وڭىرلىك جانە الەمدىك وزەكتى ماسەلەلەر ارقاۋ بولعان كەزدەسۋلەر

گامبۋرگتە اشىلعان ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا (ەقىۇ) مۇشە ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ جىل سايىنعى كەڭەسى الدىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆتىڭ قاتىسۋىمەن «س5+1» پىشىمىندە ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن اقش سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆولارى باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋى بولىپ ءوتتى, دەپ حابارلادى قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. قازاقستان دەلەگاتسياسىنىڭ باسشىسى, سونداي-اق, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنا (ۇقشۇ) مۇشە ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ ءداستۇرلى كەزدەسۋىنە دە قاتىستى. «س5+1» كەزدەسۋىن اشا كەلىپ, اقش-تىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى دجون كەرري ارىپتەستەرىن تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىمەن قۇتتىقتادى جانە اقش تاراپىنىڭ وڭىرمەن ىنتىماقتاستىققا ۇلكەن ماڭىز بەرەتىنىن اتاپ كورسەتتى. ول وڭىردەگى بارلىق ەلدەرمەن ءوزارا اشىق ۇنقاتىسۋ قالىپتاستىرىلىپ وتىرعانىن ايتا كەلىپ, كوپجاقتى ارىپتەستىكتىڭ ءتيىمدى جاقتارى تۋرالى اڭگىمە قوزعادى. ە.ىدىرىسوۆ استانانىڭ ورتا­لىق ازياداعى ءوڭىر­لىك ىنتىماق­تاستىقتى نىعايتۋعا باعىت ۇس­تا­ناتىنىنا توقتالدى. وسى رەتتە ول قازاق­ستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى جۇمىسىندا دا اتالعان ماسەلەگە باسا نازار اۋداراتىنىن كولدە­نەڭ تارتتى. بۇل جەردە ە.ىدىرىسوۆ امەري­كالىق ءارىپ­تەسىنىڭ وڭىردەگى ارىپتەستىكتى ىنتالان­دىرۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىنە قاتىستى پىكىرىمەن كەلىسەتىنىن ءبىلدىردى. وسى ارادا, «س5+1» الاڭ­ىن پايدالانۋدىڭ دا ماڭىزى زور ەكەنىنە نازار اۋداردى. كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار, سون­داي-اق, قاۋىپ­سىزدىك, تەرروريزم­مەن كۇرەس, ساۋدا-ساتتىق, كولىك, ەكونوميكا جانە ەنەرگەتيكا سالا­لار­ىنداعى بىرلەسكەن جوبالار­دى جۇزەگە اسىرۋدىڭ جولدارىن تالقىلادى. كەزدەسۋ بارىسىن­دا قاتىسۋشىلار «س5+1» شەڭبە- ر­ىندەگى ءوزارا ءىس-قيمىل اياسىن كەڭ­ەي­تۋگە بايلانىستى پىكىرلەرىمەن الماستى. وڭىردەگى سۋ-ەنەرگەتيكالىق كەشەنگە قاتىستى ماسەلەنىڭ كوكەيكەستىلىگى اتاپ كورسەتىلدى. تۇتاستاي العاندا, سىرتقى سايا­سات ۆەدومستۆو­لارىنىڭ باسشى­لارى ۇنقاتىسۋ الاڭىن­داعى باي­لانىستاردىڭ دامۋ قارقىنىنا قاناعات­تا­ناتىندىقتارىن ءبىلدىردى. ماسەلەن, «س5+1» ىسكە قوسىلعان 2015 جىلدىڭ قاراشاسىنان بەرى مينيسترلىك دەڭگەيىندە ءتورت كەزدەسۋ وتكەن. دج.كەرري الاڭدى دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارىن وڭ باعالاپ, اقش-تىڭ جاڭا اكىمشىلىگىمەن قول جەتكەن ۋاعدالاستىقتاردى نىعايتۋ بويىن­شا ءوزىنىڭ جۇمىس ىستەۋ نيەتى بار ەكەنىن مالىمدەدى. ۇقشۇ-عا مۇشە ەلدەر سىرت­قى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەزدە­سۋىنە ارمەنيا, بەلارۋس, قازاقستان, قىرعىزستان, رەسەي جانە تاجىكستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆو­لارىنىڭ باسشىلارى قاتىس­تى. ولار «ەقىۇ-نىڭ جال­پى­ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن­دەگى تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ تۋرالى» بىرلەسكەن مالىمدەمەنى قۋاتتا­دى. قۇجاتتا جالعاسىپ كەلە جات­قان جالپىەۋروپالىق قاۋىپسىز­دىك جۇيەسىندەگى داعدارىسقا الاڭ­داۋ­شىلىق بىلدىرىلەدى. جاعدايدى حالىقارالىق تەرروريزم مەن ۇيىمداسقان قىلمىس, ميگراتسيالىق داعدارىس كۇردەلەندىرە ءتۇسىپ وتىر. وسى ورايدا, 2010 جىلى استانادا وتكەن  ەقىۇ سامميتىندە العا قويىلعان مىندەتتەردى پايدالانۋ ءوز تيىمدىلىگىن بەرگەن بولار ەدى. كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار, سونداي-اق, 26 جەل­توق­ساندا سانكت-پەتەربۋرگتە وتەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىرعان ۇقشۇ ۇجىمدىق قاۋىپ­سىزدىك كەڭەسىنىڭ كەزەكتى سەسسياسىنا دايىندىق ماسەلەسىن قاراستىردى. ال 8-9 جەلتوقسان كۇندەرى ە.