ەكونوميكالىق ءوسىم بولجامى قانداي؟

وتكەن سەنبىدە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ توراعالى­عى­مەن قارجى-ەكونوميكالىق بلوكتىڭ زاڭ جوبالارى, سونداي-اق حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى قارالعان ۇكىمەت وتى­رىسى ءوتتى. وندا ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ءمينيسترى قاي­رات كەلىمبەتوۆ ەلىمىزدىڭ 2012-2016 جىلدارعا ارنالعان الەۋمەت­تىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ بولجامى تۋرالى بايانداما جاسادى. وسى كەزەڭدەگى ۇكىمەتتىڭ ەكو­نو­ميكالىق ساياساتىنىڭ باستى مىندەتتەرى تەڭدەستىرىلگەن ەكونومي­كا­لىق ءوسۋدى جىل سايىن 7 پايىزدان كەم ەمەس دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. قويىلعان ماق­ساتتار ماكروەكونوميكالىق تۇراق­تى­لىقتى قامتاماسىز ەتۋ, اي­ماق­تاردىڭ ورنىقتى دامۋى, مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن دامىتۋ, ادامي كاپيتالدىڭ باسەكەگە قابى­لەتتىگىن ارتتىرۋ, سونداي-اق ين­دۋس­­تريا­لاندىرۋ ارقىلى ءارتاراپ­تان­دى­رۋدى جەدەلدەتۋ جولىمەن تۇ­راقتى ەكونوميكالىق ءوسۋ ءۇشىن نەگىز جاساۋ ەسەبىنەن جۇزەگە اسادى. ەكونوميكالىق ساياسات ەكو­نو­مي­كانىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورىن دامىتۋدى ىنتالاندىرۋعا, ەڭ ال­دى­مەن, ەكونوميكانىڭ ناقتى سەك­تو­رى كاسىپورىندارىنىڭ يننوۆا­تسيا­لىق قىزمەتىنە, قولايلى ينۆەس­تيتسيالىق احۋال قۇرۋعا, جەكە ين­ۆەس­­تيتسيالاردى ىنتالاندىرۋعا با­عىتتالاتىن بولسا, مەملەكەتتىك ور­گانداردىڭ ليتسەنزيالىق-رۇقسات بەرۋ جۇيەسىن جانە باقىلاۋ-قادا­عا­لاۋ قىزمەتىن جەتىلدىرۋ ارقىلى بيزنەس-احۋالدى جاقسارتۋ بويىن­شا جۇمىستار جالعاسپاق. بيۋدجەت تاپشىلىعىن بولجامدى ءىجو-گە قاتىستى 2012 جىلعى 2,6 پايىزدان 2014 جىلى 1,3 پايىزعا دەيىن نەمەسە 758,5 ملرد. تەڭگەدەن 460,2 ملرد. تەڭگەگە دەيىنگى قىسقارتۋ جوسپارلانعان. ەلباسى تاپسىرمالارىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا 2012-2014 جىلدا­رى بيۋدجەت شىعىستارى ساياسا­تى­نىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارى يندۋس­تريا­لاندىرۋ باعدارلاماسىن قار­جى­لاندىرۋ, الەۋمەتتىك سالانى جاڭ­عىرتۋ, حالىقتىڭ تۇرمىس جاع­دايىن جاقسارتۋ مەن مەملەكەتتىك قىزمەت ساپاسىن كوتەرۋ, سونداي-اق ءوسۋ نۇكتەلەرىن قالىپتاستىرۋ (ين­فرا­قۇرىلىمداردى, الەۋمەتتىك سا­لا­لاردى دامىتۋ جانە تۇرعىن-ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭ­عىرتۋ ارقىلى ايماقتاردىڭ باسە­كەگە قابىلەتتىگىن ارتتىرۋعا باعىت­تالعان جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ) بولىپ تابىلادى. بەرىلگەن تاپسىرمالاردى جۇ­زە­گە اسىرۋ اياسىندا 2012-2014 جىل­دار­عا ارنالعان باسىمدىقتى رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەتتىك ينۆەستيتسيالار تىزبەسى قالىپتاستى­رىل­سا, 2012 جىلى 1066,1 ملرد. تەڭگە, 2013 جىلى – 866,1 ملرد. تەڭگە, ال 2014 جىلى 707,4 ملرد. تەڭگە قاراجات ءبولۋ قاراستى­رى­لىپ وتىر. الەمدىك ەكونوميكاداعى جاع­داي­دىڭ وزگەرۋىن ەسەپكە الا وتى­رىپ, ورتا مەرزىمدى كەلەشەكتە ۇلت­تىق قور قاراجاتتارىن قالىپتاس­تى­رۋ مەن پايدالانۋ جونىندەگى تۇجىرىمداماعا سايكەس, 8 ملرد. اقش دوللارى كولەمىندە كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرتتى شەكتەۋ ار­قىلى ۇلتتىق قوردا قارجى قارا­جاتتارىن جيناقتاۋ ساياساتى جال­عا­ساتىن بولادى. ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرى 2015 جىلعا قاراي 72,5 ملرد. اقش دوللارىنا دەيىن ءوسۋى قاجەت, بۇل ءىجو-ءنىڭ 30,4%-نان كەم ەمەس بولىكتى قۇرايدى. وسىعان باي­لانىستى 2012-2014 جىلدارى ۇلتتىق قوردان بولىنەتىن كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت 1200,0 ملرد. تەڭگە كولەمىندە جوسپارلانعان. وتىرىس بارىسىندا ق.كەلىمبەتوۆ ۇسىنعان «قازاقستان رەسپۋبلي­كاسى ۇلتتىق قورىنان 2012 - 2014 جىلدارعا ارنالعان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت تۋرالى» زاڭ جوبا­سى ءبىراۋىزدان ماقۇلداندى. سونى­مەن قاتار, اتالعان جيىندا قارجى ءمينيسترى بولات جامىشەۆ ۇسىنعان «2012-2014 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭ جوباسى دا قولداۋ تاپتى. ەلى­مىزدىڭ ماكروەكونوميكالىق دامۋى­نىڭ بازالىق ستسەناريى نەگىزىندە 2012-2014 جىلدارعا ارنالعان رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ 2012 جىلى – 4751 ملرد. تەڭگەنى (2011 جىل­دىڭ بيۋدجەتىنە 502 ملرد. تەڭگەگە وسە وتىرىپ), – 2013 جىلى –5031 ملرد. تەڭگەنى (280 ملرد. تەڭگەگە وسە وتىرىپ) جانە 2014 جىلى – 5424 ملرد. تەڭگەنى (387 ملرد. تەڭگەگە وسە وتىرىپ) قۇرايتىن ولشەمدەرى قالىپتاستىرىلعان. 2012 جىلعا ارنالعان رەسپۋب­لي­كالىق بيۋدجەت كىرىستەرىنىڭ بول­جامى (ترانسفەرتتەردىڭ ءتۇسىمىن ەسەپكە الماعاندا) اعىمداعى جىل تۇسىمدەرىن باعالاۋدان 274 ملرد. تەڭگەگە ارتا وتىرىپ, 3310 ملرد. تەڭگە سوماسىندا انىقتالعان. 2012 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرىندە سالىق تۇسىمدەرى انا­عۇرلىم كوپ ۇلەس سالماققا يە (97,3 %). 2012 جىلعى سالىق تۇسىمدەرى­نىڭ ەلەۋلى ۇلەسى كورپوراتيۆتىك تا­بىس سالىعى (37,5%) جانە قوسىل­عان قۇن سالىعى بويىنشا (30,3 %) تۇسىمدەرگە كەلەدى. 2012 جىلى الەۋمەتتىك قامسىز­داندىرۋ جانە الەۋمەتتىك كومەكك­ە جۇمسالاتىن شىعىستار 134 ملرد. تەڭگەگە (12,5 پايىزعا) وسە وتى­رىپ, 1209 ملرد.تەڭگەنى قۇرايدى. 2012-2014 جىلدارى ءبىلىم مەن عىلىمعا جۇمسالاتىن شىعىستار 1 132 ملرد. تەڭگەنى قۇرايدى, ونىڭ ىشىندە 2012 جىلى – 365 ملرد. تەڭگە نەمەسە 2011 جىلدىڭ جوس­پار­لى كورسەتكىشتەرىنەن 105 ملرد. تەڭگەگە جوعارى. 2012-2014 جىلدا­رى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە شىعىستار 1303 ملرد. تەڭگەنى, ونىڭ ىشىندە 2012 جىلى 437 ملرد. تەڭگەنى قۇرايدى نەمەسە اعىمداعى جىلعا قاراعاندا 36 ملرد. تەڭگەگە وسەدى. ال, مادەنيەت سالاسىنداعى شىعىستاردىڭ جالپى سوماسى 61 ملرد. تەڭگەنى قۇراسا, 2012 جىلى – 30,5 ملرد. تەڭگە, 2013 جىلى – 17 ملرد. تەڭگە جانە 2014 جىلعا – 13,5 ملرد. تەڭگە بولماق. جيىن بارىسىندا «ەنەرگيا ۇنەمدەۋ جانە ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ تۋرالى» جانە «ەنەرگيا ۇنەمدەۋ جانە ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارى دا تالقىلاندى. سو­نىمەن قاتار, پرەمەر-ءمينيستر­دىڭ ورىنباسارى ەربول ورىنباەۆ­تىڭ ەكونوميكالىق ىنتىماق­تاس­تىق جانە دامۋ ۇيىمىمەن ءوزارا ىقپالداستىق جونىندەگى ۇسىنىس­تارى دا قولداۋ تاپتى. ءابدىراحمان قىدىربەك.