مۇعالىم – مەكتەپتىڭ جۇرەگى

تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى كەزەڭ­دە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءبىلىم بەرۋ جانە عىلىم سالاسىن مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باسىم باعىتى­نىڭ ءبىرى رەتىندە بەلگىلەپ, ۋنيۆەرسيتەتتىك ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمدى دا­مىتۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك دەگەن مىندەتتەمەنى ۇنەمى العا قويىپ كەلەدى. قازىر يننوۆاتسيالىق ساياسات ەڭ ءبىرىنشى ادامي رەسۋرستاردىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق الەۋەتىن عىلىم دامۋى­نىڭ باسىم باعىتتارىنا جۇمىلدى­رۋدى تەزدەتىپ, عىلىم ناتيجەلەرىن وسى زامانعى وندىرىستە ءتيىمدى پاي­دا­لانۋدى تالاپ ەتۋدە. قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق كورسەتكىشى جانە ىشكى نارىعىنىڭ ديناميكالىق ءوسۋى ەكو­نوميكامىزعا جاڭا ينۆەستورلاردى تار­تۋعا نەگىز بولۋدا. ءبىراز جىل بۇ­رىن مۇناي جانە گاز, شيكىزات ءونىمى ما­ڭىزدى بولسا, بۇل كۇندە قايتا ءوڭ­دەي­تىن ءوندىرىس ورىندارى, تەلەكوممۋ­نيكاتسيا, اقپاراتتىق تەحنولوگيا, مۇ­ناي حيمياسى, تاعى باسقا دا ءون­دى­رىستىڭ دامۋىنا جول اشىلىپ وتىر. ءبىلىم بەرۋ مەن ءوندىرىستىڭ ۇزاق جىلدار بويىنا ءوزارا بايلانىسى ۇزىلگەندىكتەن, مامانداردى دايىن­داۋ ساپاسى دا تومەندەدى. بۇگىندە زامان تالابىنا لايىق مامانداردى, اسىرەسە, جاڭا ءبىلىمدى قابىلداي بىلەتىن مەملەكەت ەليتاسىن ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىنداعى ءبىلىم مەن ءوندىرىس­تىڭ, جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ تىعىز باي­لانىسى نەگىزىندە عانا دايىن­داۋ­عا بولاتىنىنا كوز جەتىپ وتىر. وسى­عان وراي, جوعارى تەحنولوگيا مەن عىلىمنىڭ سوڭعى جەتىستىكتەرىن ءبىلىم بەرۋدىڭ مەملەكەتتىك ستاندارتتارىنا مىندەتتى وقۋ پاندەرى رەتىندە ەنگىزۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر. بۇل جۇمىس بىزدە وقىتۋشىلاردىڭ تاڭداۋىنا بەرىلگەن. ال ولار وزدەرىنىڭ ەسكى لەك­تسيا­لارىن وقۋدان جالىعار ەمەس. بۇ­عان ەندى توزۋگە بولمايدى. پاندەر تىزبەسىن جاساۋ, ونى جاڭا زاڭعا ءساي­كەس وقۋ-ادىستەمەلىك جانە كادر ماسە­لە­لەرىن شەشۋدىڭ ناقتى جولدارىنا ىڭعايلاستىرىپ, رەسپۋبليكالىق جو­عارى عىلىمي-تەحنيكالىق كوميس­سياعا ۇسىنۋ كەرەك. جاڭادان ەنگىزىلەتىن پاندەردىڭ مەملەكەتتىك ستان­دارت­قا كرەديت مولشەرى بويىنشا سا­عات بويىنشا سىيماۋ پروبلەماسىن جا­­ڭا ۇلگىدەگى ستاندارتتار ارقىلى شە­شۋگە بولادى. اتاپ ايتقاندا, ءپان­ارا­لىق بايلانىستى جەتىلدىرە وتى­رىپ, عىلىممەن ۇشتاستىرا ەنگىزۋ قاجەت­تىلىگىن ءبىرىنشى ەسكەرۋ كەرەك. ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن وسىلايشا مودۋل­گە ءبو­لۋ (مودۋلياريزاتسيا وبرازو­ۆا­تەل­­نىح پروگرامم) جاڭا ۇلگىدەگى ستان­دارت جەلىسىندە ارتىقشىلىعى زور. ايماقتىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى – جاستارعا ۇزدىكسىز ساپالى ءبىلىم بەرۋ, قوعامنىڭ, ايماقتىڭ الەۋمەت­تىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ىقپال ەتۋ بولعانىمەن, ءبىلىم مەن عىلىم دەڭگەيىن كوتەرۋ وڭاي بولماي وتىر. ونىڭ سەبەبى, بىرىنشىدەن, ايماقتىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا دايىندىعى ورتاشا جەرگىلىكتى جاستار تۇسەدى, ءۇز­دىك تۇلەكتەر استانالىق جوعارى وقۋ ورىندارى مەن شەتەلگە وقۋعا كەتەدى. ال, ايماقتىق جوعارى وقۋ ورىندا­رىن ۇزدىك نەمەسە جاقسى باعامەن بىتىرۋشىلەر جوعارى وقۋ ورنىنىڭ عى­لى­مي-پەداگوگيكالىق قىزمەتىندە قا­لىپ, جۇمىس ىستەگىسى كەلمەيدى. ءويت­كەنى, پەداگوگيكالىق قىزمەتتىڭ جا­لاقىسى از بولعاندىقتان «مارتە­بە­لى» مامان­دىققا ساناماي, ءوندىرىس ور­ىن­دارى نەمەسە كاسىپتىك قۇرى­لىم­دار­عا كەتۋگە ۇمتىلادى. ءناتي­جە­سىن­دە عى­لى­مي-پە­داگوگيكالىق جۇ­مىس­قا ءبىلىمى ورتاشا نەمەسە تومەن ستۋدەنتتەر تار­تىلادى. بۇل جاعداي جالعاسا بەرەتىن بولسا, جوو-نىڭ ساپاسىنىڭ تومەن­دە­ۋى مەن جوعارى ءبىلىم جۇيە­سى­نىڭ دەگ­رادا­تسيا­سىنا الىپ كەلەتىنى انىق. ەكىنشىدەن, جىل سايىن ەلىمىزدە ءار سالا بويىنشا جوعارى ءبىلىمدى ماماندار قاجەتتىلىگىنە تالداۋ جۇرگى­زىلەدى. سول تالداۋ بويىنشا پەداگو­گي­­كالىق ءبىلىمى بار ماماندارعا قا­جەت­تىلىك ءوسىپ وتىر. ماسەلەن, الما­تى وبلىسىندا پەداگوگ كادرلاردىڭ تاپشىلىعى ءالى دە ورىن الۋدا. ءاسى­رەسە, اۋىلدىق جەرلەردە بۇل ماسە­لە­نىڭ كۇرمەۋى شەشىلمەي كەلەدى. مۇ­نىڭ ءبىرىنشى سەبەبى, 90-جىلدارى پە­داگوگيكالىق ماماندىقتارعا جەتكىلىكتى دارەجەدە كوڭىل بولىنبەدى. ەكىنشى سەبەبى, «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا», «بالاپان» باعدارلامالارىنىڭ جۇزەگە اسىرىلىپ, مەكتەپتەردىڭ, مەك­تەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردىڭ كوپتەپ اشىلۋىنا قاتىستى بولسا, ءۇشىن­شى­دەن, دەموگرافيالىق جاعدايدىڭ جاق­­سارۋى, ياعني, وقۋشىلار سانىنىڭ ار­تۋىنا بايلانىستى دەپ ايتار ەدىم. ۇشىنشىدەن, ستاتيستيكالىق ءمالى­مەتتەر بويىنشا «ءبىلىم بەرۋ» با­عى­تىنداعى مامانداردى دايارلاۋ 14 پا­ي­ىزدى قۇرايدى جانە «تەحنيكالىق عىلىم جانە تەحنولوگيادان» (24%) كەيىن ەكىنشى ورىندى الادى. وتانىمىزدا ءبىلىم بەرۋدى دامى­تۋ­دىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا پەداگوگتەرگە قويىلاتىن تالاپتاردى كۇ­شەي­تۋ شارالارى قاراستىرىلعان. 2015 جىلدان باستاپ پەداگوگيكالىق ماماندىقتار بويىنشا جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسۋ كەزىندە تالاپكەر­دىڭ پەداگوگيكالىق قىزمەتكە يكەمدىلىگىن انىقتاۋعا ارنالعان شىعارما­شى­لىق ەمتيحان ەنگىزىلمەك. ەگەر شى­عارماشىلىق ەمتيحان تەك پە­­دا­­گوگيكالىق ماماندىقتارعا ەنگىزىلسە, وندا پەداگوگيكالىق ما­مان­دىققا كەلەتىن تالاپكەرلەر سانى كۇرت ازايا­تىنى اقيقات. سون­دىق­تان ءار تالاپ­كەردىڭ ماماندىققا يكەمدىلىگىن ان­ىق­تاۋعا ارنالعان شىعارماشىلىق ەم­تيحانىن بار­لىق ماماندىقتارعا ەنگىزگەن دۇ­رىس. تاعى ءبىر ويلاناتىن ءجايت, ءبۇ­گىنگى كۇنى مۇعالىمدەردىڭ 83 پايى­زى ايەل قاۋىمى. ال كەلەشەك جاس ۇرپاققا ءبىلىم بەرۋدە ەر مۇعا­لىم­نىڭ الار ورنى ايرىقشا. سوندىق­تان مۇ­عالىمدەردىڭ بەدەلىن كوتەرۋ, ولاردى الەۋمەتتىك جاعىنان قولداۋ, قورعاۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە رەتىندە قاراستىرىلسا وڭ ناتيجەگە قول جەتكىزىلەر ەدى. ەندى وسى ماسەلەلەردى شەشۋ جو­لىن قاراستىرساق, 12 جىلدىق ءبىلىم بە­­رۋگە كوشكەندە پروفيلدىك