«پوليگون بالالارى» قوعامدىق بىرلەستىگى دە 20 جىلدىعىن اتاپ وتۋدە
«پوليگون بالالارى» قوعامدىق بىرلەستىگى 1991 جىلى اباي اۋدانىنىڭ ورتالىعى – قاراۋىل اۋىلىندا اۋداندىق كەڭەستىڭ شەشىمىمەن حالىقارالىق «بالا پراۆوسى» كونۆەنتسياسى نەگىزىندە قۇرىلعان ەدى.
قۇرىلعان كۇنىنەن باستاپ اتالعان ۇيىم انتيادرولىق «نەۆادا – سەمەي» قوزعالىسى, گەرمانيانىڭ كەلن شتاتىنداعى ءبولىمى, حالىقارالىق «بوبەك» قايىرىمدىلىق قورى, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ «انا مەن بالا» ءبولىمى, سول سياقتى باسقا دا قوعامدىق ۇيىمدارمەن, اتاپ ايتقاندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى بالالارىنىڭ مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك اxۋالىن قالپىنا كەلتىرۋ «بوزتورعاي» قوعامدىق ورتالىعى, «ساداكو – سامانتا – سامال» ۇيىمى, فەنيكس قوعامدىق قورى, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قازاقستانداعى وكىلدىگى جانە تاعى باسقا تولىپ جاتقان ۇيىمدارمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەي باستادى.
ەڭ الدىمەن «پوليگون بالالارى» ۇيىمىنىڭ اتىنان «بوبەك» قورى پرەزيدەنتىنىڭ اتىنا حات جازىلدى. سارا الپىسقىزىنىڭ اباي اۋدانىنا كەلۋى, ارتىنشا وسى وڭىرگە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ ارنايى بريگاداسىن جىبەرۋى ۇلكەن كومەك بولدى. ونىڭ سىرتىندا وسى كەزدەن باستاپ اۋدان بالالارى الماتى قالاسىنداعى رەسپۋبليكالىق كلينيكالىق ەمدەۋ جانە ساۋىقتىرۋ ورتالىقتارىندا, اتاپ ايتقاندا, اقساي, قالقامان, №12 قالالىق اۋرۋحاناسى جانە «الاتاۋ» ساناتوريىندە جىلىنا 2-3 رەت 25-30-دان بالا ەمدەلىپ جانە دەمالۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعان ەدى. سودان بەرىدە جالپى 700-دەن اسا بالا ءارتۇرلى ەمدەۋ جانە ساۋىقتىرۋ ورتالىقتارىندا بولعان ەكەن. سول سياقتى «ءبوبەك» قورىنىڭ شاقىرۋىمەن كەلگەن امەريكالىق ۇشاق-گوسپيتالىندە دە اباي اۋدانىنىڭ سارجال, قاراۋىل, قۇندىزدى اۋىلدارىنىڭ بالالارى ەمدەلگەن بولاتىن.
كەيىندە الماتىداعى «ءبوبەك» ساناتوريىندە سەمەي قالاسىنىڭ جانە مۇقىر اۋىلىنىڭ بالالارى بارىپ دەمالىپ قايتتى. مۇنىڭ سىرتىندا «بوبەك» قايىرىمدىلىق قورىنان اباي اۋدانىنىڭ بالالارىنا بىرنەشە رەت جاڭاجىلدىق سىيلىقتار, تاماق, كيىم-كەشەك كومەك رەتىندە كەلىپ جاتتى.
سول جىلدارى وتكىزىلگەن ماڭىزدى شارالاردىڭ ءبىرى – «پوليگون بالالارى سۋرەت سالادى» اكتسياسى ەدى. اكتسياعا اۋداننان 150 بالا قاتىستى. اتالعان اكتسيا امەريكانىڭ حالىقارالىق مەيىرىمدىلىك قورىنىڭ قولداۋى جانە قارجىلاندىرۋىمەن ءوتتى. قور الماتىعا ەمدەلۋگە بارعان بالالاردىڭ جول قاراجاتىنا دا بىرنەشە رەت كومەكتەسكەن ەدى.
