تاۋلار الىستاعان سايىن بيىك-تەي بەرەدى دەگەن قاعيدا بار. ەرلىك تە سول سياقتى, ەشكىمنىڭ جادىنان وڭايلىقپەن ۇمىتىلا قويمايدى.
قوستاناي وڭىرىنەن تۇلەگەن قىران 1920 جىلى اۋليەكول اۋدانىنداعى قوياندىاعاش اۋىلىندا دۇنيەگە كەلىپتى. ءومىر جولى تۋرالى دەرەكتەردە سۇلتاننىڭ اناسىنان ەرتە ايىرىلىپ, جەتىمدىكتىڭ تاقسىرەتىن تارتقانى جايىندا ايتىلادى. سول كەزدەگى احۋالعا بايلانىستى بولسا كەرەك, 7-سىنىپتى ون جەتى جاسىندا تامامداعان ەكەن. وقۋىن ءارى قاراي جالعاستىرۋعا بولاتىن ەدى, قولدى بايلاعان كەدەيلىك مۇرشا بەرمەدى. جاسىنان العىرلىعى مەن وجەتتىگىنىڭ ارقاسىندا اۋىلداعى پوشتا بولىمشەسىندە كاسسير بولىپ جۇمىس ىستەگەنى بار.
1940 جىلى جالىنداعان جيىرماداعى جىگىت اسكەر قاتارىنا الىنادى. كوپ ۇزاماي, سوعىستىڭ العاشقى كۇندەرىنەن-اق فاشيست باسقىنشىلارىنا قارسى اتوي سالدى. الدىمەن مەرگەندەر روتاسىندا, كەيىن پۋلەمەتشىلەر بولىمشەسىندە بولدى. ءسوز باسىندا ايتىپ وتكەن لەنينگراد تۇبىندەگى ۇرىستاردا ەلۋدەن استام دۇشپاننىڭ كوزىن جويىپ, ءتورت رەت جارالانعان. 1943 جىلعى شىلدەدەگى لەنينگرادتى «ۇلكەن جەرمەن» بايلانىستىرىپ تۇرعان قىلتانى كەڭەيتۋ ءۇشىن جۇرگىزىلگەن شايقاستاردا س.بايماعامبەتوۆ 67-ارميانىڭ 43-اتقىشتار ديۆيزياسىنا قاراستى 147-اتقىشتار پولكىندە پۋلەمەت بولىمشەسىنىڭ كومانديرى بولدى. وسى جىلعى 25 شىلدە كۇنى بولعان شايقاستا عوي جاۋ دزوتىن كەۋدەسىمەن جاۋىپ, ەرلىكپەن قازا تاپتى.
قازاق قاھارمانىمەن اسكەردە بىرگە بولعان جانە ۇلى وتان سوعىسىنداعى سوڭعى ۇرىستىڭ قاتىسۋشىسى حانيف گاينۋتدينوۆ حاتتارىنىڭ بىرىندە بىلاي جازادى: «سۇلتان بايماعامبەتوۆ – مەنىڭ جاۋىنگەر جولداسىم, ءبىز بىرگە كوپتەگەن ۇرىستارعا قاتىستىق. روتادا ونى سۇلتان ەمەس, ساشا دەپ ءجيى اتايتىن. ەگەر دە ونى بىرەۋ اتىمەن اتاسا, ول ساۋساعىن شوشايتىپ: «تىنىش, فاشيستەر ەستىپ قويماسىن, ورىستار قايداعى ءبىر سۇلتاندى كومەككە شاقىردى دەپ شۋ كوتەرەر», دەپ ازىلدەيتىن».
بايماعامبەتوۆ ءوز دەنەسىمەن دزوتتىڭ امبرازۋراسىن جاپقان كۇنى دە ح.گاينۋتدينوۆپەن بىرگە بولعان. سول كۇنى روتانىڭ ۇرىس اۋدانى سينياۆين بيىگى ءۇشىن بولعان-دى. نەمىستەر بەكىنگەن جەرگە دەيىن 300 مەتردەي بار. سۇلتان بايماعامبەتوۆ پەن ۆاسيلي سەمەنوۆتىڭ بولىمشەلەرى فاشيس-
تەرگە ەڭ جاقىن تۇسقا بەكىندى. جاقسى جاسىرىنىپ, تەك باقىلاۋ جۇرگىزىپ قويماي, مۇلتىكسىز اتۋعا دا مۇمكىندىگى بولدى.
