دۇبىرگە تولى دۇنيە

پرەزيدەنتتىككە اركىمنىڭ بار تالاسى قىرعىز ەلىندەگى پرەزيدەنت سايلاۋى ءبىر كەزەڭنەن استى – ۇمىتكەرلەردى ۇسىنۋ اياقتالدى. ءسويتىپ, ور­تالىق سايلاۋ كوميسسياسى 83 ادامنىڭ وتىنىشتەرىن تىركەدى. سونشا ادام قىرعىز رەسپۋبليكاسى دەيتىن ەلگە پرەزيدەنت بولعىسى كەلەدى. وسىنىڭ ءوزى اق­پارات قۇرا­لىن­­دا ءبىراز اڭگى­مە­گە ارقاۋ بولىپ وت­ىر. ونى «گي­ن­­نەستىڭ رەكوردتار كىتا­بى­نا» ەن­گىزۋگە بو­لاتى­نىن دا اي­تا­دى. ەلدىڭ حال­قى­نا شاققاندا 65 مىڭ ادامعا ءبىر ۇمىتكەردەن كەلەدى ەكەن. جالپى, قىرعىز اعايىندار ساياساتقا قۇ­مار حالىق. ولاردا 150-دەي پارتيا بار. سول پارتيالار وزدە­رى­نەن ءبىر ۇمىتكەردەن ۇس­ىنعاندا, ولاردىڭ سانى قازىرگىدەن دە كوپ بولار ەدى. بىراق پارتيالاردان ۇسىنىل­عاندار سانى – 16. باسقالارى – ءوزىن ءوزى ۇس­ىن­عاندار. ولاردىڭ ارا­سىن­دا كىم­­­دەر جوق دەيسىڭ! 15 ادام – مەملە­كەت­تىك قىزمەت­تە­گى­لەر, 42 ادام بيزنەسكە قاتىستى, 19 ادام جۇمىس­سىز, ال 8 ادام پارلامەنت دەپۋتاتى ەكەن. ءبىر زەينەتكەر دە باعىن سىناماق. ارينە, بۇلاردىڭ ءبارى كۇرەس­كە تۇسپەيدى. الدا رەسمي تىركەۋ بار. ودان ءبىرازىنىڭ وتە الماسى انىق. تىركەلۋ ءۇشىن ءار ۇمىتكەر ءوزىن جاق­تايتىن 30 مىڭ ادامنىڭ قولىن جي­ناپ, 2,2 مىڭ دوللار كەپىلدىك قار­­جى قۇيىپ, 1,1 ميلليون دوللار سايلاۋ قورىن قۇرۋى كەرەك. وعان جۇمىسسىزدىڭ عانا ەمەس, جالپى جالاقىمەن ءومىر ءسۇرىپ جۇرگەن­دەر­دىڭ شاماسى كەلە قويماس. مەملەكەتتىك ءتىل ءجونىن­دەگى سىناق جانە بار. ۇمىتكەرلەردىڭ كوپتىگىن سا­راپ­­شىلار ءارتۇرلى تۇسىندىرەدى. بەلگىلى قىرعىز ساياساتشىسى مارك سا­ري­ەۆتىڭ پىكىرىنشە, ولار­دىڭ كوپ­شى­لىگى بەلگىلى ءبىر ماق­سات­تى كوزدەيدى. ەڭ الدىمەن, ولار ۇلكەن تۇلعا­لار­مەن ساۋ­دا­لاسپاق – ءوز سايلاۋ­شى­لا­رى­نىڭ داۋىسىن بە­رە­مىن, ال سەن كەيىن قىزمەت بەرەسىن, ايتپەسە اق­شا بەر, دەمەك. ال بىرەۋلەر ءوز ات­ىن شىعارماق ويدا. كوپ ادام­نىڭ نازارىن اۋدا­را­تىن ءجايت – بۇل سايلاۋ ەلدەگى ساياسي جاعدايدى بۇ­رىن­عىدان دا قي­ىن­­دا­تا تۇسەدى. ەل­دىڭ سولتۇستىك ءجا­نە وڭ­تۇستىك بو­لىپ ءبو­لىنۋى كۇ­شەي­مەك. نە­گىزگى تە­كە-تىرەس وسى ەكى ايماقتىڭ اراسىندا وتپەك. قازىر-اق سول اي­ماق­تاردان كىم­دەردىڭ نەگىزگى ۇمىتكەر بولاتىنى ايقىن. سول­تۇس­تىك­تىڭ تۋ­ىن قازىرگى پرەمەر-مينيستر المازبەك اتام­باەۆ, گەنەرال-مايور ءومىر­بەك سۋۆاناليەۆ جانە بىشكەك قالا­سىنىڭ بۇرىنعى اكىمى ناريمان