ادامدار ءۇشىن قاجەتتىڭ ءبارى جاسالۋى ءتيىس

كەشە اقوردادا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن كەڭەس ءوتتى.  كەڭەس جۇمىسىنا پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى اسلان مۋسين, استانا, الماتى قالالارى مەن وبلىستاردىڭ اكىمدەرى قاتىستى. كەڭەستە مەملەكەت باسشىسى ەلى­مىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋى ءجو­­نىن­­­دە ءتيىستى باعدارلامانىڭ ءازىر­لەن­­­گەنىن اتاپ ءوتتى. ەڭ الدىمەن, بۇل ۇدەمەلى يندۋستريالىق-ين­نو­ۆا­تسيا­لىق دامۋ باعدارلاماسى, «جۇ­مىس­پەن قامتۋ», «ونىمدىلىك», «اۋىز سۋ», «بيزنەستىڭ جول كار­تاسى» ءجا­نە تۇرعىن ءۇي-كوم­مۋ­نالدىق شا­رۋا­شىلىعى باعدار­لا­مالارىن ءجۇ­زەگە اسىرۋعا قاتىس­تى. وسى باع­دار­لامالاردى ىسكە اسى­رۋدا, ين­دۋس­تريالاندىرۋ باع­دار­لاماسىنا قا­زىر­­دىڭ وزىندە مەملەكەت تارا­پىنان 165 ملرد. تەڭگە بولىنگەن. بۇدان باسقا بىرقاتار وزگە باعدارلا­مالار ىسكە اسىرى­لۋ­دا. پرەزيدەنت وڭىرلەر ترانسفەرت تۇرىندە 1,5 ترلن. تەڭگە العانىن اتاپ ءوتتى. – ءبىز جۇزەگە اسىرىپ جاتقان بارلىق با­عىت­تار, بارلىق باعدار­لا­مالار قا­­راجاتپەن قامتاماسىز ەت­ىلگەن. ەن­دى تەك تاپسىرىلعان جۇ­مىستار­دىڭ ورىندالۋىن باقى­لاۋ عانا قالدى. بيىلعى جىلى ەكو­نوميكانىڭ 7 پايىزدىق ءوسۋ قار­قى­نىن ودان ءارى جالعاستىرۋ مىندەتى قويىلىپ وتىر. بۇل – جەڭىل مىندەت ەمەس. ءبىز الەمدىك ەكونو­ميكانىڭ تۇراقتىلىعىنا كەپىلدىك بەرە ال­مايمىز. كاسىپورىننىڭ ىسكە قوسى­لۋى مەن جۇمىس ىستەۋى, ەگەر ءبىزدىڭ رە­سۋرستارعا قاتىستى باعا كون­يۋنك­تۋراسى وزگەرگەن جاعدايدا دەمەۋ بولماق, دەدى پرەزيدەنت. ەلىمىز بويىنشا ەكونوميك­ا­نىڭ ءوسىمى 7,1 پايىزعا جەتتى, ءون­ەر­كاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى شامامەن 6 پاي­ىزعا ءوستى. استانا قا­لا­سىندا (44,9 پايىز), اقمولا (38,9 پايىز), جام­بىل (28 پايىز) وب­لىستا­رىن­دا جانە الماتى قالا­سىندا (22 پايىز) ونەر­كاسىپ ءون­دىرىسى كوپ وسكەنى ان­ىقتالدى. ءوت­كەن جىلى ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ تومەندەۋ دەڭگەيى پاۆلودار مەن قوستاناي وبلىستارىندا بايقا­ل­دى. بەلسەندى ارەكەت ەتۋشى شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىسان­دارىنىڭ قاتارى 6 پايىزعا, ساۋدا كولەمى 15 پايىزعا ارتتى. حالىق­تىڭ ورتاشا جان باسىنا شاققان­دا­عى نومينال­دى اقشالاي