە بولادى؟ تۇراقتىلىق – بىرلىك بولعان جەردە بولادى. ەگەر ەلدىڭ ىشىندە ساياسي تۇراقتىلىق بولماسا, الەۋمەتتىك دامۋ بولماسا, ول ەلدە ەشۋاقىتتا دا باياندى دامۋ بولمايدى. بۇل جەردە ءتىپتى, تاۋەلسىزدىك تاعىلىمى تۋرالى ايتۋعا دا ورىن جوق. وتە قيىن. نەگە دەسەڭىز, ەلدىڭ ىشكى ساياسي احۋالى شايقالعان جاعدايدا ءبارى دە شايقالادى. بۇل تاۋەلسىزدىككە بىردەن-ءبىر قاۋىپتى قاتەر. ىشكى تۇراقتىلىعى سىر بەرگەن مەملەكەتكە سىرتقى فاكتورلاردىڭ اسەر ەتۋى وتە وڭاي. ال ەل بىرلىگى مىقتى بولعان جاعدايدا عانا مىقتى مەملەكەت تۋرالى اڭگىمە قوزعاۋعا مۇمكىندىك بار. «تاۋەلسىزدىك تاعىلىمى» دەگەننەن شىعادى, ماسەلەن, وسىناۋ 25 جىلدا كوپ ەتنوستى مەملەكەتتە ىنتىماق نەگىزىن شايقالتپاي ۇستاعاندىقتىڭ ءوزى – كوپ جەتىستىك, ۇلكەن تابىس. مەنىڭشە, بۇل ەلباسىمىزدىڭ دا, ەلىمىزدىڭ دە ۇلكەن ءبىر جەڭىسى. ەلباسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتە­گيا­لىق باعدارلاماسىندا كەز كەلگەن قۇقىق بۇزۋشىلىققا توزبەۋشىلىك, ءار ساتىداعى قىلمىسپەن كۇرەستى بەلسەندى جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءححى عاسىرداعى مەملەكەت دامۋىنىڭ باسىم باعىتى رەتىندە قا­رالعان. ال باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ نەگىزگى بولىگىنىڭ ءبىرى, ءسوز جوق, ول – قوعامدىق قاۋىپ­سىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ. وسى ورايدا ۇلت­تىق ۇلاننىڭ كۇش-قۋاتىن ارتتىرۋ مەن جەتىلدىرۋگە, ينفرا­قۇرىلىمىن دامىتۋعا ەلباسى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ تاراپىنان ءاردايىم ۇلكەن كوڭىل ءبولىنىپ, قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارى ءبىرىنشى ماسەلە رەتىندە قارالىپ كەلەدى. ءسوز سوڭىندا, جاقىنى مەن جاتقا بەيبىت­سۇي­گىش, مەيماندوس نيەتىمەن تانىلعان اسىل حالقىمىزدىڭ اسقاق مۇراتى – ەل ەگەمەندىگى ماڭگىلىك باياندى بولسىن دەمەكپىن.  حالقى­مىزدىڭ قۋانىشى ورتايماسىن, الار اسۋلارى كوپ بولسىن. ماڭگىلىك ەلدىڭ مۇراتى – قازاق ەلى زامانا ۇسىنعان كەز كەلگەن سىننان ابىرويلى ءوتىپ, ەل ەگەمەندىگى عاسىرلاردان عاسىرعا جالعاسا بەرسىن. رۋسلان جاقسىلىقوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ۇلانىنىڭ باس قولباسشىسى, گەنەرال-لەيتەنانت