تاۋەلسىزدىكتىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرى
ەلدەگى قوعامدىق ءتارتىپ, بەيبىت ءومىر, جەكە ادامنىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تىنىشتىعى, مەنشىكتىڭ قورعالۋى جانە ت.ب. ءتارتىپ ماسەلەلەرىنىڭ ساقتالۋى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ يىعىنا جۇكتەلگەن نەگىزگى مىندەت. بۇل مىندەتتەردى ورىنداۋ ساندىق ەسەپپەن ەمەس, ەڭ الدىمەن ساپالىق كورسەتكىشتەرمەن ايقىندالۋعا ءتيىس. ال وسى ورايدا ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تىنىشتىعى, ەلىمىزدەگى قىلمىستىڭ جاي-كۇيى مەن كريمينوگەندىك جاعدايدىڭ دەڭگەيى ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىنە تىكەلەي بايلانىستى بولماق. ەندەشە, بۇل باعىتتا ءبىزدىڭ ەلىمىزدە قانداي جۇمىستار قولعا الىنىپ جاتىر؟ جالپى وسى سالادا تاۋەلسىزدىك جىلدارى قانداي قۇقىقتىق شارالار قارالىپ, نە تىندىرىلدى؟ مىنە, وسى جانە وزگە دە وزەكتى ماسەلەلەر تۋرالى ىشكى ىستەر ءمينيسترى ق.قاسىموۆقا جولىعىپ, اڭگىمەلەسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.
– قالمۇحانبەت نۇرمۇحانبەت ۇلى, اڭگىمەمىزدى مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى مەن سوت جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى» جارلىعىنان باستاساق دەيمىن. بۇل جارلىقتىڭ قابىلدانعانىنا تۋرا ءبىر جىل تولىپ وتىر. وندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە قاتىستى كوپتەگەن مىندەتتەر العا قويىلدى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي بۇل ءمىندەتتەردىڭ اتقارىلۋى قانداي دەڭگەيدە دەپ باعالايسىز؟
– ءيا, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى دەپ جاريالانۋى ءبارىمىزگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەۋىمەن قاتار حالقىمىزدىڭ جانىن جادىراتىپ, قۋانىشقا بولەيتىن تاريحي ءسات ەكەنىن دە بىلدىرەدى. بۇل ورايدا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ مەرەيلى مەرەكەسىنە تولىمدى تابىستارمەن كەلىپ وتىر. سونىڭ ءبىرى, ءوزىڭىز ايتقانداي, مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى مەن سوت جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءجونىندەگى شارالار تۋرالى» جارلىعىنان تۋىندايتىن مىندەتتەردى مينيسترلىكتىڭ اتقارۋى بولىپ تابىلادى. ال اتقارىلعان قىزمەت از ەمەس.
2010 جىلى كوشى-قون سالاسىنداعى بارلىق وكىلەتتىلىك ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە شوعىرلاندىرىلىپ, كوشى-قون پوليتسياسى كوميتەتى قۇرىلدى. وعان قوسا كولىكتەگى وڭتۇستىك شىعىس, باتىس جانە ورتالىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتتەرىن بىرىكتىرۋ ارقىلى ءبىر كولىكتەگى ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى قۇرىلدى, وعان 25 جەلىلىك ىشكى ىستەر ءبولىمى باعىنىستى بولدى. تەرگەۋ جانە كريمينالدىق پوليتسيا قىزمەتتەرىن بىرىكتىرۋ ارقىلى سىناق رەتىندە استانا قالاسىنىڭ جانە الماتى وبلىسىنىڭ ىشكى ىستەر دەپارتامەنتتەرىندە تەرگەۋ ءبولىنىستەرى قۇرىلىپ, ءىىد-ءنىڭ قۇرىلىمى وزگەرتىلدى. سونىمەن قاتار اۋماقتىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتتەرىنىڭ جاڭا قۇرىلىمى بەكىتىلدى. دەپارتامەنت باستىقتارى ورىنباسارلارىنىڭ 16 لاۋازىمى قىسقارتىلىپ, ولاردىڭ ەسەبىنەن ءىىد-ءنىڭ ۇسىنىستارى بويىنشا جەدەل قۇرام لاۋازىمدارى ەنگىزىلدى.
ورتالىق اپپارات بولىنىستەرىنىڭ جانە اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتىنىڭ شتاتتىق ساندارىن قايتا ءبولۋ ەسەبىنەن جەدەل جوسپارلاۋ دەپارتامەنتى قۇرىلدى. وڭىرلەردەگى ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس ءبولىنىستەرى ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس جانە ەسىرتكى اينالىمىن باقىلاۋ كوميتەتىنە تىكەلەي باعىنىستى بولدى. ەسىرتكى قۇرالدارىنىڭ زاڭسىز اينالىمىمەن بايلانىستى قىلمىستاردى تەرگەۋ ىشكى ىستەر مينيسترلىگى قۇزىرىنا بەرىلدى.