كىرىسى 12,5 پايىزعا ۇل­عايدى. حالىقتىڭ كى­رى­سى­نىڭ ەڭ كوپ ءوسىمى اتىراۋ (20 پايىز), سول­تۇستىك قازاقستان (20 پايىز), اق­مولا (17 پايىز) جانە قارا­عان­دى (15,8 پايىز) وبلىستا­رىندا ەكەنى بەلگىلى بولىپ وتىر. نومينالدى اقشالاي كىرىستىڭ ەڭ تومەنگى ءوسىمى  جامبىل (2,4 پايىز) مەن باتىس قازاقستان (2,6) وبلىستارىندا. بيىلعى جىلدىڭ باسىنان بەرى ءبىز زەينەتاقىنى 30 پايىزعا كو­تەر­دىك, ال سوڭعى 3 جىلدا ەكى ەسەگە ارت­تىردىق, 1 شىلدەدەن باستاپ بيۋد­جەت­تىك سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭ­بەك­اقىسى 30 پايىزعا ارتتى. ءبىز داعدا­رىسقا قاراماستان وسى­نى جا­سادىق, – دەپ اتاپ ءوتتى مەملەكەت باسشىسى. وتكەن جىلى ۇدەمەلى يندۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باع­دارلاماسى باستالدى. ءبىرىنشى جى­لى 152 نىسان بەرىلدى, 25 مىڭ جا­ڭا جۇ­مىس ورنى قۇرىلدى. بيىل­عى جىل­دىڭ باسىنان بەرى 114 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن 75 ينۆەس­تي­تسيا­لىق جوبا ىسكە اسىرىلدى. جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تاعى 129 جوبانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانۋدا. ءسويتىپ, بيىل­عى جىلى 204 نىسان ىسكە قوسىلادى. جۇمىس ىستەپ تۇر­عان بۇل نىساندار ەكونو­ميكانى دامۋعا سالماقتى ۇلەس قوسا باس­تادى. ەڭ باستىسى, ولار ءبىزدىڭ ەكو­نوميكامىزدى ودان ءارى ءارتا­راپ­تاندىرۋ ءۇشىن جۇيەلى نەگىز قا­لاي­دى, دەپ قاداپ ايتتى پرەزيدەنت. مەملەكەت باسشىسى يندۋس­تريا­لىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ ءما­سە­لەسى مەن ءاربىر نىساندى ەكونو­ميكانى ودان ءارى دامىتۋ ءجونىن­دەگى ما­ڭىزدى مەملەكەتتىك باع­دار­لاما رەتىندە باقىلاۋدا ۇستاۋ قا­جەتتىگىن اتاپ كورسەتتى. سونداي-اق پرەزيدەنت جانار-جاعارماي ما­تە­ريال­دا­رى مەن ازىق-ت ۇلىك باعالا­رىنا باي­لانىستى جاعدايدىڭ ەرەكشە نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەتىندىگىنە توق­تالدى. جا­نار-جاعار­ماي باعا­سى ءبۇ­كىل الەم­دە وسۋدە, ءويت­كەنى مۇناي مەن گاز باعاسى وسۋدە. بۇل ماسەلەنى ادامدارعا ناقتى ءتۇسىندىرۋ كەرەك. ءوز كورشىلە­رى­مىز­بەن سالىستىرعاندا, ەڭ ارزان جا­نار-جاعار­ماي ماتەريالدارى بىزدە. ول ءارى قاراي جالعاسا بەرۋى مۇمكىن ەمەس. كاسىپورىنداردىڭ ەڭبەك ءونىم­دىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت­تىگىن