التىن ارقالاعان ازامات

ساتيرامىزدىڭ ساردارى سادىقبەك ادامبەكوۆ ءبىر جىلدارى ءبۇي دەپتى: «انا ءوز بالاسىنىڭ قادام باسقانىنا, سى­قى­لىق اتىپ كۇلگەنىنە, بىلدىرلاپ سويلە­گە­نىنە قانداي اقجارىلقاپ قۋانسا, سەن دە ماعان سونداي قامقورشى بولدىڭ. وسى­نىڭ ءۇشىن ساعان قارىزدارمىن, «وڭتۇستىك قازاقستان»! وبلىستىق «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتى, ءوڭىردىڭ قارا شاڭىراعى قالتقىسىز قامقورشى بولعان قالامگەرلەر ءتىپتى دە از ەمەس. تاكەن الىمقۇلوۆ, ساۋىربەك باق­بەرگەنوۆ, ەركىنبەك تۇرىسوۆ, مۇحتار شاحانوۆ, يسرايل ساپارباي سىندى, تاعى باسقا دا ايتۋلى اقىن-جازۋشى­لارى­ڭىز­دى ايتپاعاندا, «ارقالاعانى التىن, جەگەنى جانتاق» (شەراعاڭنىڭ ءسوزى عوي) جۋر­­­ناليستىكتى جاۋاپكەرشىلىكپەن, ازاما­ت­تىقپەن اتقارىپ, باق-بەرەكەلەرىن باق-تان تاپقان تانىمال تۇلعالار قانشاما. سولاردىڭ ءبىرى – بايدۋللا قونىسبەك. ءبىزدىڭ بايەكەڭدى قاراعاندى مەن قوس­تا­نايدا دا, تاراز بەن قىزىلوردادا دا, اتى­­راۋ مەن اقتاۋدا دا, سەمەي مەن وسكە­مەن­­دە دە, الماتى مەن استانادا دا سۇراي­­تىن­دار تابىلادى. «اقكوڭىل اعامىز قا­لاي؟» دەيدى. «كەڭپەيىل كوكەمىز امان با؟» دەيدى. «كۇلكىسى قالاي, كۇلكىسى؟» دەسەدى. بايدۋللا قونىسبەك جۋرناليست بولۋ­دى بالا كەزىنەن-اق ارمانداعان. قازاق ۋنيۆەرسيتەتىنە قۇجات تاپسىرىپ, بارلىق ەمتيحاننان «بەس» الىپ, ورىس تىلىنەن وڭباي قۇلاعان. تۋعان اۋىلى جۇزىمدىكتىڭ جەتپىس ۇيىنە قاراپ, جايدارى ك ۇلىپ كەلە جاتقان جاس جىگىتتى كورگەن كورشىلەرى: «مولكە ءبيدىڭ نەمەرەسى قازگۋ-گە تۇسكەن ەكەن عوي» دەپتى. كەيىن عانا ەستىپ, قۇلاپ قايتسا-داعى, كۇلكىسىنەن تانباعانىنا تاڭ­دانىپتى. جۇزىمدىكتەگى كەڭشار شە­بەر­حاناسىندا سلەسار, توكار, تىركەۋشى بولادى. اۋداندىق گازەتكە ماقالالارى شىعىپ تۇرادى. كەلەسى جىلى شىمپي-دەن تاعى قۇلاپ قايتادى. ورىسشادان. اۋىلىنا كۋرسقا كىردىم دەپ, ك ۇلىپ كەلەدى. شىمكەنت كووپەراتيۆ تەحنيكۋمى جا­نىنداعى ءبىر جىلدىق كۋرستى ءتامامداپ, ورىسشاسىن وڭداپ, الماتىعا اتتانادى. تۇسەدى. وقۋعا. جۋرناليست ماماندىعىنا. الپىس التىنشى جىلدىڭ شىلىڭگىر شىلدەسىندە, قىرىق ءتورت گرادۋس ىستىقتا, شىمقاي قارا كاستوم كيىپ, ومىراۋىنا «رومبيك» قاداپ, قاراقوڭىرلاۋ, بۇيرالاۋ شاشىن شالقاسىنان قايىرىپ, وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنە كىرەدى. جاس كادر. ول «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتىنە وسىلاي كەلگەن. وچەركتەرى بۇرقىراپ شىعىپ جاتتى. اۋدارماشى. جاۋاپتى حاتشىنىڭ ورىنباسارى. ءبولىم مەڭگەرۋشىسى. سونسوڭ – ون جىل بويى جاۋاپتى حاتشى. «وب­لىس­تىق گازەتتىڭ جاۋحاتشىسى» دەيتىن جۇ­مىس­تىڭ جاعدايىن تەك باستان كەشكەندەر عانا بىلەر. ماسكەۋدەگى كپسس ورتا­لىق كوميتەتىنىڭ قاپ-قاپ قاۋلى-قارارلارىن, تسك حاتشىلارىنىڭ كول-كوسىر باياندا­ما­لارىن, تاسس-تىڭ تارسىلداعان تەلەتاي­پىن تاپ-تۇيناقتاي يگەرىپ, تولايىم-تۇ­تاس مەڭگەرىپ, وبكوم مەن وبلاتكوم جاق­تان جىبەرىلەتىن, تەك ورىس تىلىندە عانا كەلەتىن تاۋسىلماس ماتەريالداردى جەدەل اۋدارىپ, تەگىس تۇگەندەپ, ءتۇن قاتىپ ءجۇر­سە دە, ءتۇسى قاشپاي, جايدارى كۇلكىسىنەن تانباي جۇمىس ىستەيتىن. كۇن سايىن دەرلىك ۇيىنە تۇنگى ساعات ەكى-ۇشتە عانا قاي­تاتىن. قايتا قۇرۋ قاۋلاعان, «قايتا قۇرماق­تى اركىم وزىنەن باستاۋ كەرەكتىگى» تالاپ ەتىلگەن سەكسەن بەسىنشى جىلعى ساۋىردە بايدۋللاڭىز وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنە قىزمەتكە شاقىرىلدى. قىرىق ءتورت جاسقا كەپ قالعان جۋرناليستكە «قايتا قۇرىلۋ» دا, وبكومعا ءسىڭىسۋ دە وڭايعا سوقپادى. مارقۇم مىرزاشەۆ مۇنى جان-جاقتى ءتۇسىندى. كوپ ۇزاماي ءبولىم مەڭ­گەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارلىعىنا جوعارى­لات­تى. تولەبەكوۆكە تالاي كادر ۇناماسا-داعى, ءبىزدىڭ بايەكەڭنىڭ جايدارى كۇل­كى­سىن جوققا شىعارا المادى. وبلىستىق راديوكوميتەتكە باستىق ەتىپ جىبەردى. وبلىستىق گازەتتىڭ مايىن ەزىپ ىشكەن, جيىرما جىلعا جۋىق ۋاقىتىن جۇمسا­عان, وبكومدا ەكى جىلداي قايتا قۇرىل­عان, وبلراديوكوميتەتتىڭ توزعان جاعىن وزدىرعان بايدۋللا قونىسبەك ونشاقتى جىل بۇرىن جابىلىپ قالعان وبلىستىق تەلەارنانى قايتا اشۋعا بەلىن بەكەم بۋىپ كىرىسكەن. ونىڭ قايراتكەرلىگى مەن قايسارلىعى وسى تۇستا بايقالعان. باي­قو­ڭىردايىن عارىش ايلاعىنا بايمەنوۆ بولاتتايىن باس ينجەنەرىن ەرتىپ اپارىپ, ءوزى ارنايى جابدىقتار اكەلگەن. جاسا­مىستار مەن جاس جۋرناليستەر قاتارىنان يكەمدىلەرىن تاۋىپ, جاڭا تىرلىككە تارت­قان. تاربيەلەگەن. باۋلىعان. كەمشىلىكتەرىنە كونگەن. ولقىلىقتارىنا توزگەن. شى­داعان. شىڭداعان. سوناۋ ۆلا­دي­ۆوس­توكقا دەيىن ماماندارىن جىبەرىپ, قۇرال-جابدىقتار قۇراعان. كۇلگەن. كەيدە جى­لارمان بولعان. بىراق, باياعى جايدارمان كۇلكىسىن قايتا تاۋىپ وتىرعان. بۇل بايەكەڭنىڭ كەيدە ورتاق ءىس ءۇشىن, حالىققا كەرەك حابار نە ماقالا ءۇشىن باستىقتارىن دا تىڭداماي كەتەتىنى بار. سونىڭ بىرەۋىنە ءوزىمىز دە كۋا بولعانبىز. انا ءبىر جىلى باستىعى كەلدى. الما­تى­دان. بايەكەڭ جالعىز جۇرمەسىن دەپ, شاش­باۋىن كوتەرە تۇسەيىك دەپ ءبىز دە ىلەسە باردىق. اۋدانعا. جاڭاعى كىسىنىڭ اتا­سى بار ەكەن. اۋىلدا. جاسى توقساننىڭ جەتەۋىندە. وسكەن, ونگەن اۋلەت باسى. كىندىگىنەن تاراعان ءۇرىم-بۇتاعىنىڭ ۇزىن سانى سول كەزدە سەكسەنگە جۋىقتاپتى. ءاڭ­گىمەنى اعىتقاندا اۋىزىمىز اشىلىپ قا­لىپتى. قۇددى ءبىر ماشىنىسكە قىزعا «ديكتوۆكا» جاساپ وتىرعانداي, جىپتىكتەي ەتىپ ايتادى, جوسىلتىپ سويلەيدى, ارعى-بەر­گىنى قوزعايدى, جادىنىڭ مىقتىلىعى قايران قالدىرادى. ويپىرماي, مىنا كىسى ناعىز شەجىرە عوي, قازىنا عوي, مۇنداي ادامدى ءبىز جازىپ الىپ قالۋىمىز كەرەك, جۇرتقا كورسەتۋىمىز كەرەك, دەپ جاتىر بايەكەڭ. كىشىكتىگى مە, ساقتىعى ما, «قو­يىڭىز, قايتەسىز, ءسوز بولادى», دەپ جاتىر باستىعى. اڭگىمە سونىمەن بىتكەن سياقتى ەدى. جوق, بىتپەپتى. ءبىر كۇنى تەلەديداردى قاراساق, «كازينو» دەگەن حابار كور­سە­تىلىپ جاتىر. انەۋ كۇنگى اقساقال سويلەپ وتىر. كەنەنمەن, باۋىرجانمەن ارالاس-قۇرالاس بولعان كەزدەرىن وتە قىزىقتى ەتىپ ايتىپ وتىر. قۋانىپ قالدىق. بايە­كەڭنىڭ سەرگەكتىگىنە. كەرەك دۇنيەنى قالت جىبەرمەگەن جۋرناليستىك شىدام­دى­لى­عى­نا. باستىعى رەنجىپتى. «مۇنىڭىز نە, قىزمەتىڭىزدى پايدالانىپ, اتام تۋرالى حابار جاساتقانداي بولدىم عوي», دەپتى. اراعا ءبىر جىلداي سالىپ, توقساننىڭ سەگىزىنەن اسىپ, قازىنا اقساقال دا ومىردەن ءوتىپتى. سوندا باستىعى قايتادان تەلەفون سوعىپتى. «بايەكە, سىزدىكى اقىل بولعان ەكەن, اتامنان جاقسى بەلگى قالدىر­دى­ڭىز, راحمەت», دەپتى. سولاي. وبلىستىق تەلەارنانى اياعىنان تىك تۇر­عىزعان. توقسانىنشى جىلداردىڭ با­سى­نان باستاپ «بەتپە-بەت» اتتى اۆتورلىق باعدارلاماسىن تۇراقتى جۇرگىزگەن. ون بەس جىلىن وسى سالاعا سارپ ەتكەن وب­لىستىق تەلەارنا باسشىسى قىزمەتىنەن كۇتپەگەن جەردەن بوساتىلعاندا ءھام كا­دۋىلگى كۇلكىسىنەن ونشا جاڭىلا قويما­عان. سىر بىلدىرمەي, ەشكىمگە كورىنبەي, شاعىن عانا ساياجايىنداعى كىشكەنتاي كۇركەدە ءبىر اپتا جاتىپ العانى راس. وڭ قولىن العا سالىپ, سول قولىن ءسال عانا ارتىنا قايىرا ۇستاپ, بەس قاباتتى بەتون ۇيدەگى قاراپايىم پاتەرىندە ەرسىلى-قار­سىلى ءجۇرىپ, قاتتى ويلانعانى راس. كوپ ۇزاماي-اق قارا شاڭىراق – «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتىنە قايتا ورالعان. سول جەردەن زەينەتكەرلىككە شىققان. باس رەداك­توردىڭ ورىنباسارلىعىنان. قالام يەلەرىنىڭ زەينەتكەرلىگى دەگە­نى­ڭىز – شارتتى نارسە. بايدۋللا قونىسبەك قايتا زەينەتكەر اتانعاننان كەيىن بەينەتتى بىرنەشە ەسەلەپ ارتتىردى. ءوڭىرى­مىز­دەگى قوعامدىق جۇمىستاردىڭ قاينا­عان