ال وعان قوسا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى قاراماعىنان جەكەلەگەن فۋنكتسيالاردى باسقا مەملەكەتتىك ورگاندارعا بەرۋگە بايلانىستى مەديتسينالىق ايىقتىرعىشتار – دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە, كامەلەتكە تولماعانداردى ۋاقىتشا وقشاۋلاۋ, بەيىمدەۋ جانە وڭالتۋ ورتالىقتارى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى قۇزىرىنا وتكىزىلدى. مۇنىڭ بارلىعى ۇيىمداستىرۋشىلىق قۇرىلىمدى جەتىلدىرۋگە, قىزمەتتەردىڭ شتات سانىن وڭتايلاندىرۋعا باعىتتالعان.
– ۇكىمەتتىڭ ۇستىمىزدەگى جىلعى قاۋلىسىنا سايكەس قۇجاتتاندىرۋ مەن حالىقتى تىركەۋ قىزمەتتەرى ادىلەت مينيسترلىگىنەن ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە بەرىلۋىنە بايلانىستى كوشى-قون پوليتسياسى كوميتەتى قۇرىلىمىندا قۇجاتتاندىرۋ مەن حالىقتى تىركەۋ باسقارماسى قۇرىلدى. ولاردى قۇرۋداعى نەگىزگى ماقسات قانداي جانە ونىڭ قۇرىلۋىنان حالىق قانداي وڭ ناتيجەلەرگە قول جەتكىزە الدى؟
– ازاماتتىقتى جانە جەكە كۋالىكتى الۋ قىزمەتى ءبىر مينيسترلىكتە بولۋى, حالىققا قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا ىقپالىن تيگىزەدى دەپ ويلايمىن. وسىعان بايلانىستى ايتارىم, تاياۋدا قۇجاتتاندىرۋ جانە تىركەۋ بولىنىستەرىنىڭ شتاتتارىن جاساقتاۋ جۇمىسى اياقتالدى. ەندى قۇجاتتاندىرۋ جانە تىركەۋ ءماسەلەلەرى جونىندەگى قىزمەتتى كوشى-قون پوليتسياسى اتقارۋدا. ازاماتتاردىڭ جەكە كۋالىكتەرىن رەسىمدەۋ بۇرىنعىداي حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى ارقىلى جاسالۋدا, ءبىراق ونى ءالى دە ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى جۇزەگە اسىرۋدا. حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا مۇددەلى مينيسترلىكتەرمەن بىرلەسىپ, حالىقتى قۇجاتتاندىرۋ جانە تىركەۋ ءۇشىن تالاپ ەتىلەتىن قۇجاتتاردىڭ سانىن قىسقارتۋ, بيزنەسس-پروتسەستەردى وڭتايلاندىرۋ جونىندە 2011-2013 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارى ازىرلەندى.
قۇجاتتاندىرۋ ءۇردىسىن وڭتايلاندىرۋ ماقساتىندا 2011 جىلعى 16 مامىردان باستاپ استانا قالاسى الماتى اۋدانىنىڭ حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىندا, ال 9 ماۋسىمنان باستاپ الماتى قالاسى اۋەزوۆ اۋدانىنىڭ حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىندا ازاماتتاردى قۇجاتتاندىرۋدىڭ پيلوتتىق رەجىمى ىسكە اسىرىلدى. وسىنىڭ نەگىزىندە جەكە كۋالىكتەردى ازىرلەۋ مەرزىمى قىسقارادى.
– تەحنيكالىق بايقاۋدى ءجۇرگىزۋ جونىندەگى قىزمەتتى باسەكەلەستىك ورتاعا بەرۋ قولداۋ تاپتى. بۇل جالپى قالاي جۇزەگە اسپاق؟ ولاردىڭ قىزمەتى تولىقتاي قاشان باستالماق؟
– ۇستىمىزدەگى جىلى قاڭتار ايىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەحانيكالىق كولىك قۇرالدارىن جانە ولاردىڭ تىركەمەلەرىن مىندەتتى تەحنيكالىق بايقاۋدان وتكىزۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. وسى زاڭ نەگىزىندە تەحنيكالىق بايقاۋدى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگاندار تەحنيكالىق بايقاۋ ورتالىقتارىنىڭ تىزىلىمىنە قوسقان تەحنيكالىق بايقاۋ ورتالىقتارى وتكىزەتىن بولادى. مۇنداي ورتالىقتاردا ستاتسيونارلىق ءجانە كوشپەلى تەحنيكالىق بايقاۋ جەلىلەرى بولۋى شارت. ولار تەجەۋىش ءجۇيەسى مەن ءرۇل باسقارۋىنىڭ, اسپالى ەلەمەنتتەردىڭ تيىمدىلىگىن جانە اتموسفەراعا شىعارىلاتىن زياندى زاتتاردى اۆتوماتتى تۇردە انىقتاپ وتىرادى.