ءتو­لەەۆ ۇس­تاسا, وڭتۇستىك اتىنان كۇ­رەس­كە «ءبۇتىن قىرعىز­ستان» پارتيا­سى­نىڭ سەركەسى اداحان مادۋماروۆ, «اتا­جۇرت» پار­تيا­سى­نىڭ تەڭ ءتور­­اعا­سى قامشى­بەك تاشيەۆ, پارلامەنت دە­پۋتا­تى, بۇرىنعى قار­جى ءمينيسترى مارات سۇلتا­نوۆ شىعادى. ساراپشىلاردىڭ سوزىنە قارا­عان­دا, باسقالاردىڭ ارەكەتى بوس ءاۋ­رەشىلىك. جەمە-جەمگە كەلگەندە, وسى ەكى ايماق ءوز ارالارىنان بىرەۋگە توقتاپ, سونىڭ سويىلىن سو­عا­دى. داۋىستارىن ساۋداعا سالۋ, از­ىن-اۋلاق بەدەل جيناۋ – وسىعان دەيىنگى شارۋالار. ايماق اراسىنداعى كۇرەس دەگەندە دە, ءسىرا وندا كەلىسىمسىز ءىس بىتپەيتىنىن قازىر جۇرتتىڭ ءبارى بىلەدى. ونداي كەلىسىمگە قول جەتپەسە, ءبىر جاق جەڭگەنمەن, ەكىنشى جاق كۇرە­سىن, قارسىلىعىن توق­تاتپاي­دى. سا­راپشىلار, سودان دا, ەكى جاق ەلدەگى بيلىكتى كەلىسىم ارقىلى بولىسەتىنىن ايتادى. باراك وباما دا پەندە, ول دا دەمالادى ۇلكەن تۇلعالاردىڭ ءجۇرىس-تۇرىسى دا جۇرتتىڭ كوز الدىندا, سونىمەن بىرگە, ول ۇلكەن ساياساتقا دا قاتىستى. اقش پرەزيدەنتى باراك وباما وسى تا­مىزدا جازعى دەمالىسقا شىقپاق ەدى, ونىڭ وپپونەنتتەرى شۋلاپ قويا بەردى. سونداعىسى – ەل قيىن جاعدايدا تۇرعاندا نەگە دەمالىسقا شىعادى دەيدى. اقش ۇلكەن ەكونوميكالىق قي­­ىن­دىققا دۋشار بولعانى دا بەلگىلى. ودان ءاۋ­پى­رىم­دەپ شىق­­­قانى دا شىن­­­دىق. بىرەۋلەر سول قي­ىن­دىق­قا اپار­عان دا باراك وباما دەسە, ەكىنشىلەرى بۇل ەل­دىڭ تىعىرىققا تىرەلەرى زاڭدى ەدى, قايتا قازىرگى اقش پرەزيدەنتى ونى قۇلاتپاي الىپ شىقتى دەگەندى ايتادى. قالاي دەگەندە دە, الىپ دەرجاۆا قارجى داعدا­رى­سىنان ءوت­ىپ, ءبىرشاما قا­لىپ­تى جاعدايعا كوشتى. ونى رەس­پۋب­لي­كاشىلار دا بىلەدى. سويتسە دە, ءساتى ءتۇسىپ تۇر­عان كەزدە, قالاي دا وبامانى حا­لىققا قارالاپ كور­سەت­كىسى كەلەدى. ەل باسىنا قي­ىن­دىق تۋ­عاندا قاي­تىپ قانا دەما­لادى, قايتىپ تىنىش ۇيىقتايدى دەپ ورەكپى­گەندەردىڭ سوزىندە قي­سىن دا بارداي كورىنەدى. حالىق­قا, ەلگە جانى اشى­ماي­تىن­دار عانا سونداي ارەكەتكە بارادى دەگەنگە تالاي توعىشاردىڭ يلانا­تى­نى دا انىق. سونداي سوزدەن پرە­زيدەنتتىڭ رەيتينگىسى ءبىرشاما تومەندەۋى مۇمكىن. رەسپۋبليك­ا­شى­لاردىڭ كوكسەگەنى دە سول. پىكىر ايتىلعان سوڭ وعان جاۋاپ بەرۋ دە كەرەك. اق ءۇيدىڭ رەسمي وكىلى دجەي كارني بۇعان ىج­دا­عات­تىقپەن جاۋاپ بەردى. وسى تا­مىزدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا وبا­ما­نىڭ ءوز وتباسىمەن بىرگە