ورتاسىندا. قالامى قانات قاعادى-اي! ءبىراز كىتاپتار شىعارىپ ۇلگەردى. قاي-قاي باسىلىم مەن تەلەارنالاردا دا شاكىرت­تەرى از ەمەس. ەكى جىل بۇرىن شىرايلى شىمكەنتىڭىزدىڭ ورداباسى الاڭىندا تاۋەلسىزدىك مونۋمەنتى اشىلعان. ەلباسى كەلگەن. سوندا عوي, نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن قاتار تۇرىپ, قالىڭ جۇرتقا ءسوز ارناعان سابازىڭىز دا – وسى بايدۋللا قونىسبەك. مولكە ءبيدىڭ ۇرپاعى. وتكەن كۇزدە پرەزيدەنت تۇركىستاندا زيالى قاۋ­ىم وكىلدەرىمەن جۇزدەسكەندە شە, ون ءتورت ادامنىڭ ورتاسىندا بايەكەڭ دە بولعان. ەلباسى جىعا تانيدى ەكەن, جىلى جۇزبەن جاقىنداپ كەلىپ, بايدۋللا قونىسبەكتىڭ جاعدايىن سۇراپ, قولىن قىسقان. بۇگىندە بايىرعى بايەكەڭ, قاشانعى قونىسبەك – دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋ­ىم­­داستىعى وڭتۇستىك ايماقتىق فيليا­لىنىڭ توراعاسى. بۇعان قوسا قانشاما قوعامدىق كەڭەستەر مەن كوميسسيالاردىڭ بەلسەندى مۇشەسى. وبلىس جۋرنا­ليس­تە­رى­نىڭ توبە ءبيى رەتىندە الدەقاشان موي­ىن­دالعان. كەمشىلىكتەردى كەسىپ ايتادى, ولقىلىقتاردى وسىپ ايتادى. وڭتۇستىكتە جۇزدەگەن گازەتتەر شىعىپ جاتادى. ارا-اراسىندا الاپەستەرى دە جوق ەمەس. توبە ءبيىڭىز «جولبيكە جۋرناليستەردىڭ» «كاسى­بيلىك» دەڭگەي-دارەجەسىنە, قالامگەرلىككە ءتان قاسيەتتى قۇندىلىقتاردىڭ قولدان ارزانداتىلىپ بارا جاتقانىنا جان اۋ­ىرتادى, جۇرەك سىزداتادى. باق دەيتىن دۇنيەگە مادە­ني­ەت­تەن ماقۇرىم, نىساي-نيەتتەرى قاراۋ­لار­دىڭ دەندەپ ەنىپ كەتەتىنىنە, بيلىك بۋ­ىندارىنداعى بازبىرەۋ­لەر­دىڭ ۇيالماي-قى­زارماي سونداي-سونداي­لار­دىڭ شى­لاۋ­لا­رىنا شىرمالىپ جۇرە­تىنىنە اڭ-تاڭ قا­لا­دى. ايتادى. باس­قو­سۋلاردا. جازادى. جا­ريا­لايتىن باسى­لىم­دارعا. ايتۋ – پارىز. ايتا بىلەتىندەردەن, جازا بىلەتىندەردەن ۇلت رۋحىنىڭ ۋىزىنا ۋ سەبەتىندەر, تەك­تىلىكتىڭ ءتىنىن جەگى قۇرتشا كەمىرەتىندەر, ءدىننىڭ «اعىم-ساعىمدارىنا» ەلىتىپ ەلىرەتىندەر از دا بولسا اياق تارتار. ورىس جۋرناليستيكاسىنىڭ تاريحىن­دا بۇرىن مۇقىم تىيىمدالىپ, بەرتىنىرەكتە عانا شىن باعالانىپ, «جۋرناليسسيمۋس» اتانىپ, جان-جاقتى ناسيحات­تا­لىپ جۇرگەن الەكسەي سۋۆورين (1834-1912) دەگەن تۇلعا بار. سول ءسۋۆورينىڭىز: «مەن گازەتتى ءوز وتباسىمنان دا ... ءتىپتى ايەلىمنەن دە ارتىق سۇيەمىن», دەگەن ەك­ەن. ارينە, ءبىزدىڭ بۇ بايەكەڭ سۋۆورين ەمەس. كەلىنشەگى قۇتتىعىزدى گازەتپەن نە­مەسە تەلەديدارمەن تەڭدەس كورەر. ءبارى­نەن بۇرىن بايەكەڭ, شەراعاڭ ايتاتىن­داي, التىن ارقالاعان ازامات. مارحابات بايعۇت. شىمكەنت.