ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى گۇلميرا يسيمباەۆا جەتەكشىلىك ەتكەن وتىرىستا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆتىڭ بايانداۋىمەن, تۇرعىنداردى دارىمەن قامتۋدىڭ جاعدايى مەن پەرسپەكتيۆالارى جانە فارماتسەۆتيكالىق سالانىڭ دامۋ ماسەلەلەرى قارالعان ەدى. ال ودان بۇرىن بىرلەسكەن وتىرىسقا قاتىسۋشىلار قاۋىمىنا ارنايى قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەگەن توراعا نۇرلان نىعماتۋلين قازاقستانداعى فارماتسەۆتيكا سالاسىندا قولدان جاسالعان كەدەرگiلەر كوپ ەكەندىگىن ءا دەگەندە العا تارتتى. «سوندىقتان دا ءدارi-دارمەك باعاسىن ساپالى زاڭ ارقىلى رەتتەۋiمiز قاجەت», دەپ پىكىر بىلدىرگەن پالاتا باسشىسى 2001-2016 جىلدار ارالىعىندا ءدارi-دارمەك ساتىپ الۋعا بولiنەتiن قارجى كولەمi 165 ملرد تەڭگەگە جەتكەنiن اتاپ ءوتتى.
«بiراق, وسىنداي ۇلكەن قارجى ءبولiنiپ جاتقانىمەن فارماتسەۆتيكا سالاسىنداعى كوپتەگەن ماسەلە قوردالانىپ قالىپ وتىر. ماسەلەن, بۇگiنگi تاڭدا ەلiمiزدە 100-دەن استام فارماتسەۆتيكالىق ءونiم ءوندiرۋشi كاسىپورىن بولسا, وسىعان سايكەس, سوڭعى 10 جىل iشiندە ءونiم كولەمi 7 ەسەگە ارتىپتى. الايدا, بiز حالىقتى قولجەتiمدi دارiلەرمەن ءالi دە بولسا قامتاماسىز ەتە الماي كەلەدى ەكەنبىز. ءوزiمiز شىعاراتىن ءدارi جەتكىلىكسىز بولعاندىقتان, ولاردىڭ ورنىن شەتەلدەن ساتىپ الىپ تولتىرىپ وتىرعان كورىنەمىز. ال ولاردىڭ باعاسى 4-5 ەسە قىمبات. بۇل جەردە قولدان جاسالعان كەدەرگiلەر دە از ەمەس سەكىلدى. وسىنىڭ ءبارىن ەسكەرە كەلە, ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋدا ايتقان تاپسىرماسىنا سايكەس, ءدارi-دارمەك باعاسىن ساپالى زاڭ ارقىلى رەتتەۋiمiز قاجەت», – دەدi ءماجىلىس توراعاسى.
سودان كەيىن ءسوز العان دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ە.ءبىرتانوۆ مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جولداۋىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى الدىندا بارلىق دارىلىك زاتتاردىڭ باعالارىن زاڭدى تۇردە رەتتەۋ بويىنشا تاپسىرما بەرگەنىنە, سونداي-اق, 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان «دەنساۋلىق» باعدارلاماسىنا سايكەس, امبۋلاتوريالىق ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدى كەزەڭ-كەزەڭمەن كەڭەيتۋ ءارى جەتىلدىرۋ بويىنشا پارمەندى شارالار قابىلداۋ قاراستىرىلعانىنا توقتالدى.
«وسى تۇرعىدان, ءبىز اۆستريا, بەلگيا, فينليانديا, يسپانيا, شۆەتسيا, دانيا, يتاليا, گرەكيا, يرلانديا, گوللانديا, نورۆەگيا سياقتى ەلدەردىڭ باعا بەلگىلەۋ جۇيەسىن تالداپ, 4 نەگىزگى جۇيەنى ناقتىلادىق. ءار ەلدە ءبىر پرەپاراتتىڭ باعاسىن سالىستىرۋعا نەگىزدەلگەن سىرتقى رەفەرەنتتىك باعا بەلگىلەۋ كەڭ تارالعان جۇيە بولىپ تابىلادى. وسىنىڭ اياسىندا باستى ماقساتىمىز – ءدارى-دارمەكتىڭ ەكونوميكالىق قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ مەن ولاردىڭ ساپاسىن, قاۋىپسىزدىگىن جانە ءتيىمدى قولدانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ, جوسپارلاۋ, ساتىپ الۋ جۇيەسى, لوگيستيكانى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى», – دەدى مينيستر.
ونىڭ تۇسىندىرۋىنشە, ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى بارلىق پروبلەمالى ماسەلەلەر 5 نەگىزگى توپقا بولىنگەن. ولار – دارىلەردىڭ قىمباتتىلىعىنا بايلانىستى ەكونوميكالىق قولجەتىمدىلىك; دارىلەردىڭ ساپاسى, نارىقتا كونتراباندانىڭ جانە جاساندى دارىلەردىڭ بولۋى; ءتيىمدى قولدانۋ, فارماتسەۆتيكالىق كومپانيالاردىڭ دارىلەردى ەتيكاعا جات ادىستەرمەن ساتۋى; ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدە ولاردى بوساتۋ جانە ساقتاۋعا قاتىستى مەملەكەتتىك جۇيە, سونداي-اق, وتاندىق ءوندىرۋشىنى قولداۋ بولىپ كەتە بەرەدى.
