مۇناي مايتالمانى بولەكباي ساعىنعالي ۇلى ساعىنعاليەۆتىڭ (1927-2009 ج.ج.) ونەگەلى ءومىر جولى كەيىنگى جاس بۋىنعا زور ۇلگى. ارداقتى ازامات ەڭبەك جولىن مۇناي ءوندىرۋ شەبەرىنىڭ كومەكشىسى بولىپ باستادى. وندىرىستە شىڭدالىپ, ابىرويلى ەڭبەگىمەن بيىك بەلەستەردى باعىندىردى. «قازاقستانمۇناي» ءوب (1945 ج. «ەمبانەفت» ترەسى «قازاقستانمۇناي» ءوپ بولىپ وزگەرگەن), قازاقستان مۇناي بىرلەستىگىنىڭ ءبولىم باسشىسى, حالىق شارۋاشىلىعى كەڭەسى مۇناي ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, ورتالىق پارتيا كوميتەتىندە اۋىر ونەركاسىپتى قامتيتىن ءبولىم باسشىسىنىڭ مۇناي جونىندەگى ورىنباسارى, «قازاقستاننەفت» بىرلەستىگى باس ديرەكتورىنىڭ ەكونوميكالىق ماسەلەلەر جونىندەگى ورىنباسارى, 1971-1986 ج.ج. «ەمبانەفت» ءوف باس ديرەكتورى قىزمەتتەرىن اتقاردى. ەڭبەك قىزىل تۋ, وكتيابر رەۆوليۋتسياسى وردەندەرىمەن, مەرەكەلىك مەدالدارمەن جانە قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ بىرنەشە رەت قۇرمەت گراموتاسىمەن ماراپاتتالعان.
شاراعا مۇنايشى-ارداگەرلەر, قازاقستان مۇنايگاز ونەركاسىبى سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, كومپانيا باسشىلارى, ۇزەڭگىلەس جانە ءىزباسار ارىپتەستەرى, ارداقتى ازاماتتىڭ وتباسى مۇشەلەرى, بۇگىنگى مۇنايشى ماماندار, قالا جۇرتشىلىعى قاتىستى. «ەمبىمۇنايگاز» اق باسقارما توراعاسى ءانۋار جاقسىبەكوۆ سالتاناتتى شارادا بولەكباي ساعىنعالي ۇلىنىڭ ءومىر جولىنا قىسقاشا توقتالىپ, ەل مۇنايىن ەسەلەۋگە قوسقان ۇلەسىن, مايتالمان مۇنايشىعا قويىلعان وسىناۋ بەلگى بۇكىل مۇنايشىلار قاۋىمىنا جاسالعان قۇرمەت ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى.
مەموريالدىق تاقتانى «ەمبىمۇنايگاز» اق باسقارما توراعاسى ءا.جاقسىبەكوۆ پەن ب.ساعىنعاليەۆتىڭ ۇلى اسقار ساعىنعاليەۆ اشتى. تاقتادا «وسى ۇيدە 1974-1986 جىلدارى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مۇنايشىسى, كسرو قۇرمەتتى مۇنايشىسى, تەڭىز مۇناي كەنىشىن العاش اشۋشى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى بولەكباي ساعىنعالي ۇلى ساعىنعاليەۆ تۇردى» دەپ جازىلعان. بولەكباي ساعىنعالي ۇلىنىڭ ءىنىسى تاڭقىباي ساعىنعاليەۆ اتالعان بەلگىنىڭ اعاسىنا عانا ەمەس, بۇكىل قازاق مۇنايى مەن مۇنايشىسىنا كورسەتىلگەن قۇرمەت دەپ باعالادى.