تاڭعى بەستەن باستاپ ەكى رەت شابۋىلداعان ءبىزدىڭ اسكەر بيىكتى الا المادى. نەمىستەر ۇزدىكسىز وق جاۋدىرىپ, جاقىنداتپاي قويدى. بايماعامبەتوۆتىڭ بولىمشەسى نەمىس پۋلەمەتتەرىنىڭ قايدا تۇرعانىن انىقتاپ الدى. مايدان دالاسىنداعى وسى كۇنگى وقيعا انىعىراق سۋرەتتەلۋى ءۇشىن قايسار قازاقتىڭ قارۋلاس سەرىگى حانيف گاينۋتدينوۆتىڭ سوزىنە كەزەك بەرەيىك: «ساعات ون بىرلەرگە قاراي ءبىزدىڭ جاعدايىمىز ناشارلاي باستادى. ارقايسىمىزدا وتىزعا جەتپەيتىن پاتروننان عانا قالعان. ۇرىستا بۇل تۇككە دە تۇرمايدى, ەكى-ءۇش قىسقا كەزەكتەن سوڭ اۆتومات بوساپ قالادى. بارلىق ءۇمىت سەمەنوۆتە بولدى. ول روتا كومانديرىنە بايانداما الىپ كەتتى جانە قايتار جولدا پاتروندار اكەلۋى كەرەك ەدى. بىراق سەمەنوۆ قايتا ورالعان جوق, وققا ۇشسا كەرەك. وسى ۋاقىتتا ءبىزدىڭ جاۋىنگەرلەر تاعى دا شابۋىلعا شىقتى. ءبىز ولارعا كومەكتەسەيىك دەسەك, وق-ءدارىمىز تاۋسىلعان. بايماعامبەتوۆ ەكەۋمىزدە قالعانى تەك قانا بىرنەشە گراناتا. ال ءبىزدىڭ روتامىز العا قاراي جىلجي الار ەمەس, پۋلەمەتتەن جاڭبىرشا بوراعان وق جاقىنداتپايدى. سوندا سۇلتان «گراناتامەن بارامىن» دەدى. ول قولىنا التى گراناتا الىپ, ءۇزىلىسسىز اتىپ جاتقان دزوتقا قاراي ەڭبەكتەدى. ماعان سۇلتاننىڭ امبرازۋراعا جاقىنداپ, بىرنەشە گراناتا تاستاعانى جاقسى كورىندى. پۋلەمەت ۇندەمەي قالدى. بىراق ۇندەمەي قالعان دزوتتان الىس ەمەس جەردە باسقالارى اتىپ جاتتى. بايماعامبەتوۆ جاقىن جەردە تۇرعانىنا جاقىنداپ, تاعى دا ەكى گراناتا تاستادى. اتىس باسىلمادى. سۇلتان تاعى دا جاقىنىراق ەڭبەكتەپ بارىپ, ءۇشىنشى گراناتانى تاستادى. وتە ءساتتى بولدى, گراناتا ءدال امبرازۋراعا ءتيدى.
بىرنەشە مينۋت بويى سۇلتان قوزعالماي جاتتى. مەن ءبىر جاعداي بولدى ما دەپ الاڭداي باستادىم. ءبىر ۋاقىتتا قوزعالا باستاعانىن بايقادىم. ءجا, شامالى دەمالىپ العان شىعار, ەندى ارتقا قاراي ەڭبەكتەيدى عوي دەپ ويلادىم. ءبارىبىر ءبىر گراناتامەن سوعىسا المايدى... وسى ۋاقىتتا سۇلتان بايماعامبەتوۆتىڭ ەكى دزوتتىڭ اۋزىن جاپقانىن پايدالانىپ, ءبىزدىڭ روتا العا قاراي جىلجىدى جانە ءبىر جەرلەردە نەمىستەرگە تىعىز جاقىندادى. تاعى ءبىر اتتام بولسا – ءبىز الامىز. بىراق تەك ءۇش بۇرىشتى دزوت كەدەرگى جاسادى. بايماعامبەتوۆ ونى كوردى. ول العا قاراي بارىپ, گراناتاسىن لاقتىردى. الايدا, گراناتا
امبرازۋرانىڭ جانىنا ءتۇسىپ جارىلدى. اتىس باسىلمادى. سودان كەيىن كورگەنىم, سۇلتان جۇگىرگەن بويى, امبرازۋراعا جەتىپ, ونى ءوز دەنەسىمەن جاپتى.
ءبىز شابۋىلعا شىقتىق. ءارى قاراي نە بولعانى ەسىمدە جوق, ويتكەنى قويان-قولتىق شايقاستا باسىمنان جانە ىشىمنەن اۋىر جاراقات الدىم».
وسىلايشا, قىسىلتاياڭ ساتتە قارۋلاستارىنىڭ ءومىرىن, جەڭىسىن ءوز ومىرىنەن ارتىق قويعان باتىر نەبارى 23 جاسىندا قازا تاپتى. الايدا, ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا قاھارماندىعىنىڭ ارقاسىندا كەلەر ۇرپاقتىڭ جادىندا ماڭگى ءتىرى قالدى.
«تاۋعا تۇعىر قويۋدىڭ قاجەتى جوق, تاۋلار ءوزى-اق الىستان كورىنەدى» دەگەن جىر جولدارى ويعا ورالىپ وتىر. س.بايماعامبەتوۆ ەرلىگىنىڭ ەل ەسىنەن ۇمىتىلماعانىنا سەنىمدىمىز. ءىلياس ەسەنبەرلين, سىرباي ماۋلەنوۆ سىندى قالامگەرلەر جىر-داستاندار, ەسسە-ەستەلىكتەر ارنادى. دەگەنمەن, تۋعان جەر ءۇشىن وپات بولعان باتىرلاردىڭ ەرلىگىن ناسيحاتتاۋ ەشقاشان كوپتىك ەتپەسى اقيقات. مۇنىڭ ءوزى كەيىنگى ۇرپاق ءۇشىن ناعىز ونەگە بولماق.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»