ءبارى بىلۋلەرى كەرەك. ال باعا وسە تۇسەدى, ويتكەنى الەمدە باعا وسۋدە, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسى ورايدا. پرەزيدەنت جىل باسىنان بەرى بارلىق وڭىردە ازىق-ت ۇلىك تاۋار­لا­رىنا باعانىڭ وسكەنىنە توقتال­دى. الەۋمەتتىك ءمانى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا باعانىڭ ەڭ كوپ ءوس­ۋى جەزقازعان قالاسىندا تىركەلگەن. اتىراۋ, الماتى, تالدى­قور­عان, اس­­تانا جانە وسكەمەن قا­لا­لارىندا باعا 10-12 پايىزعا وسكەن. بىراق, ونىڭ سەبەبى جانار-ج­ا­عار­ماي باعاسىنىڭ وسۋىمەن ءتۇسىن­دى­رىلۋى ەشقانداي سىن كوتەر­مەيدى, دەدى ن.نازارباەۆ. ۇكىمەت پەن اكىمدەر اتالعان ماسەلەمەن ءازىر­شە جۇيەلى تۇردە اينالىسپاي وتىر. مالىمەت ءۇشىن بىرقاتار دا­مىعان ەلدەردە تاۋارلار مەن قىز­مەتتەر كورسەتۋ تىزبەسىنە باعا بەلگىلەۋ زاڭناما ار­قىلى انىق­تا­لادى. اقش پەن اۆستريادا – 10 پايىزعا دەيىن, فرانتسيا, جاپونيا, گرەكيادا 20 پايىز­عا دەيىن مەملەكەت باقىلاۋىنا الا­دى. وسى رەتتە اۋىلشارۋاشىلىق ءون­ىم­­دەرىنىڭ باعاسىنا باقىلاۋ جاساۋ 50 پايىزدان 90 پايىزعا دەيىنگى كورسەتكىشتى قۇرايدى. مەن ءوز جول­داۋىمدا جاڭا تەحنو­لو­گيا­نى قول­دا­نا وتىرىپ, اۋىل شارۋا­شىلى­عىن­داعى ەڭبەك ونىمدىلىگىن 2015 جىلعا قاراي ەكى ەسەگە ارتتىرۋ مىندەتىن قويدىم. وسىلاي دەگەن پرەزيدەنت ءوزى­نىڭ ساپارلارى كەزىندەگى كورگەن­دە­رىمەن ءبولىستى. كوپ وڭىرلەردە بۇل ىسپەن ازىرگە ەشكىم اينا­لى­سىپ جات­قان جوق. سىزدەر كورسىن دەپ قا­زاقستاندا جوعارى ەڭبەك ءون­ىم­دى­لى­گىنە قول جەتكىزگەن ءوڭىر­لەر­گە ساپارمەن بارىپ ءجۇرمىن, دە­دى ەل­با­سى. كوپتەگەن ءوڭ­ىردە كوك­ونىس پەن كار­توپ ونىمدىلىگى گەك­تارىنا 15 تون­نانى قۇرايدى, ال تامشى­لا­تىپ سۋارۋ نەگىزىندە 60-تان 100 تونناعا دەيىن ءونىم الۋعا بولا­دى. ول كوكونىستەردى بارلىق جەردە – سولتۇستىكتە, وڭتۇستىكتە, باتىستا, شىعىستا وسىرۋگە بولا­دى. تامشى­لاتىپ سۋارۋ ءۇشىن جابدىقتار شى­عارىلۋدا, بىزدە تەحنولوگيا بار, تاجىريبە جەتەدى. وتكەن اپتادا مەن الماتى وبلى­سىنىڭ ەڭ­بەك­شىقازاق اۋدانىندا بولدىم. شارۋالار تام­شىلاتىپ سۋارۋ نەگىزىندە گەكتا­رىنا 100 تونناعا دەيىن تومات الىپ وتىر. وڭتۇستىك قازاق­ستان وبلى­سىندا – 120. اتال­عان تەحنولوگيا ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنى مەن باعاسىن تيىسىنشە ءتو­مەن­دەتۋگە مۇمكىندىك