وتباسىلىق بيزنەس وسىلاي باستالادى

وتباسىلىق بيزنەس... ارينە, ءبىر وتباسىنداعى جانداردى جۇمىسپەن قامتىپ, ءبارىن اسىراپ, بارىنە تابىس تاۋىپ بەرىپ وتىراتىن كاسىپتى كىم ارماندامايدى دەيسىز؟!. بىراق, ارمانداۋ مەن سول ءتاتتى قيالدى ناقتى ىسكە اسىرۋ ەكى بولەك نارسە عوي. قاشاندا بيزنەستى باستاۋ قيىن. كوپ ادام جۇرەكسىنەدى. تاعى ءبىر توبى قولىنان وسىنداي ءىس كەلەتىنىنە, شارۋاسىنىڭ دوڭگەلەپ كەتەرىنە كۇمانمەن قارايدى. جاقىندا اقپارات قۇرالدارىندا بيىلعى جىلدىڭ العاشقى جارتى جىلدىعىندا قازاقستاندا اۋىلدى جەرلەردە ميكرونەسيەلەرگە 153 ميل­ليون تەڭگە بولىنگەنى تۋرالى جازىلدى. اۋىلداعى ميكرونەسيەلەردى قولداۋدا جامبىل وبلىسى ۇزدىك دەپ تانىلدى. قازاقستاننىڭ اۋىل تۇر­عىندارىنا بەرىلگەن ءار ەكىنشى ميكرونەسيە وسى وبلىسقا تيەسىلى ەكەن. ياعني, رەسپۋبليكاداعى كورسەتكىشتىڭ 38 پايى­زىن قامتيدى. شىنىندا سوڭعى جىلدارى جامبىل جەرىندە جەكە كاسىبىن اشىپ, وتباسىلىق بيزنەستى دامىتىپ جاتقانداردىڭ قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. ءبىز سولاردىڭ بىرقاتارىمەن تىلدەسىپ قايتقان ەدىك. جانات بالماعانبەتوۆا, جاڭاتاس قالاسىنىڭ تۇرعىنى (سارىسۋ اۋدا­نى): – نەگىزى, و باستا وتباسىلىق بيزنە­سىمىزدى دۇكەن اشۋدان باستاۋدى ءجون كورگەنبىز. كادىمگى ازىق-ت ۇلىك ءدۇ­كەنى... باسقا كاسىپ اشۋ ويىمىزعا دا كىرىپ شىققان جوق. سودان جاڭاتاس قالالىق اكىمدىگىنە بارىپ دۇكەنگە جەر سۇراعانىمىزدا سول جەردەگى ماماندار ساۋدا ورنىن ەمەس, مونشا اشۋعا ۇسىنىس تاستادى. ويتكەنى, جۇرتتىڭ ءبارى دۇكەن اشۋعا قۇمار, ال قالادا كوپشىلىك جۋىناتىن مونشا مۇلدەم جوق. بۇل ۇسىنىس كوڭىلىمىزگە قونا كەتتى. ءارى جەرگىلىكتى اكىمدىك تە بىزگە قولداۋ كورسەتىپ, جەر ءبولۋ, قۇجاتتار دايىنداۋ ءىسى تەز شەشىلدى. سونىمەن, ۇلكەن كوشەنىڭ بويىنان جەر ءبولىنىپ, مونشا سالدىق. جوبا قۇنى 80 ملن تەڭگەنى قۇرادى. سونداي-اق, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» بيزنەستى قولداۋ مەن دامىتۋدىڭ بىرىڭعاي باعدارلاماسى اياسىندا قولداۋ كورسەتىلدى. قاسىندا قوناق ءۇي مەن ناۋبايحانا جۇمىس ىستەيدى. جولداسىمنىڭ ماماندىعى – ەنەرگەتيك. ءوزىم بۇرىن كوللەدجدە باس ەسەپشى بولىپ ەڭبەك ەتكەنمىن. ونىڭ دا كوپ پايداسى ءتيدى. بۇل جاڭاتاس قالاسى بويىنشا اشىلعان جالعىز قوعامدىق مونشا. ءبىر مەزگىلدە 40 ادامنىڭ جۋىنۋىنا مۇمكىندىك بار. گۇلميرا اسەموۆا, ب.