– بولەكباي اعانىڭ ەمبى مۇنايىن ءوندىرۋ ىسىنە قوسقان ۇلەسى, ونىڭ ەڭبەگى مەن ىزگى باستامالارى كەزىندە قولداۋ تاۋىپ, جۇزەگە اسىرىلدى. بۇگىنگى ۇرپاق سونىڭ زەينەتىن كورىپ وتىرعاندىعى دا شىندىق. ال ونىڭ ەسىمىن ۇلىقتاۋ ءىسىن قولعا العان ءىزباسار ارىپتەستەرى مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ بىرلەسكەن وسىناۋ ارەكەتى وتە قۇپتارلىق جۇمىس ەكەندىگى ايقىن. بۇل ونەگەلى ءىس بولدى. وسىنداي جاقسى ىستەر الدا دا جالعاسىن تابا بەرسىن, – دەدى ول.
مايتالمان مۇنايشىمەن ەڭبەكتەس بولعان ارىپتەستەرىنىڭ ءبىرى مۇنايشى-گەولوگ ماقاش راحمەتوۆ تە ءوز لەبىزىن ءبىلدىرىپ:
– بولەكباي ساعىنعالي ۇلى – اتىنا زاتى ساي, وزىندىك بولەك, دارا جولى بار مۇناي ءوندىرۋ مەن دامىتۋ ىسىنە ۇلكەن ەڭبەك سىڭىرگەن ءبىلىمدى ازامات, بىلىكتى باسشى ەدى. ول ءبىر ەمەس, بىرنەشە ىستەردىڭ يگىلىكتى باستاماشىسى بولدى. ونىڭ كورەگەندىك جولىمەن تۇز استى قاباتىنداعى مۇنايعا تەرەڭ بۇرعىلاۋ جۇرگىزۋ جونىندەگى جۇمىستارى سولاردىڭ ەڭ ءبىر شىڭى دەسە بولعانداي. وداق باسشىلارىمەن ايتىسا-تارتىسا ءجۇرىپ, كوزدەرىن جەتكىزدى, جەڭدى. الىپ تەڭىز كەنىشىن اشۋشىلاردىڭ ءبىرى رەتىندە ونىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز. وسىنداي تۇلعالاردىڭ ۇلىقتالۋى وتە ورىندى ءىس. ءبىز سوعان قۋانىپ تۇرمىز. وسى ءىستىڭ جۇزەگە اسۋىنا مۇرىندىق بولىپ جۇرگەن بارلىق دەڭگەيدەگى باسشىلارعا العىس بىلدىرەمىز, – دەدى ارداگەر اعا.
تاقتا اشۋ راسىمىنەن كەيىن «ەمبىمۇنايگاز» اق كەڭسەسىندە «ب.ساعىنعاليەۆتىڭ قازاقستان مۇناي-گاز سالاسىنىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسى» اتتى عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا ءوتىپ, وعان دا ارداگەر مۇنايشىلار, ب.ساعىنعاليەۆتىڭ وتباسى مۇشەلەرى مەن بىرگە قىزمەتتەس بولعان ارىپتەستەرى, مۇنايگاز سالاسىنىڭ كوپتەگەن ماماندارى قاتىستى. كونفەرەنتسيانى مۇنايشى-عالىم, ينجەنەر-گەولوگ بالتابەك قۋاندىقوۆ اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى. العاشقى ءسوز «ەمبىمۇنايگاز» اق باسقارما توراعاسى ءانۋار جاقسىبەكوۆكە بەرىلىپ, ول اعالار سالىپ كەتكەن سارا جولمەن ءجۇرىپ كەلە جاتقان ەمبى ءوندىرىسىنىڭ بۇگىنگى تىنىسىنا توقتالدى.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا ب.ساعىنعاليەۆتىڭ ءومىر جولدارىنان سىر شەرتەتىن «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» اق دەمەۋشىلىگىمەن ازىرلەنگەن «العاشقى اشۋشى» دەرەكتى فيلمىنەن ءۇزىندى كورسەتىلدى. وندا بولەكباي ساعىنعاليەۆتىڭ ەڭبەك جولى مەن اتقارعان ىستەرى كوز كورگەندەر اڭگىمە-پىكىرى ارقىلى شىنايى بەرىلگەن. ءفيلمنىڭ رەجيسسەرى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, بەلگىلى رەجيسسەر سەرگەي ءازىموۆ.
اتىراۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ع.دۇيسەمباەۆ وبلىس اكىمى اتىنان مۇنايشى-ارداگەردىڭ 90 جىلدىعىمەن قۇتتىقتاپ, مۇنداي ازاماتتاردى ارداقتاۋ پارىز ەكەندىگىن ايتتى. جيىن بارىسىندا ەنەرگەتيكا ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى م.دوسمۇحامبەتوۆ, «قازەنەردجي» قاۋىمداستىعىنىڭ باس ديرەكتورى ب.اقشولاقوۆ, ارىپتەس ءىنىسى ت.بايزاقوۆ پەن «ەمبىمۇنايگاز» اق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ب.سماتۋللين بولەكباي ساعىنعالي ۇلىنىڭ باسشى رەتىندەگى جانە ادامي قىرلارىن سۋرەتتەپ, ونىڭ ەرەن ىستەرىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
– بۇگىنگى داڭعىل جولدا دامىپ جاتقان مۇناي ونەركاسىبى – كەشەگى ارداگەر مۇنايشى اعالارىمىزدىڭ اششى ماڭداي تەرى توگىلىپ جەتكەن ەڭبەكتىڭ جەمىسى. بولەكباي ساعىنعالي ۇلى ءومىرى مەن ەڭبەگىن, بارلىق قاجىر-قايراتىن, ءبىلىمىن مۇناي ءوندىرىسىنىڭ دامۋىنا, جاڭا كەن ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا, ۇلتتىق كادرلاردىڭ قالىپتاسۋىنا ارنادى. ول ءوز ماماندىعىن عانا ەمەس, وتانىن, تۋعان ەلىن ەرەكشە سۇيگەن پاتريوت رەتىندە دە تاريحتا قالادى, – دەدى م.دوسمۇحامبەتوۆ.
«قازمۇنايگاز» ءبو» اق باس ديرەكتورى ق.ەسقازيەۆ تە اتالعان شارانىڭ جاس ۇرپاق ءۇشىن ماڭىزى زور ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى.
– بۇگىن بارلىعىمىز ءۇشىن ەرەكشە كۇن. مۇناي تاريحىندا ماڭگىلىك ەسىمى جازىلعان بولەكباي ساعىنعالي ۇلى ساعىنعاليەۆتىڭ تۋعانىنا 90 جىل تولىپ وتىر. ءوزى ورتامىزدا جوق بولسا دا سوڭىندا جارقىن ءىسىن قالدىرعان مايتالمان مۇنايشىنىڭ ءومىر جولىن دارىپتەۋ, ۇرپاققا ۇلگى ەتۋ – بۇگىنگى ءبىزدىڭ پارىزىمىز! قازىرگى دامىعان ءوندىرىس, قاناتىن كەڭ جايعان كەنىشتەر – كەشەگى ءبىزدىڭ وسى اعالارىمىزدىڭ اششى ماڭداي تەرىمەن جاسالدى. قازاقتىڭ ءبىرتۋار, تالانتتى ۇلى ەلىمىزدىڭ مۇناي سالاسىنداعى بولاشاعىن ءدال بولجاي ءبىلدى جانە ونى سوناۋ كەڭەس زامانىندا ماسكەۋدە تاباندى قورعادى. عاسىر جوباسى اتانعان تەڭىز كەنىشىنىڭ اشىلۋى – وسىنىڭ جارقىن دالەلى! مۇنايشىلاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاساۋ, ۇلتتىق كادرلاردى دايىنداۋ, ەسكى ەمبى كەنىشتەرىن تۇلەتۋ سياقتى سانسىز جۇمىستاردىڭ بارلىعىن ول ابىرويلى اتقاردى. بولەكباي ساعىنعالي ۇلىنىڭ عيبراتتى عۇمىرى – ءاربىر مۇنايشىعا ۇلكەن ونەگە بولۋى ءتيىس. ارداگەر اعالارىمىزدىڭ ەڭبەك جولىن ابىرويلى جالعاستىرۋ – بۇگىنگى ءبىزدىڭ مىندەتىمىز, – دەگەن ول مايتالمان مۇنايشىنىڭ كەيىنگى ءىزباسارلارى ونىڭ ايشىقتى ىستەرىن لايىقتى جالعاستىرىپ كەلە جاتقاندىعىن اتاپ ءوتتى.