تۋ­عىزادى. جەمىس-كوكونىس باعاسىنىڭ ءوس­ىپ وتىراتىنى ءبىرىنشى جىل ەمەس ەكەنى بارىڭىزگە بەلگىلى, دەدى مەملەكەت باس­شىسى ودان ءارى. الايدا, نە اكىم­دەر, نە اۋىل شا­رۋا­شى­لىعى مينيسترلىگى ءتيىستى قو­رى­تىندى شىعار­عان جوق. ولار اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى ءوندىرىسىن كەڭەيتۋمەن اي­نالىسپايدى. اع­ىم­­داعى جىلى رەسپۋبليكا اۋما­عىن­دا كوكونىس پەن كار­توپ ەگۋ كولەمى ۇلعايتىلماق ءتۇ­گىلى, كەرىسىنشە قىس­قارعان. وسىعان وراي ەل­باسى اق­مولا, شىعىس قازاق­ستان, باتىس قازاقستان جانە سول­تۇستىك قازاق­ستان وبلىستارىن مىسالعا كەلتىردى. بۇدان سوڭ مەملەكەت باسشىسى ءار وبلىستا تامشىلاتىپ سۋارۋ­دىڭ زاماناۋي تەحنولوگياسىن ەندىرۋ جانە جىلىجاي, كوكونىس ساق­تاۋ, قايتا وڭدەۋمەن اينالى­سا­تىن كا­سىپورىندار قۇرىلىسىن جە­دەل­دە­تۋ جونىندەگى جوبانى باستاۋ قا­جەتتىگىن اتاپ كورسەتتى. ءجا­نە دە الدا تۇرعان استىق جيناۋ ناۋقانى جونىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ بي­ىلعى جىلى بيۋدجەتتەن اۋىل شا­رۋاشىلىعىنا 177 ملرد. تەڭگە, سو­­نىڭ ىشىندە 55 ملرد. تەڭگە سۋبسيديا جانە 17 ملرد. تەڭگە ءوڭى­ر­لەر­دە ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن تۇ­راق­تان­دى­رۋ قورىن قۇرۋعا ءبو­لىن­گەنىن اتاپ ءوتتى. ەگىن جيناۋ جۇ­مىستارى ءۇش­ىن 400 مىڭ توننادان استام جا­نار­ماي جە­ڭىل­دىك باعامەن بولىنگەن. جيىن-تەرىم جۇمىستارىن تابىستى ۇيىم­داستىرۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى جاع­داي جاسالعان. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ بولجامى بويىنشا, 17-17,5 ملن. توننا كولەمىندە اس­تىق جيناۋ, سونىڭ ىشىندە 15 ملن.توننا بيداي جيناۋ كۇتىلۋدە. مەن كوپ مولشەردە شەتەل تەحنيكاسىن ساتىپ الۋعا تاپ­سىرما بەردىم. بۇل اۋىل شا­رۋا­شىلىعى تەحنيكالارىن قا­زاق­ستاندا قۇراستىرۋ ءوندىرىسىن ءتۇ­لەتۋ ءۇشىن قاجەت. بۇل ما­ڭىزدى ماسەلە, دەدى پرەزيدەنت كەڭەستە. وسىمدىكتەردى قورعاۋ, زيانكەستەرمەن كۇرەس, ت.ب. ءما­سە­لەلەر جونىندەگى جۇ­مىس­تاردى وسى اي – تامىزدا كۇ­شەيتۋ كەرەك. سونى­مەن قا­تار, اۋىلدارداعى جول­داردى ءجون­دەۋدەن وتكىزۋ اۋىل شارۋا­شىلىعىن دامىتۋمەن تىكەلەي بايلانىستى. دالالىق جەرلەردەن باستاپ, ەلەۆاتورعا دەيىنگى تاسىمالداۋ جولدارىن قاراس­تىرىپ, جوندەۋدەن وتكىزۋ قا­جەت, دەدى پرەزيدەنت وسى تۋرالى. مەملەكەت باسشىسى, سون­داي-اق, كەلەسى جىلدى دا ويلاۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. بۇل جاق­سى جىل بولادى. بارلىق دا­قىلدار بويىن­شا جاقسى ءونىم الۋعا ءمۇم­كىن­­دىكتەر مول. ءجار­مەڭكەنى كەڭ اۋقىمدا وتكىزىپ, كوكونىس باعا­سىن ارزانداتىپ, ادام­دار­دىڭ قىسقا دايىندا­لۋى­نا جاردەم­دەسۋ كەرەك. اۋداندار قالامەن بىرلەسىپ جۇ­مىس ىستەپ, ازىق-ءتۇ­لىكپەن قام­تاما­سىز ەتۋگە ءتيىس. مەملەكەت باسشىسى باسقا دا وزەكتى ماسەلەلەرگە نازار اۋ­دارتتى. قىسقا دايىندىقتى با­قىلاۋعا الىڭدار. كوم­مۋ­نال­دىق قىزمەتكە باعانى, ۇكى­مەت ءجۇر­گىزىپ وتىرعان تۇرعىن ءۇي-كوم­مۋنالدىق شارۋا­شى­لىق­تى جاڭ­عىرتۋ باعدار­لا­ما­سىنىڭ جۇزەگە اسىپ جاتقانىن باقىلاڭىزدار, دەدى ەلباسى وسى تۋرالى. باع­دارلامانى ءتۇسىن­دىر­گەن جەردە, ول جۇمىس ىستەيدى. جەكە مەنشىك ۇيىڭە جوندەۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن جە­ڭىل­دىكتەر بەرىپ وتىرعان بىزدەن باسقا قان­داي مەملەكەت بار؟ سونى ادامدار سەزىنگەن كەزدە باع­­دارلاما جۇزەگە اسادى. ءبىر كۆارتالدى, ءبىر اۋداندى, ءبىر ءۇيدى الىپ, مىسال كەلتىرىڭدەر. ادام­دار­دى اكەلىڭدەر, سوندا ءوز ءۇي­لەرىن جەڭىلدىكپەن جاساپ العان تۇر­عىنداردى كورسىن. ەگەر ءبىز بۇل ىسپەن شۇعىل­دانباساق, وندا تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋا­شى­لىق­تى قايتا قال­پى­نا كەلتىرۋدى كوپ جىلعا سوزىپ الامىز, دەپ اتاپ ءوتتى نۇر­سۇلتان نازارباەۆ. مەنىڭ شاقىرۋىم بويىن­شا جاستار اۋىلعا بارۋدا, دەدى پرەزيدەنت. العاشقى جىل­دارى ءبارى وسى تۋرالى ايتتى, جۇ­مىسقا تۇرعىزدى. الايدا ودان كەيىن تىنىش بولا قالدى. قازىر اۋىلعا قانشا دارىگەر, قانشا مۇعالىم كەلگەنىن, وندا ولاردىڭ قالاي جۇمىس ىستەپ ءجۇر­گەنىن ەشكىم بىلمەيدى. ەگەر ول جەرگە بىلىكتى مۇعالىمدەر بارماسا, وندا مەكتەپتەردى نەگە سالدىق؟ ەگەر ول جەرگە بىلىكتى دارىگەرلەر بارماسا, وندا ەم­حانانى نەگە تۇرعىزدىق؟ ماماندار الماستىرۋ بو­يىنشا ءبىز ورتالىقتان – ۇكى­مەتتەن, مينيسترلىكتەردەن 140 جاس ماماندى جەرگىلىكتى جەرلەرگە – اۋداندىق, وبلىس­تىق اكىمدىكتەرگە جىبەردىك, دەپ اتاپ ءوتتى ەلباسى. ولار تەك ماماندانىپ قويماي, ومىرلىك تاجىريبە جيناسىن دەدىك. ال ورتالىققا جەرگىلىكتى جەرلەردە ەڭبەك ەتكەن, اۋىلدا, اۋداندا, قالادا ناقتى ىسپەن اينا­لىس­قانداردى الۋ كەرەك. ءوڭىر­لەرگە ساپارىم كەزىندە مەن وسى ادامدارمەن