11 مامىر, 2017

مەرگەن مينومەتشى

421 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

قىزىلوردا وبلىسى, ارال اۋدانىنا قاراستىبۇرىنعى "سارباسات", "ۇشكول", "اقكەسپە" اۋىلدارىنان مايدانعا 90-عا جۋىق ەر ازامات شاقىرىلىپ, 62-سىنەن قارا قاعاز كەلگەن نەمەسە حابار-وشارسىز كەتكەن ەكەن. امان ورالعاندارى كوپ ەمەس. ءبىز ەسىمىزدى بىلە باستاعاندا 10-15-ءى عانا ءتىرى بولاتىن.

مەرگەن مينومەتشى

اۋىلداعى جاس ۇرپاق جە­­ڭىستى جاقىنداتۋعا ۇلەس قوس­­قان اقەس­پەلىك مايدان­گەر­لەردى بىلە مە ەكەن دەگەن وي مازالايدى. ءوزى­مىز كوزدەرىن كور­گەن ايمان يگى­لىكوۆ, توي­­مان ساتانوۆ, باق­تيار كارىب­اەۆ, جاڭاباي قو­دا­شەۆ, ىس­قاق كەن­جاليەۆ, قاپاش قا­را­قۇلوۆ, ءومىر نۇرپەيىسوۆ, ما­ناۋ نۇرپەيىسوۆ, كەن­جە­عارا دە­مەسىنوۆ, ورالباي دوس­جا­نوۆ, جاي­لاۋباي دوسجانوۆ, ت.ب. ماي­­دانگەرلەر ەس­كە ءتۇسىپ وتىر.
ولاردىڭ ىشىندە قاپاش قارا­قۇلوۆ اعانىڭ ورنى بولەك بولاتىن. ول قالانىڭ ادامى سەكىلدى كوس­تيۋم-شالبار, اق كوي­لەك كيىپ, موي­نىندا قارا گالستۋكپەن, سا­قال-مۇرتىن قى­رىنىپ, تازا, ۇقىپ­تى جۇرە­تىن. ەسەپتەپ وتىرسام, 1923 جىلى تۋعان قاپاش اعا 1970-جىلدارى ەلۋدىڭ ىشىندە ەكەن عوي. اۋىلدىڭ ايتقىشبەكتەرى سو­­عىس تۋرالى نەبىر قىزىقتى اڭ­گى­مە­لەردى ايتىپ وتىراتىن. بىراق قاپ­اش اعا وعان ارالاسپايتىن. ءبىر جا­عىنان اۋىل باسشىسى رەتىندە بوس اڭگىمەدەن بويىن اۋلاق ۇس­تاسا, ەكىنشى جاعىنان بالىق شا­رۋاشىلىعى سالاسىنىڭ بىلىكتى مامانى رە­تىندە جۇمىستان قولى دا تيمەيتىن. 
قاپاش اعا سوعىس جىلدارى ءىىى دارەجەلى «داڭق» وردەنىن, «ەرلىگى ءۇشىن», «لەنينگرادتى قورعاعانى ءۇشىن», «1941-1945 جج. فاشيستىك گەرمانيانى جەڭ­­گەنى ءۇشىن» مەدالدارىن كەۋ­­دەسىنە تاققان. ول مايدان تۋ­رالى ەشتەڭە ايتپاسا دا, ەر­لىك­تەرى تۋرالى دەرەكتەر رە­سەي قور­­عانىس مينيسترلىگىنىڭ ارح­ي­­ۆىندە ساقتاۋلى تۇر. 
قاپاش قاراقۇلوۆ 1940 جىلى 7 جىلدىق مەكتەپتى ءبىتىرىپ, كولحوزدا ەسەپشى بو­لىپ جۇمىس ىس­تەيدى. ماي­دان­عا 1942 جىلى ما­مىر ايىندا ارال اۋداندىق اس­كە­­ري كوميس­سارياتىنىڭ شاقىر­تۋى­مەن اتتانادى. 
اسكەري دايىندىقتى چكالوۆ قالاسىنداعى 242-قو­سالقى ات­قىشتار پول­كىندە وتەدى. ودان كەيىن 379-اتقىشتار ديۆي­زيا­سى­نىڭ 1253-ات­قىشتار پولكىندەگى 120 مم مينومەتتىك باتا­رەيانىڭ كوزدەۋشىسى بولىپ اسكەري قىز­مەتىن جالعاس­تىرادى. تا­بيعي مەرگەندىگى ارقاسىندا قارسىلاس جاقتىڭ دوت, دزوتتارىن, وق اتۋ نۇك­تە­لەرىن تالاي رەت جالعىز سناريادپەن جويادى. 