مەكتەپتە جاراتىلىستانۋ-ماتەماتي­كا­لىق ءجا­­­نە قوعامدىق گۋمانيتارلىق با­عىت­تار­مەن بىرگە پەداگوگيكالىق با­عىت­تى دا ەنگىزۋ قاجەت. پەدا­گوگي­كا­لىق با­­عىت بوي­ىن­شا 10-11 سىنىپ وقۋ­شى­­لا­رى ارا­سىن­دا اۋداندىق, قا­لا­لىق, وب­لىستىق, رەس­پۋبليكالىق پاندىك وليمپيادا ءوت­كىزۋ ءتيىمدى. پەداگوگتاردىڭ ستاتۋسىن جوعارى­لاتۋ ماسەلەسىنىڭ شەشۋشى مەحانيزمى رەتىندە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جەرگىلىكتى بيلىكپەن وبلىستىق جانە قالالىق اكىمشىلىكپەن بايلانىس ور­ناتىپ ءوزارا ىنتىماقتاستىقتا بو­لۋىن ايتار ەدىم. ال, پەداگوگيكالىق ما­ماندىقتارعا قابىلداۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋدە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جانىنان جۇمىس توبىن قۇ­رۋى كەرەك. ونىڭ قۇرامىنا جو­عارى وقۋ ورىندارى وكىلدەرىن جانە وب­لىس­تىق ءبىلىم دەپارتامەنتىنىڭ قىز­مەت­كەر­لەرىن ەنگىزۋ قاجەت. قۇرىلعان توپتىڭ ماقساتى ايماق بويىنشا پەداگو­گي­كا­لىق كادرلاردىڭ قاجەتتى­لىگىن انىق­تاپ, «ءبىلىم بەرۋ» باعىتى بويىنشا مەملەكەتتىك تاپسىرىستىڭ نەگىزگى باعىتتارىن انىقتار ەدى. جو­عارى بىلىكتى پەداگوگ ماماندار دا­يار­لاۋدىڭ تاعى ءبىر تەتىگى, وقۋ ور­ىن­دارىنىڭ مەكتەپتەرمەن ءتيىمدى باي­لانىس جا­ساۋى. بۇل جەردە بىلىكتىلىكتى ءوزارا جوعارىلاتۋدىڭ جولىن قاراۋ كەرەك. جوعارى وقۋ ورنىنىڭ وقى­تۋ­شىسى مەكتەپتە, ال مەكتەپ مۇعالىمى جوعا­رى وقۋ ورنىندا كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرسا قۇبا-قۇپ بولادى. مىسال رەتىندە, اتالعان ماسەلە­لەر­­دى شەشۋ ماقساتىندا ءى.جانسۇگىروۆ ات­ىنداعى جەتىسۋ مەملەكەتتىك ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ اتقارعان جۇمىستارى­نان بىرەر دەرەك كەلتىرەيىن. ۋنيۆەرسيتەت پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا ءبىلىم­گەرلەردى وقىتۋ ماقساتىندا وب­لىس­­تىق اكىمشىلىكپەن تىعىز بايلا­نىس ورناتقان. قازىرگى تاڭدا وبلىس اكى­مىنىڭ گرانتىمەن 164 ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا. ونىڭ ىشىندە پەداگو­گي­كالىق م­ا­ماندىق بويىنشا 85 ستۋدەنت وقي­دى. سونداي-اق ۋنيۆەرسيتەت مەموران­دۋم نەگىزىندە تۇلەكتەردى قىزمەتكە ورنالاستىرۋ ماقساتىندا وبلىستىق ءبىلىم دەپارتامەنتىمەن بىرلەسە جۇ­مىس ىستەۋدە. كاسىبي پەداگوگتاردى ۇزدىكسىز دايارلاۋ ماقساتىندا جوعارى وقۋ ورىندارى, كوللەدج, ورتا مەكتەپتەردە ءبىلىم بەرۋدى ينتەگراتسيالاۋ قاجەت. بۇل باعىتتا ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت قالامىزداعى № 5,10 جانە 20 مەكتەپتەرمەن بىرلەسكەن «جوو-كوللەدج-مەكتەپ (12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ) ۇزدىكسىز ءبىلىم بەرۋ جاعدايىندا كرەديتتىك وقىتۋ تەحنولوگياسى نەگىزىندە وقۋ-تاربيە ءۇردىسىنىڭ تاجىريبەلىك مودەلىن قۇرۋ» جوباسىن ىسكە اسىرۋدا. ناتيجەسىندە ورتا مەكتەپتەرگە وقى­تۋدىڭ جاڭا تەحنولوگياسىن ەنگىزۋ, ءبىلىم الۋشىلاردىڭ اعىمداعى, ىشكى, جانە قورىتىندى جەتىستىكتەرىن باعا­لاۋ, وقۋشى ءرولىنىڭ, وقۋدى ۇيىم­داس­تىرۋدىڭ پرينتسيپتەرىنە وزگەرتۋلەر ەنگىزىلەتىن بولادى. ءابدىماناپ بەكتۇرعانوۆ, ءى.جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور. الماتى وبلىسى.