كەزدەسكىم كەلەدى. ەگەر ولار جۇمىس ىستەسە, جەرگىلىكتى پروبلەمانى تەرەڭ ءتۇسى­نەتىن بولادى. ورتالىق ور­گان­دارعا تەك باتىستىڭ ءبىلىمىن العانداردى عانا ەمەس, ءبىرىنشى كەزەكتە جەرگىلىكتى جەر­لەردە ءىس جۇزىندە تاجىريبە جيناق­تاعان­دار­دى شاقىرۋ كەرەك. بۇدان كەيىن مەملەكەت باسشىسى الەۋمەتتىك كاسىپ­كەرلىك كورپوراتسياسىنىڭ جۇ­مى­سىنا توقتالدى. كورپورا­تسيا­سى تۋرالى زاڭدى قابىل­دادىق, دەدى وسى تۋرالى ەل­باسى. كاپيتالداندىرۋعا قا­جەت­تى قاراجاتتى بولدىك, اكك-ءنى جەرگىلىكتى اكىمدىكتەرگە بەردىك. اكك اۋىلدىق اۋدانداردا نەمەن اينالىساتىنى جونىندە اكىمدىكتەر ەسەپ بەرۋلەرى قا­جەت. اۋىل شارۋاشىلىعىندا ءبارى قاراپايىم. قالا ماڭىنا ورنالاسقان اۋىلدار سول قا­لانى ازىق-ت ۇلىكپەن جابدىق­تاۋلارى كەرەك. ءىرى استىقتى وڭىرلەر ءوز القاپتارىن ولار ءۇشىن ءتيىمدى پايدالانۋلارى ءتيىس. جەكە قونىستاردى دامى­تۋعا كومەكتەسۋ كەرەك. كوكونىس, جەمىس جاقسى وسەتىن بولسا, ولار سونى وسىرۋمەن اينالىس­سىن, ال استىق وسىرەتىندەر – استىقپەن, مال شارۋا­شىلى­عىمەن اينالىساتىندار مال وسىرۋمەن اينالىسقانى ءجون. ۇكىمەتكە جانە پرەزيدەنت اكىم­شىلىگىنە وسى ماسەلەلەردى باقىلاۋعا الۋدى تاپسىرامىن. كەڭەستە مەملەكەت باسشى­سى ءوڭىر باسشىلارىنان وزەكتى وزگە دە ماسەلەلەردىڭ قالاي شەشىلىپ جاتقانىن سۇراپ ءبىلدى. بۇگىندە جىلۋ ماۋسىمىنا دايىندىق ماسەلەسى جونىندە قازاندىق­تىڭ 66 پايىزىنا, جىلۋ تراس­سا­سى­نىڭ 64 پا­يى­زىنا, سۋمەن جاب­دىقتاۋ جەلى­سىنىڭ 57 پايى­زىنا جوندەۋ جۇ­مىستارى جۇرگىزىل­گەن. قىس­قى جاعداي­دا جۇمىس ىستەۋگە دەن­ساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ جانە الەۋ­مەتتىك سالاداعى وزگە دە مەكەمەلەر نىساندا­رىنىڭ 65 پايىزى دايىن. اكىمدەرگە الدا تۇرعان جى­لىتۋ ماۋسىمىنا تۇرعىن ءۇي-كوم­مۋنالدىق شارۋاشىلىق نى­سان­دارىن ازىرلەۋ, ولاردىڭ تۇ­راقتى قىزمەت جاساۋىن قامتا­ماسىز ەتۋ جونىندەگى جۇ­مىس­تاردى مۇقيات جۇرگىزۋدى تاپ­سى­رامىن. سەمەي مەن پريوزەرسكىدە ورىن العان جاعداي قايتالانعان جاعدايدا جەكە جاۋاپكەرشىلىك ءتيىستى اكىم­دەر­گە جۇكتەلەتىن بولادى, دەدى پرەزيدەنت. پرەزيدەنت كەڭەستە تاۋەل­سىز­دىكتىڭ 20 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ بەكىتىلگەن جوسپارعا سايكەس جۇرگىزىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. نەگىزگى جۇمىس جەرگىلىكتى جەردە