بۇۇ وكىلدىگى اقساي, قالقامان اۋرۋحانالارىندا ەمدەلۋگە بارعان بالالاردىڭ تولىق تەكسەرۋدەن ءوتىپ, ەمدەلۋىنە, باعاسى قىمبات ءدارى-دارمەكتەرمەن قامتاماسىز ەتىلۋىنە كومەك جاساپ وتىردى. مارتەبەلى ۇيىمنىڭ ۆولونتەرلەرى الاتاۋ ساناتوريىندە ەمدەلگەن بالالارعا جاڭاجىلدىق سىيلىقتارمەن دە كومەكتەسىپ وتىردى.
اسىرەسە, پوليگون زاردابىن شەككەن بالالاردى ءتۇرلى ەمدەۋ جانە ساۋىقتىرۋ ورتالىقتارىنا جىبەرۋدى ۇيىمداستىرۋدا «پوليگون بالالارى» قوعامدىق بىرلەستىگى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ «انا مەن بالا» بولىمىمەن بىرلەسىپ, جىلىنا 300-500-دەي بالا جىبەرۋگە قول جەتكىزسە, 100-150 بالا ءارتۇرلى قايىرىمدىلىق شارالارىنا قاتىسىپ, ءتۇرلى كومەكتەر الدى. سول سياقتى, قوعامدىق بىرلەستىك «نەۆادا – سەمەي» قوزعالىسىنىڭ وڭتۇستىك قازاقستان بولىمشەسى ارقىلى جازعى ۋاقىتتاردا 100-200 بالانىڭ وسى وڭىردەگى 9 ساناتوري-پروفيلاكتوريلەردە دەمالىپ قايتۋىنا جاعداي جاسادى. سول سياقتى ولارعا جەمىس-جيدەك, كيىم-كەشەكتەرمەن كومەكتەر كورسەتىلدى.
قالادا جىلما-جىل بالالاردى قورعاۋدىڭ حالىقارالىق كۇنى قالالىق بالالار ساياباعىندا تۇراقتى شارالار وتكىزىلىپ, وعان 150-دەن اسا بالا قاتىسادى. جاقىندا عانا وسى بالالار ساياباعىندا «بالالار – ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز» اتتى قايىرىمدىلىق اكتسياسى وتكىزىلدى. ال بۇرىنعى جىلدارى «ارقاشان كۇن سونبەسىن», «باقىتتى بالالىق شاق» اتتى قايىرىمدىلىق اكتسيالارى ۇيىمداستىرىلدى. سوڭىندا وتاندىق ونىمدەردى الەمدىك دەڭگەيدە تانىتقان «اسىل ارمان ينتەرنەشنل» كومپانياسى «دەنى ساۋ ۇرپاق – ۇلت بولاشاعى» جوباسىن ءبىرىنشى بولىپ قولداپ, 707 000 تەڭگەنىڭ كومەگىن جاسادى.
پوليگون جابىلۋىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا پوليگون قۇرباندارىن ەسكە الا وتىرىپ, اسىرەسە, جاس ۇرپاقتى ەمدەۋ جانە ساۋىقتىرۋ ماقساتىندا «دەنساۋلىق – زور بايلىق» اتتى دەنساۋلىق كۇنى ۇيىمداستىرىلىپ, «دەنى ساۋدىڭ – جانى ساۋ» اتتى پروفيلاكتيكالىق كەڭەس ورتالىعى اشىلدى. «سالاماتتى ءومىر سالتى – ءومىر تالابى», حالقىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرىن جالعاستىرۋ ءۇشىن باتىر بابالارىمىزدىڭ ءومىر تاريحىن ناسيحاتتايىق دەگەن تاقىرىپتاردا ايتارلىقتاي جۇمىستار اتقارىلدى.