مومىش ۇلى اۋىلىنىڭ تۇرعىنى (جۋالى اۋدانى): – كىشكەنتايىمنان كيىم تىگۋگە قۇمار ەدىم. سودان مەكتەپ بىتىرگەننەن كەيىن ءوزىم ارمانداعان ماماندىعىم بويىن­شا وقۋعا ءتۇستىم. ستۋدەنت كەزىمدە تاپسىرىس الىپ, جەكە ادامداردىڭ كيىمدەرىن تىگىپ, تابىس تاپتىم. جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەننەن كەيىن اۋدان ورتالىعىنداعى تۇرمىستىق ۇيدە 3 جىل مودەلەر بولىپ ەڭبەك ەتىپ, 1993-1994 جىلدارى ناۋقان كەزىندە تسەحتاعى تىگىن ماشينامدى وزىمە جەكەشەلەندىرىپ الدىم. قازىر بۇل سالاداعى ەڭبەك ءوتىلىم 30 جىلدى قۇرايدى. 2003 جىلدان باستاپ جەكە كاسىبىمدى قولعا الدىم. العاشقى جىلدارى تىگىن تسەحىمدى ۇلعايتۋعا ەش مۇمكىندىك بولمادى. تەك سوڭعى بەس جىلدا عانا جۇمىسىمىز العا باستى. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا 12,3 ملن تەڭگە نەسيە الدىم. وسىنىڭ ارقاسىندا قىتايدان جاڭا تىگىن جابدىقتارىن اكەلدىك. قازىر تسەحتا 5 تىگىنشى جۇمىس ىستەيدى. ءبىز تىككەن كيىمدەر ارزان ءارى ساپالى. كيىم تىگۋ تەحنولوگياسىن قاتاڭ ساقتايمىز. اباي مۇزدىباەۆ, قۇلان اۋىلى­نىڭ تۇرعىنى (ت. رىسقۇلوۆ اۋدانى): – اۋىلدا مال باعىپ وسكەن قازاقپىز عوي. ءتورت ت ۇلىك مالدىڭ قىر-سىرىن ءبىر كىسىدەي بىلەمىز. ونىڭ ۇستىنە ءوزىم الماتىداعى مالدارىگەرلىك ينستيتۋتىن ءبىتىردىم. ارينە, ءوز ماماندىعىمنان قول ءۇزىپ, ءبىرجولاتا الىستاپ كەتكەنىم جوق. سودان وتكەن جىلى اۋداندىق الەۋمەتتىك قورعاۋ بولىمىنە بارىپ, كاسىپ اشىپ, تىرلىك باستاۋ ءۇشىن نەسيە الۋعا ءوتىنىش تاستادىم. ولار الدىمەن بيزنەستى قالاي باستاپ, قالاي جۇرگىزۋدى ۇيرەتەتىن كۋرس­تا وقۋعا جولداما بەردى. وقىدىم. ءسويتىپ, بيىل «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا 3 ملن تەڭگە نەسيەگە قول جەتكىزدىم. بۇل قارجىعا ءبىر جارىم جاسارلىق 16 باس بۇقا الدىم. وسىلايشا مال بورداقىلاۋ ىسىنە شىنداپ دەن قويدىم. ۇلكەن ۇلىم نۇرجان جاقىندا اسكەر قاتارىنان ورالىپ, كاسىبىمە كومەكتەسىپ ءجۇر. قازىر قورامىزدا 30 بۇقا بار. بازاردان ساتىپ اكەلەمىز دە, الدىمەن اۋرۋ-سىرقاۋدان تەكسەرىپ, بورداقىلاۋعا قويامىز. ەڭ ازى ءۇش اي باعامىز, سوندا ءار بۇقا 180-200 كيلوداي ەت بەرەدى. مىنە, وسى كاسىبىمىزدىڭ ارقاسىندا وتباسىمدى اسىراپ وتىرمىن. ەشكىمگە الاقان جايىپ, كىرىپتار بولىپ وتىرعانىمىز جوق. اللا تاعالام دا ەڭبەك ەتكەننىڭ نەسىبەسىن مولايتىپ قويادى عوي. ەندى الداعى ۋاقىتتا جەر السام دەگەن ويىم بار. قالدىكۇل قايىپوۆا, قاراتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى (تالاس اۋدانى): – ءومىر بويى ناۋبايحانادا جۇمىس ىستەپ كەلەمىن. سوناۋ 1966 جىلى وسى قاراتاۋ قالاسىنا جولدامامەن كەلگەن جاس