بولەكباي ساعىنعالي ۇلىنىڭ تەڭىز كەن ورنىن العاش اشۋشىلاردىڭ ءبىرى رەتىندە ءبىلىپ, تانىپ كەلگەن «تەڭىزشەۆرويل» كومپانياسى دا ايتۋلى شارادان تىس قالمادى. كومپانيانىڭ باس ديرەكتورى ت.ەتچيسون شاراعا ۇلكەن جاڭالىعىمەن كەلگەن ەكەن.
– بولەكباي ساعىنعاليەۆ قازاقستاننىڭ مۇناي جانە گاز ونەركاسىبىن دامىتۋعا ايتارلىقتاي ۇلەسىن قوستى. ونىڭ كورەگەن باسشى رەتىندەگى ءرولىن سوزبەن ايتىپ جەتكىزە الماسپىز. تەڭىز كەن ورنىنىڭ اشىلۋى بولەكباي ساعىنعاليەۆتىڭ ەسىمىمەن تىكەلەي بايلانىستى. «تەڭىزشەۆرويل» ءوزىنىڭ زور قۇرمەتىن بىلدىرە وتىرىپ, تەڭىز جانە كورولەۆ كەن ورىندارىنىڭ جۇرەگى مەن جانى بولىپ تابىلاتىن تەڭىزدەگى كەنىشتى پايدالانۋ كەڭسەسىنە ونىڭ ەسىمىن بەرۋدى ۇلكەن ماقتانىش سانايدى, – دەي كەلە, تشو-نىڭ العىس حاتى مەن بولەكباي ساعىنعاليەۆتىڭ ەسىمىن بەرۋ جايلى سەرتيفيكاتتى «ەمبىمۇنايگاز» اق باسشىسى ءا.جاقسىبەكوۆكە تابىستادى.
ب.ساعىنعاليەۆتىڭ ۇلى اسقار بولەكباي ۇلى دا مىنبەگە كوتەرىلىپ, ءوز لەبىزىن ءبىلدىردى.
– قۇرمەتتى كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار, مۇنايشىلار! اكەمىزدىڭ ەڭبەگىن باعالاپ, ەسىمىن ۇلىقتاپ, اۋقىمدى شارا ۇيىمداستىرىلعانى ءۇشىن شەكسىز ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز. ءبىز ءۇشىن ول ۇلكەن مەرەي, زور ابىروي. اكەمىز بۇكىل عۇمىرىن مۇناي ىسىنە ارناعان ادام. ۇيدە بولعانىنان تۇزدە جۇرگەنى كوپ ازامات بولدى. ەلى ءۇشىن تەر توگىپ, ەڭبەك جاسادى. مىنە, ۋاقىت وتە كەلە ىزگى باستامالار قولعا الىنىپ, جاراستى جۇمىستار جاسالۋدا. «ەمبىمۇنايگاز» بۇگىندە مىقتى كاسىپورىنعا اينالدى, بىلىكتى ماماندارىمەن ماقتانا دا الاتىنداي دارەجەدە. ەڭبەكتەرىڭىزگە جەمىس تىلەيمىن, بارشاڭىزعا راحمەت, – دەدى ول تولعانا سويلەپ.
شارا سوڭىندا «قمگ» ءبو» اق باس ديرەكتورى ق.ەسقازيەۆ پەن «ەمگ» اق باسقارما توراعاسى ءا.جاقسىبەكوۆ ب. ساعىنعاليەۆتىڭ جارى حاديشا اپاي مەن وتباسى مۇشەلەرىنە قازاقى داستۇرمەن شاپان, قامزول جاۋىپ, سىي-سىياپاتتار تابىس ەتتى.
قوسۇيىم مۇقاشەۆ