«بوزتورعاي» قايىرىمدىلىق قورىنان 200 000 تەڭگەگە كەلگەن قايىرىمدىلىق كومەك – كيىم-كەشەك, وقۋ قۇرال-جابدىقتارى اباي اۋدانىنداعى سارجال اۋىلىنىڭ 220 بالاسىنا 1 ماۋسىم – بالالاردى قورعاۋدىڭ حالىقارالىق كۇنى ورتا مەكتەپتىڭ الدىندا وتكەن جيىندا بەرىلسە, احبك «وزات» دۇكەنىنىڭ ديرەكتورى ك. رەزنيكوۆا ناۋرىز مەيرامى قارساڭىندا وتكەن اكتسيادا بوكەنشى اۋىلىنىڭ بالالارىنا كيىم-كەشەكتەرمەن جانە سىيلىقتارمەن كومەكتەستى.
سول سياقتى بىرلەستىك, اسىرەسە, مۇگەدەكتەر ارباسى مەن قۇلاققا ارنالعان ەستۋ اپپاراتتارىن الۋعا جانە جىل سايىن جاڭاجىلدىق سىيلىقتارمەن كومەك كورسەتىپ وتىرعان وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى, «يبراەۆ+ك» كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى عابباس يبراەۆقا ۇلكەن ريزاشىلىعىن بىلدىرەدى. جاقىندا بالالار ساياباعىندا وتكەن «بالالار – ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز» اتتى قايىرىمدىلىق اكتسياسىنا پوليگون زاردابىن شەككەن وتباسىلاردان 50-دەن اسا بالا قاتىسسا, وعان 185 000 تەڭگەنىڭ قارجىلىق كومەگىن جاساعان ساياباق ديرەكتورى ۆ.فيليپپوۆقا دا جاس جەتكىنشەكتەر ءدان ريزا.
جۋىردا «نەۆادا – سەمەي» قوزعالىسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى سۇلتان كارتوەۆ «پوليگون بالالارى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى باقىتگۇل الىمباەۆانى قوزعالىستىڭ مەرەكەلىك مەدالىمەن ماراپاتتادى. باقىتگۇلدىڭ اتالعان بىرلەستىككە جەتەكشىلىك ەتىپ كەلە جاتقانىنا 20 جىل بولدى. باقىتگۇل الىمباەۆا بۇۇ-نىڭ قازاقستانداعى وكىلدىگى ارقىلى يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ استاناسى – تەھران قالاسىندا وتكەن «انا مەن بالا پروبلەمالارى» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا قاتىسىپ قايتتى. بىرلەستىك بۇگىندە ءوز جۇمىسىن ودان ءارى شيراتا تۇسۋدە.
قۇرىلعان كۇنىنەن باستاپ اتالعان ۇيىم انتيادرولىق «نەۆادا – سەمەي» قوزعالىسى, گەرمانيانىڭ كەلن شتاتىنداعى ءبولىمى, حالىقارالىق «بوبەك» قايىرىمدىلىق قورى, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ «انا مەن بالا» ءبولىمى, سول سياقتى باسقا دا قوعامدىق ۇيىمدارمەن, اتاپ ايتقاندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى بالالارىنىڭ مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك اxۋالىن قالپىنا كەلتىرۋ «بوزتورعاي» قوعامدىق ورتالىعى, «ساداكو – سامانتا – سامال» ۇيىمى, فەنيكس قوعامدىق قورى, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قازاقستانداعى وكىلدىگى جانە تاعى باسقا تولىپ جاتقان ۇيىمدارمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەي باستادى.
ەڭ الدىمەن «پوليگون بالالارى» ۇيىمىنىڭ اتىنان «بوبەك» قورى پرەزيدەنتىنىڭ اتىنا حات جازىلدى. سارا الپىسقىزىنىڭ اباي اۋدانىنا كەلۋى, ارتىنشا وسى وڭىرگە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ ارنايى بريگاداسىن جىبەرۋى ۇلكەن كومەك بولدى. ونىڭ سىرتىندا وسى كەزدەن باستاپ اۋدان بالالارى الماتى قالاسىنداعى رەسپۋبليكالىق كلينيكالىق ەمدەۋ جانە ساۋىقتىرۋ ورتالىقتارىندا, اتاپ ايتقاندا, اقساي, قالقامان, №12 قالالىق اۋرۋحاناسى جانە «الاتاۋ» ساناتوريىندە جىلىنا 2-3 رەت 25-30-دان بالا ەمدەلىپ جانە دەمالۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعان ەدى. سودان بەرىدە جالپى 700-دەن اسا بالا ءارتۇرلى ەمدەۋ جانە ساۋىقتىرۋ ورتالىقتارىندا بولعان ەكەن. سول سياقتى «ءبوبەك» قورىنىڭ شاقىرۋىمەن كەلگەن امەريكالىق ۇشاق-گوسپيتالىندە دە اباي اۋدانىنىڭ سارجال, قاراۋىل, قۇندىزدى اۋىلدارىنىڭ بالالارى ەمدەلگەن بولاتىن.