مامان ەدىم. جاستىق جىگەر, جاستىق جالىنمەن جۇمىسقا بىلەك ءتۇرىپ كىرىسىپ كەتتىك. كوپ جىلعى تىنىمسىز ەڭبەگىم ءوز ناتيجەسىن بەردى. الدىمەن نان زاۋىتىندا شەبەر بولىپ قىزمەتىم وسسە, كەيىننەن زاۋىت ديرەكتورى بولدىم. بىراق مەنىڭ باستىق بولۋىم نارىقتىڭ قيىن جىلدارىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى دە زاۋىت جابىلىپ قالدى. ول جىلدارى ءبىزدىڭ زاۋىت قانا ەمەس, قاراتاۋ قالاسىنىڭ ءوزى قاراۋسىز قالدى عوي. بۇل جاعداي ماعان وتە اۋىر ءتيدى. قىزمەتى بىلاي تۇرسىن, قانشاما ادام جۇمىسسىز قالدى ەمەس پە؟ سودان 2011 جىلى عانا مۇمكىندىك تۋىپ, باياعى كاسىبىمدى جاڭعىرتىپ, نان ءپىسىرۋ تسەحىن اشتىم. بىلايشا ايتقاندا, قاراتاۋداعى نان ءپىسىرۋ زاۋىتىن ءبىر كەزدەرى ءوز قولىممەن جاپسام, كەيىننەن ءوز قولىممەن قايتا اشتىم. بۇگىندە تاۋلىگىنە 1600 بولكە نان, 300 دانا ءتاتتى توقاش پىسىرەمىز. ءبىزدىڭ بۇل تىرلىگىمىزگە مەملەكەت تە كومەك قولىن سوزىپ, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا 2,2 ملن تەڭگە نەسيە الدىم. ساتتىگۇل سماعۇلوۆا, قورداي اۋى­لى­­نىڭ تۇرعىنى (قورداي اۋدانى): – سوناۋ توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا تەلەديداردان «پروستو ماريا» تەلەسەريالىن قىزىعا كورەتىنمىن. سول كينونىڭ باس كەيىپكەرى ماريا ومىردە قانشا قينالسا دا ەرىنبەي ەڭبەك ەتىپ, تىگىنشى كاسىبىن تاستاماي, بارىنە شىداپ, اقىرىندا مول باقىتقا كەنەلەدى عوي. وسى سەريال مەنى دە ءتاتتى قيالعا باتىردى. مەن دە ماريا سياقتى ءوز اتەلەمدى اشۋدى ارمانداپ, تىگىنشىلىكتى قولعا الدىم. العاشقى جىلدارى كوپتەگەن قيىنشىلىقتار كەزدەستى. بىراق, بارىنە شىدادىم. بەرتىنگە دەيىن پاتەنت رەتىندە سالىق تولەي وتىرىپ, جۇمىس ىستەسەم, كەيىننەن جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلدىم. 2012 جىلى «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا نەسيە بەرىلىپ, تىرلىگىمنىڭ العا باسۋىنا كوپ كومەگى ءتيدى. قازىر تىگىن تسەحىمدا تۇراقتى تۇردە 6 ادام جۇمىس ىستەيدى. ءيا, قاشاندا ەڭبەك ەتكەن ادام­نىڭ ەڭسەسى بيىك. بايقايسىز با, ءىستىڭ كوزىن تاۋىپ, كاسىبىن ورىستەتىپ جاتقانداردىڭ العا قويعان جوسپارى دا, ويعا العان ءتىر­لىگى دە كوپ. ويتكەنى, ولار وزىنە سەنەدى. قولداۋ بار ەكەنىن دە بىلەدى. ەندە­شە بيزنەس باستاۋ ءسىزدىڭ ەركىڭىزدەگى ماسە­لە. ارينە, ايتۋعا وڭاي. دەگەنمەن دە ءمۇم­كىن­دىگىڭىزدى قۇر جىبە­رىپ الماڭىز. ءبارى ساتىمەن بولسىن, بولاشاق بيزنەس يەسى! ورالحان ءداۋىت, «ەگەمەن قازاقستان» جامبىل وبلىسى