دەمال­ماق­تىعى دا راس ەكەن. ماسساچۋسەتس شتاتىنداعى مارتاس-ۆين­­­يارد ارا­لىندا تابيعاتى كو­رىكتى ءبىر جەكەمەنشىك فەرمادا وتبا­سى­مەن بىرگە دەمالۋدى جوس­پار­لاپ­تى. باسقا ءبىر ەلدەردەگىدەي تەگىن ەمەس, ءوز قال­تاسىنان اپتاسىنا 35-50 مىڭ دوللاردان تولەيدى ەكەن. قازىر بۇل ەلدە ءداستۇر بوي­ىن­شا ساياسي تىنىشتىق كەزەڭى. پارلامەنت تە اي باسىنان بەرى دەما­لىستا. تەك قىركۇيەكتە ورا­لادى. سول پارلامەنتتىڭ تومەنگى پالا­تا­سىندا رەسپۋبليكاشىلار – كوپ­شى­لىك. ەلگە جاندارى اشى­عىش بولسا, ولار نەگە دەمالىسقا كەتەدى دەگەندى ەسكەرتىپ, دجەي كارني, دەما­لىس­تا جۇرسە دە وبا­مانىڭ بيلىك تىزگىنىن تاستا­ماي­­تى­نىن ايت­تى. پرە­زيدەنت­تىك قا­­شان دا پرە­زي­دەنت­­­پەن بىرگە كو­­شىپ جۇرەدى دەگەن قا­ناتتى ءسوز دە اي­تىپ تاس­تا­دى. باي­لانىس جاق­سى: كۇن سايىن ۇلت­تىق قاۋ­ىپسىزدىك كومان­دا­سى مەن ەكونو­مي­كالىق كوماندا جاع­دايدى پرەزيدەنتكە بايانداپ وتىرادى. ءتىپتى قاجەتتى جاعداي تۋا قال­عان كۇننىڭ وزىندە وبامانىڭ اق ۇيگە ۇشىپ كەلۋى دە قيىن ەمەس. باسقالارداي شەتەلدە ەمەس, ءوز ەلىندە دەمالادى. ارينە, باراك وباما دا ءوزى­نىڭ رەيتينگىن, قارسىلاستا­رى­نىڭ ارە­­كەت­تەرىن قاداعالاپ وتى­رادى. الدا پرەزيدەنت سايلاۋى دا بار. ونىڭ ءمۇلت كەتكەن ءساتىن رەسپۋب­لي­كا­شى­لار قالت جىبەرمەيدى. ال الداعى سايلاۋعا قاتىستى ايتقاندا, رەسپۋبليكاشىلاردىڭ جاع­­دايى جاقساردى دەي الماي­سىڭ. ءازىر­گە ولار ارالارىنان وبا­مامەن تايتالاساتىنداي ءۇل­كەن تۇلعا تابا العان جوق. ءبىر جاڭالىق – كۇرەسكە تەحاس گۋبەر­ناتورى ريك پەرري قو­سىلدى. ءوز شتاتىندا بەدەلى جو­عا­ر­ى بول­عا­نىمەن, اقش-تان ءبولىنىپ شىعۋ­دى ۇسىنىپ جۇرگەن سەپاراتيست قايراتكەردى امەريكالىق­تار­دىڭ كوپ­­شىلىگى قولداي قويۋى ەكىتالاي. ءبىر جاعى سول ءوز وپپونەنتتەرىنە جاۋاپ رەتىندە بولار, باراك وبا­ما دا ءۇش كۇن بويى اۆتو­كو­لىك­پەن ەلدىڭ ءۇش شتاتىن ارالاپ, ءوزى­نىڭ سايلاۋ الدىنداعى ناۋقانىن باستاپ كەتتى. ەلدىڭ باسىنا تۇسكەن قيىندىقتان قالاي شىقپاقتارىن ايتتى. ونىڭ حالىقتى يلاندى­را­تىن ءسوز ايتار قابىلەتى جوعارى ەكەنى بەلگىلى. وسىنداي جاعدايدا باراك وبا­مانىڭ جۇرت سياقتى دەما­لىس­قا كەت­پەك ويىن قارسى­لاس­تارىنىڭ وع­ان قارسى پايدالان­باق بولعانى ون­شا­لىقتى اسەرلى بولا قويماس. قاي­تا بۇل پرەزي­دەنتتىڭ ەلدەگى جاعداي اپات­تى سيپاتتا ەمەس, دەمالۋعا دا بو­لا­دى دەگەن سەنىمىن اڭعارتقانداي. ماماديار جاقىپ.