كەيىندە الماتىداعى «ءبوبەك» ساناتوريىندە سەمەي قالاسىنىڭ جانە مۇقىر اۋىلىنىڭ بالالارى بارىپ دەمالىپ قايتتى. مۇنىڭ سىرتىندا «بوبەك» قايىرىمدىلىق قورىنان اباي اۋدانىنىڭ بالالارىنا بىرنەشە رەت جاڭاجىلدىق سىيلىقتار, تاماق, كيىم-كەشەك كومەك رەتىندە كەلىپ جاتتى.
سول جىلدارى وتكىزىلگەن ماڭىزدى شارالاردىڭ ءبىرى – «پوليگون بالالارى سۋرەت سالادى» اكتسياسى ەدى. اكتسياعا اۋداننان 150 بالا قاتىستى. اتالعان اكتسيا امەريكانىڭ حالىقارالىق مەيىرىمدىلىك قورىنىڭ قولداۋى جانە قارجىلاندىرۋىمەن ءوتتى. قور الماتىعا ەمدەلۋگە بارعان بالالاردىڭ جول قاراجاتىنا دا بىرنەشە رەت كومەكتەسكەن ەدى.
بۇۇ وكىلدىگى اقساي, قالقامان اۋرۋحانالارىندا ەمدەلۋگە بارعان بالالاردىڭ تولىق تەكسەرۋدەن ءوتىپ, ەمدەلۋىنە, باعاسى قىمبات ءدارى-دارمەكتەرمەن قامتاماسىز ەتىلۋىنە كومەك جاساپ وتىردى. مارتەبەلى ۇيىمنىڭ ۆولونتەرلەرى الاتاۋ ساناتوريىندە ەمدەلگەن بالالارعا جاڭاجىلدىق سىيلىقتارمەن دە كومەكتەسىپ وتىردى.
اسىرەسە, پوليگون زاردابىن شەككەن بالالاردى ءتۇرلى ەمدەۋ جانە ساۋىقتىرۋ ورتالىقتارىنا جىبەرۋدى ۇيىمداستىرۋدا «پوليگون بالالارى» قوعامدىق بىرلەستىگى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ «انا مەن بالا» بولىمىمەن بىرلەسىپ, جىلىنا 300-500-دەي بالا جىبەرۋگە قول جەتكىزسە, 100-150 بالا ءارتۇرلى قايىرىمدىلىق شارالارىنا قاتىسىپ, ءتۇرلى كومەكتەر الدى. سول سياقتى, قوعامدىق بىرلەستىك «نەۆادا – سەمەي» قوزعالىسىنىڭ وڭتۇستىك قازاقستان بولىمشەسى ارقىلى جازعى ۋاقىتتاردا 100-200 بالانىڭ وسى وڭىردەگى 9 ساناتوري-پروفيلاكتوريلەردە دەمالىپ قايتۋىنا جاعداي جاسادى. سول سياقتى ولارعا جەمىس-جيدەك, كيىم-كەشەكتەرمەن كومەكتەر كورسەتىلدى.