ىدى­رىسوۆ ەقىۇ سىرتقى ءىس­تەر مينيس­ترلەرى كەڭەسىنىڭ 23-ءشى وتى­رى­سىنا قاتىستى. شارا, جو­عا­­رىدا اتاپ كورسەتكەنىمىز­دەي, گەر­مانيانىڭ گامبۋرگ قالا­سىندا ءوتتى. 2016 جىلى ەقىۇ-عا نەمىس تاراپى توراعالىق ەتۋدە. توراعالىقتىڭ ۇرانى «ۇنقا­تىسۋدى جاڭارتىپ, سەنىمگە قايتادان يەك ارتۋ جانە قاۋىپسىزدىكتى قالپىنا كەلتىرۋ» بولدى. وسى ورايدا, كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار ەۋروات­لان­تيكالىق جانە ەۋرازيالىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىنىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرى مەن ۇيىمعا مۇشە ەلدەر ارا­سىن­داعى سەنىمدى قالپىنا كەلتىرۋ جولدارىن تالقىلادى. ءوزىنىڭ سوزىندە ە.ىدىرىسوۆ قازاقستاننىڭ ۇيىمعا قاتىستى كوز­قاراسىن ۇسىندى. سونداي-اق, ەلى­مىزدىڭ ۇيىم قىزمەتىندەگى  باسىم­دىقتارىن بەلگىلەپ بەردى. قا­تىسۋشى ەلدەردى 2010 جىلى ەقىۇ-نىڭ استانادا وتكەن سامميتىندە قابىلدانعان دەكلاراتسيانىڭ ەرە­جەلەرىن جۇزەگە اسىرۋعا شاقىردى. ەسكە سالا كەتسەك, استانا دەكلاراتسياسىندا قوعامداستىقتىڭ قازىرگى زامانعى سىن-قاتەرلەرگە لايىقتى قارسى تۇرۋعا قابىلەتتى كوزقاراسى ايقىندالعان بولاتىن. قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى اتال­عان ماسەلەگە وراي ەقىۇ ءححى عاسىردىڭ سىن-قاتەر­لەرىنە ءتيىمدى جاۋاپ قايتارىپ, داعدارىستى جاع­دايدان شىعۋدىڭ جولدارىن كورسەتە ءبىلۋى كەرەك­تىگىن اتاپ ءوتتى. بۇل ءۇشىن ۇيىم ينستيتۋتتارى مەن قۇرىلىمدارىنىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ قاجەت. گامبۋرگتە ە.ىدىرىسوۆ ەقىۇ قازىرگى توراعاسىنىڭ باستاماسى – «ەۋروپانىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن قارۋ-جاراققا باقىلاۋ ورناتۋدىڭ وزەكتىلىگى» تاقىرىبىندا وتكەن شاراعا قاتىستى. بۇدان بولەك, ول ەقىۇ-نىڭ باس حاتشىسى لام­بەرتو زانەرمەن ءداستۇرلى كەزدە­سۋ وتكىزىپ, ونى ەقىۇ-نىڭ استانادا وتە­تىن ەكسپو-2017 كورمەسىنە ارنال­عان ەكونوميكالىق-ەكولوگيا­لىق كونفەرەنتسياسىنا قاتىسۋعا شاقىردى. ەقىۇ-نىڭ دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار جانە ادام قۇقىقتارى جونىندەگى بيۋروسىنىڭ ديرەكتورى ميحاەل لينكپەن كەزدەسۋىندە تاراپتار جەككورۋشىلىك, يسلامو­فوبيا جانە ەتنوستىق, ءدىني ءتوز­بەۋشىلىكتىڭ باسقا دا تۇرلەرى نەگى­زىندەگى قىلمىسپەن كۇرەستىڭ ماڭىزىن تالقىلادى. سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ الاڭدارىندا ە.ىدى­رى­سوۆ, سونداي-اق, اۆستريا, ازەر­باي­جان, اندوررا, ارمەنيا, بەلگيا, ۆەن­گريا, گەرمانيا, گرۋزيا, يسپا­نيا, يتاليا, موڭعوليا, رەسەي, پور­تۋگاليا, اقش جانە فرانتسيا دەلە­گاتسيالارىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسىپ, حالىقارالىق ساياسات­تىڭ جانە ەكىجاقتى ىنتىماق­تاس­­تىقتىڭ كوكەيكەستى ماسەلە­لەرىن تالقىلادى. بۇل جەردە شەتەل بيزنەسى مەن مەملەكەتتىك قۇرى­لىم­دارىنىڭ استانادا وتەتىن ەكسپو-2017-گە قاتىسۋلارى مەن قازاق­ستاننىڭ 2017-2018 جىلداردا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى جۇمىسىنا بايلانىستى ماسەلەلەر دە نازاردان تىس قالعان جوق.