بىرلەسكەن وتىرىستاعى نەگىزگى بايانداماشى ە.ءبىرتانوۆ ءار ماقساتقا جەكە-جەكە توقتاي كەلە, مينيسترلىك ءدارى وندىرۋشىلەردىڭ باعاسىن تىركەۋ جۇيەسىن ىسكە قوسقانىن دا جەتكىزدى. بىراق, بارلىق دارىلىك زاتتارعا شەكتى باعا بەلگىلەۋ ءۇشىن قولدانىستاعى زاڭناماعا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ باعانى رەتتەۋ قۇزىرەتىن بەلگىلەۋ بولىگىندە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تالاپ ەتەتىندىگىن, ول ءۇشىن مينيسترلىككە دەپۋتاتتاردىڭ قولداۋى كەرەكتىگىن ايتتى.
«كەلەشەكتە جۇمىس ىستەپ تۇرعان زەرتحانالاردىڭ ساپاسىن ارتتىرىپ, وندىرۋشىدەن پاتسيەنتكە دەيىن دارىلەردىڭ قوزعالىسىن باقىلايتىن اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيە ەنگىزىلەدى. بۇگىندە دارىلەردىڭ اينالىمىن جانە نارىققا كونترافاكتىلىك ءونىم تۇسپەۋىن باقىلاۋ ءۇشىن ەۋروپا ەلدەرىندە وندىرىلەتىن ءونىمنىڭ ءاربىر وراۋىنا 2د كودى جۇيەسىن مىندەتتى قوندىرۋ بويىنشا قارار قابىلداندى. بۇل جۇيەنىڭ ەلىمىزدە ەنگىزىلۋى بارلىق دارىلىك تاۋار اينالىمىن ەسەپكە الۋعا جانە باقىلاۋعا زور مۇمكىندىكتەر بەرەدى. ال جۇيەنىڭ جۇمىس ءپرينتسيپى – دارىلىك زاتتىڭ ءاربىر وراۋىنا بىرەگەي كود قوندىرۋ جانە قازاقستانعا جەتكىزىلگەن پرەپاراتتاردىڭ رەەسترىن جۇرگىزۋ», – دەدى ە.ءبىرتانوۆ.
سونىمەن قاتار, ول وتاندىق دارىلەردى دامىتۋ جولىمەن ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ جايىنا باسىمدىق بەرىلگەنىن دە ايتىپ ءوتتى. ۇنەمدەۋ ارقىلى بيۋدجەت اۋىرتپالىعىن (20%-دان كەم ەمەس) تومەندەتۋ جانە لوگيستيكا مەن جوسپارلاۋ ۇدەرىسىن جەتىلدىرۋ, مەديتسينالىق مەكەمەلەر مەن تۇرعىندار ءۇشىن دارىلىك زاتتارعا ەكونوميكالىق قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ, ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ تىزبەسى مەن كولەمىن (10%-دان كەم ەمەس) كەڭەيتۋ جانە ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىن ءارى قاراي جەتىلدىرۋ قاجەتتىگى جوسپارلانىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
ايتا كەتەيىك, بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە كەيبىر اۋرۋلارعا شالدىققان جەكە ازاماتتاردىڭ (48 نوزولوگيا بويىنشا) ساناتى تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى اياسىندا رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن (420 اتاۋ بويىنشا) تەگىن دارىلىك زاتتارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن.
اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ «تۇرعىنداردى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ وڭىرلىك اسپەكتىسى» تاقىرىبىندا ارنايى ءسوز سويلەپ, ايماقتاعى احۋالدى ورتاعا سالدى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا ءدارi-دارمەك باعاسى رەسەيمەن سالىستىرعاندا ەكi ەسە قىمبات كورىنەدى.
«قازىرگى كەزدە اقتوبە وبلىسىندا 300-گە جۋىق ءدارiحانا جۇمىس ىستەيدى. ولار حالىقتى 4 مىڭعا جۋىق ءدارi تۇرiمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. ال قولدانىستاعى زاڭدارعا سايكەس, جەرگiلiكتi بيلiكتiڭ قولىندا فارماتسەۆتيكا سالاسىنا قاتىستى ەشقانداي بيلiك, ەشقانداي باسقارۋ تەتiگi جوق», – دەدi ب.ساپارباەۆ.
پارلامەنتتىك تىڭداۋ بارىسىندا اتالعان سالانىڭ ماسەلەلەرى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن اشىق ايتىلىپ, جان-جاقتى تالقىلاندى. ولاي دەيتىن سەبەبىمىز, القالى جيىنعا ءتيىستى ۆەدومستۆولاردىڭ تىكەلەي باسشىلارىمەن قاتار, پرەپارات ءوندىرۋشى ءوندىرىس ورىندارىنىڭ وكىلدەرى, تاسىمالداپ-تاراتۋشى كومپانيالاردىڭ, ءدارىحانالاردىڭ باسشىلارى, دارىلىك ساياسات سالاسىنداعى حالىقارالىق ساراپشىلار قاۋىمى دا قاتىسقان بولاتىن. ءبىرشاما ۋاقىتتا سوزىلعان وتىرىستى قورىتىندىلاعان پالاتا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى گ.يسيمباەۆا بىرقاتار ۇسىنىمدار قابىلداپ, الداعى ەكى اپتانىڭ ىشىندە ەل ۇكىمەتىنە جولداۋ قاجەتتىگىن داۋىسقا سالدى. قورىتىندى ۇسىنىس جينالعاندار تاراپىنان قولداۋعا يە بولدى.
نۇرلىبەك دوسىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