جۇرگىزىلەدى. ادامدار ءار­بىر اۋىلدا, ءاربىر دەرەۆنيادا جول جاعدايىنىڭ, سۋمەن جاب­دىقتاۋدىڭ, مەديتسينالىق قىز­­­­مەت كورسەتۋ, ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ جاقسارا تۇسكەنىن سەزىنۋلەرى ءتيىس, دەدى ەلباسى. ءاربىر ەلدى مەكەندە مەرەي­تويلىق جىلدىڭ لەبى سەزىلۋى كەرەك. بارلىق ەڭبەك ۇجىم­دارىندا جاقسى احۋال بولۋى ءتيىس. جاس ۇرپاق ءبىز قانداي قيىندىقتارمەن بەتپە-بەت كەل­­گەنىمىزدى بىلە بەرمەيدى. تاۋەلسىزدىك بىزگە ءۇل­كەن قيىن­دىقپەن كەلدى. ءابسوليۋتتى تاۋەلسىزدىك ەشقاشان بولماي­دى. ينتەگراتسيا, جا­ھان­دانۋ ءما­سەلەسىنە كەلسەك, ءبىز الەم­مەن وراسان بايلا­نىس­تا­مىز. تاۋەلسىز مەملەكەت قۇر­عان كەزدە, ءبىز ءبىرتۇتاس مەملەكەت ىدى­راۋ قيىن­دىقتارىن وتكەر­دىك. دۇكەن سورە­لەرى بوس بولۋ­شى ەدى, ەلەك­تر ستانسالارى جۇمىس ىستەمەيتىن, زەينەتاقى مەن ەڭبەكاقى ءتو­لەنبەدى. ءبىز سوڭعى الەمدىك داع­دارىستان, وڭتۇستىك-شى­عىس ازيا داعدا­رىسىنان وتتىك. ەلىمىزدى بۇكىل الەمگە تانىتتىق. وتكەن جىلى ەقىۇ-عا باسشىلىق جاسادىق. بيىل يىۇ-عا توراعا بولۋ­دامىز. ۇلكەن تۇسىنىك جۇمىس­تارى جۇرگىزىلۋى ءتيىس. تاۋەل­سىزدىكتىڭ 20 جىلىن ىنتامەن قارسى الۋ كەزەڭىن پايدا­لانىپ, حالىق ءۇشىن, ادامدار ءۇشىن جاساۋعا تيىستىلەردىڭ ءبارىن جاساۋىمىز كەرەك. مەملەكەت, تاۋەلسىزدىك, ەكونوميكا, ءبىزدىڭ باعدارلامالارىمىز – وسىلاردىڭ تۇپكى ماقساتى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ. سىزدەر الەمدە نە بولىپ جاتقانىنا كوز سالىڭىزدار دەدى, پرەزيدەنت, ۇلكەن مەملەكەتتەر دەفولت الدىندا تۇر, ەڭبەكاقىنى, زەينەتاقىنى ءتو­مەندەتۋدە, زاۋىتتار توقتاپ, كاسىپورىندار جابىلۋدا, مەملەكەتتىك شىعىندار قىسقارۋدا. بىزدە دە ۇنەم اركىمنىڭ ما­ڭىزدى ءىسى بولۋعا ءتيىس. ءما­سەلەن, بىزدە ديودتى شامدار شىعارىلادى, ولاردى ەڭ بولماعاندا كوشەلەردى جارىق­تاندىرۋعا, اكىمشىلىك عيمارات­تارعا پايدالانۋ كەرەك. باع­دار­لامالاردىڭ ءبارى ازىرلەندى, قارجى ءبولىندى, ەندى جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. ىسكە قوسىلعان نىساندار جۇمىس ىستەپ, ءونىم شىعارۋعا ءتيىس. بارشاڭا جۇمىستا تابىستار تىلەيمىن, دەپ قورىتىندىلادى ءسوزىن مەملەكەت باسشىسى. كەڭەس سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى بىرقاتار ناقتى تاپ­سىرمالار بەردى. سۋرەتتى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.