­قاپاش اعا قىزمەت اتقارعان اسكەري ءبولىم 1942 جىلدىڭ 19 قازانىنان باتىس مايدانىنىڭ قۇرامىنا بەرىلىپ, 1,5-2 ملن كە­ڭەس جاۋىنگەرى قازا تاپقان رجەۆ قىرعىنىنىڭ قاق ورتاسىندا بولادى. 1943 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان الگى ءبولىم ۆولحوۆ مايدانىنىڭ قۇرامىندا لە­نينگراد قالاسىن قورعاۋ ءۇشىن قيان-كەسكى كۇرەستەر جۇر­گىزەدى. ال سول جىلدىڭ قا­را­شا ايىنان باستاپ 379-ديۆيزيا 2-ءشى پريبالتيكا ماي­دانىنىڭ قاراماعىنا بەرىلەدى. لەنينگراد قالاسى 870 كۇنگە سوزىلعان بلوكادادان 1944 جىلى 27 قاڭتار كۇنى تولى­عىمەن بوساتىلادى. قاپاش اعا قىزمەت اتقارعان مينومەتتى با­تارەيا شابۋىل بارىسىندا قويىل­عان اسكەري تاپسىرمالارىن بۇلجىتپاي ورىندايدى. 
1944 جىلدىڭ جەلتوقسا­نىندا اتالعان باتارەيا 245-ات­قىشتار ديۆيزياسىنىڭ 904-ات­قىشتار پولكىنە بەرى­لە­دى دە, ءبىرىنشى ۋكراينا ماي­­دا­نىنىڭ قۇرامىندا جولىن جال­عاستىرىپ, جەڭىس كۇ­نىن گەرمانيانىڭ درەزدەن قالا­سىندا قارسى الادى. بۇل كەزدە قاپاش اعامىزدىڭ جاسى 22-دە ەدى.
سوعىستان كەيىن ونىڭ اس­كە­ري ءبولىمى بەلورۋسسيا اۋما­عى­نا تۇراقتاپ, تەك 1947 جىل­دىڭ 
ناۋ­رىزىندا عانا ول تۋعان اۋىلىنا امان-ساۋ ورالادى.
ەلگە جەتىسىمەن ەڭبەك ماي­دانىنا ارالاسادى. ەسەپ­شى, قويما مەڭگەرۋشىسى, نۇسقاۋ­شى سەكىلدى جۇمىستاردى ات­قارىپ, 1953 جىلى دونداعى روستوۆ قالاسىنداعى بالىق شا­رۋا­شى­لىعى تەح­ني­كۋ­مى­نىڭ كۋرسىن بىتىرەدى. 1954-1976 جىل­دا­رى ۇيالى بالىق زاۋىتىندا, قا­مىس­تى­باس بالىق وڭ­دەۋ زاۋىت­ىن­دا, ۇشكول, اۆ­ان, اقەسپە با­لىق زاۋ­ىت-
­تا­­رى مەن بالىق وڭدەۋ مە­كە­مە­­لەرىندە باسشىلىق قىز­مەت­­تەردە ىستەدى. 1976-1988 جىل­دا­رى قى­زىل­وردا با­لىق زاۋىتىندا ين­­جەنەر-تەح­نولوگ بولدى. بۇل جىل­دار ارال وڭى­رىندە بالىق شا­رۋا­شى­لى­عىنىڭ قارقىنداپ دا­مىعان كەزى-ءتىن. بۇل تابىسقا قاپاش اعانىڭ قوسقان وزىندىك ۇلەسى بولدى. ول ەكى رەت قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ قۇر­مەت گراموتاسىمەن, «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن», «سوتسياليستىك جارىس­تىڭ جە­­ڭىمپازى», «ەڭبەك ارداگەرى», ت.ب. مەدالدارمەن ناگرادتالدى.
قاپاش اعا 1988 جىلى 65 جاسىن­دا دۇنيەدەن وزدى. ول قۇداي بەر­گەن جەتى بالانىڭ اكەسى ەدى. XIX عاسىرداعى بۇ­لانباي, بي­سەنبى اتالارىنىڭ بويىنداعى ىزگى قاسيەتتەر ۇرپاقتان-ۇرپاققا جال­عاسىپ, قا­راقۇل اتاعا, ودان قاپاش اعانىڭ وزىنە, ودان جەت­كەرگەن, جەتەس, ەلدەس, المات, قاي­رات (اۋعان سوعىسىنا قاتىس­قان) باۋىرلارىمىزعا جانە اي­ساۋلە, قارلىعاش قىز­دا­رىنا دا­رى­عان. ولار اۋلەت­تىڭ ءداستۇرىن ابىرويلى جال­عاستىرىپ وتىر.
 
بەرەكەت كارىباەۆ,

قر ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى

سوڭعى جاڭالىقتار