قالادا جىلما-جىل بالالاردى قورعاۋدىڭ حالىقارالىق كۇنى قالالىق بالالار ساياباعىندا تۇراقتى شارالار وتكىزىلىپ, وعان 150-دەن اسا بالا قاتىسادى. جاقىندا عانا وسى بالالار ساياباعىندا «بالالار – ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز» اتتى قايىرىمدىلىق اكتسياسى وتكىزىلدى. ال بۇرىنعى جىلدارى «ارقاشان كۇن سونبەسىن», «باقىتتى بالالىق شاق» اتتى قايىرىمدىلىق اكتسيالارى ۇيىمداستىرىلدى. سوڭىندا وتاندىق ونىمدەردى الەمدىك دەڭگەيدە تانىتقان «اسىل ارمان ينتەرنەشنل» كومپانياسى «دەنى ساۋ ۇرپاق – ۇلت بولاشاعى» جوباسىن ءبىرىنشى بولىپ قولداپ, 707 000 تەڭگەنىڭ كومەگىن جاسادى.
پوليگون جابىلۋىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا پوليگون قۇرباندارىن ەسكە الا وتىرىپ, اسىرەسە, جاس ۇرپاقتى ەمدەۋ جانە ساۋىقتىرۋ ماقساتىندا «دەنساۋلىق – زور بايلىق» اتتى دەنساۋلىق كۇنى ۇيىمداستىرىلىپ, «دەنى ساۋدىڭ – جانى ساۋ» اتتى پروفيلاكتيكالىق كەڭەس ورتالىعى اشىلدى. «سالاماتتى ءومىر سالتى – ءومىر تالابى», حالقىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرىن جالعاستىرۋ ءۇشىن باتىر بابالارىمىزدىڭ ءومىر تاريحىن ناسيحاتتايىق دەگەن تاقىرىپتاردا ايتارلىقتاي جۇمىستار اتقارىلدى.
«بوزتورعاي» قايىرىمدىلىق قورىنان 200 000 تەڭگەگە كەلگەن قايىرىمدىلىق كومەك – كيىم-كەشەك, وقۋ قۇرال-جابدىقتارى اباي اۋدانىنداعى سارجال اۋىلىنىڭ 220 بالاسىنا 1 ماۋسىم – بالالاردى قورعاۋدىڭ حالىقارالىق كۇنى ورتا مەكتەپتىڭ الدىندا وتكەن جيىندا بەرىلسە, احبك «وزات» دۇكەنىنىڭ ديرەكتورى ك. رەزنيكوۆا ناۋرىز مەيرامى قارساڭىندا وتكەن اكتسيادا بوكەنشى اۋىلىنىڭ بالالارىنا كيىم-كەشەكتەرمەن جانە سىيلىقتارمەن كومەكتەستى.
سول سياقتى بىرلەستىك, اسىرەسە, مۇگەدەكتەر ارباسى مەن قۇلاققا ارنالعان ەستۋ اپپاراتتارىن الۋعا جانە جىل سايىن جاڭاجىلدىق سىيلىقتارمەن كومەك كورسەتىپ وتىرعان وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى, «يبراەۆ+ك» كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى عابباس يبراەۆقا ۇلكەن ريزاشىلىعىن بىلدىرەدى. جاقىندا بالالار ساياباعىندا وتكەن «بالالار – ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز» اتتى قايىرىمدىلىق اكتسياسىنا پوليگون زاردابىن شەككەن وتباسىلاردان 50-دەن اسا بالا قاتىسسا, وعان 185 000 تەڭگەنىڭ قارجىلىق كومەگىن جاساعان ساياباق ديرەكتورى ۆ.فيليپپوۆقا دا جاس جەتكىنشەكتەر ءدان ريزا.
جۋىردا «نەۆادا – سەمەي» قوزعالىسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى سۇلتان كارتوەۆ «پوليگون بالالارى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى باقىتگۇل الىمباەۆانى قوزعالىستىڭ مەرەكەلىك مەدالىمەن ماراپاتتادى. باقىتگۇلدىڭ اتالعان بىرلەستىككە جەتەكشىلىك ەتىپ كەلە جاتقانىنا 20 جىل بولدى. باقىتگۇل الىمباەۆا بۇۇ-نىڭ قازاقستانداعى وكىلدىگى ارقىلى يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ استاناسى – تەھران قالاسىندا وتكەن «انا مەن بالا پروبلەمالارى» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا قاتىسىپ قايتتى. بىرلەستىك بۇگىندە ءوز جۇمىسىن ودان ءارى شيراتا تۇسۋدە.