كولىك قۇرالدارى يەلەرىنىڭ ۋاقىتىلى تەحنيكالىق بايقاۋدان ءوتۋىنە باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ فۋنكتسياسى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قۇزىرەتىندە قالادى. تەحنيكالىق بايقاۋدىڭ تولىقتىرىلعان جاڭا تەتىكتەرى 2012 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ جۇمىس ىستەيدى. وعان دەيىن جول پوليتسياسى بەكىتىلگەن ۇلگىدە جۇمىسىن جالعاستىرا بەرەدى.
– ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ءتول مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى قۇقىق بۇزۋشىلىقتى بولدىرماۋ. دەگەنمەن, سونشاما قۇقىق بۇزۋشىلىق بولىپتى دەپ اۋىز تولتىرىپ ايتقاننان گورى كەلەڭسىزدىكتىڭ الدىن العان ءتيىمدى ەمەس پە؟ جالپى قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ تۋرالى نە ايتاسىز؟
– قىلمىستى الەۋمەتتىك جاعىمسىز قۇبىلىس دەپ تانۋ ونىڭ الدىن الۋعا, ەڭ الدىمەن سەبەپتەرىن جويۋعا ارنالعان ءتيىستى ستراتەگيانى كوزدەيدى. الدىن الۋ جۇمىسى قوعامدىق قاتىناستاردى جەتىلدىرۋگە جانە قۇقىق بۇزۋشىلىققا قارسى ارەكەت جاسايتىن كەشەندى ءىس-شارالاردىڭ قامتاماسىز ەتىلۋىنە باعىتتالعان الەۋمەتتىك باسقارۋ سالاسىنىڭ ءبىر ەرەكشە ءتۇرى. ەلباسىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى مەن سوت جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى» جارلىعىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا 2011-2013 جىلدارعا ارنالعان قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋدىڭ سالالىق باعدارلاماسى ءازىرلەندى. باعدارلامانىڭ باستى ماقساتى – قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ, ەلىمىزدەگى قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ جۇيەسىن قۇرىپ جاڭا ادىستەردى ەنگىزۋ, سونىمەن قاتار جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى جانە رەتسيديۆتىك قىلمىستاردىڭ الدىن الۋدا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ. ۇستىمىزدەگى جىلعى ماۋسىمدا قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيانىڭ ءبىرىنشى وتىرىسى ءوتتى.
– وسى ورايدا ەلدى ەلەڭ ەتكىزگەن قىلمىستاردىڭ تەكسەرىلۋ بارىسىنا, ونىڭ ۋاقىتىلى اشىلعانىنا توقتالا كەتسەڭىز.
– وزىنە ەلىمىزدەگى ءاربىر ازاماتتىڭ قاۋىپسىز ءومىر ءسۇرۋى جانە قوعامدا ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ ءتارىزدى جاۋاپتى مىندەتتەر جۇكتەلگەنىن ءار پوليتسيا قىزمەتكەرى جاقسى تۇسىنەدى. قىزمەتتىك مىندەتتەرىن تياناقتى اتقارىپ, قىلمىسقا قارسى كۇرەستە باتىلدىق پەن تاباندىلىق, ەرلىك كورسەتىپ, قالالاردا, ەلدى مەكەندەردە, شالعاي اۋدانداردا ادامداردىڭ تىنىشتىعىن قورعاپ, كۇن-ءتۇن دەمەي, قانداي اۋا رايى بولسا دا قىراعىلىق تانىتىپ, كەي كەزدەرى ومىرىنە قاۋىپ تونسە دە قىلمىسكەرلەردىڭ ىزىنە ءتۇسىپ, ۇلگى تۇتارلىق جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ جاتقان قىزمەتكەرلەرىمىز بارشىلىق. قىلمىستىڭ اشىلۋى اتقارىلعان قىرۋار جۇمىستىڭ, سامايدان اققان تەردىڭ جەمىسى.
ماسەلەن, ۇستىمىزدەگى جىلى الماتى قالاسىندا سەلەزنەۆ اتىنداعى حورەوگرافيالىق ۋچيليششەنىڭ ديرەكتورى قارلىعاش مىرزاحانوۆانى ايۋاندىقپەن ءولتىرگەن قىلمىس قوعامدىق تولقۋ تۋعىزدى. الماتى قالاسى ءىىد-ءنىڭ جەدەل جانە تەرگەۋ ءبولىنىستەرىنىڭ اناعۇرلىم ءتاجىريبەلى قىزمەتكەرلەرىنەن قۇرىلعان جەدەل-تەرگەۋ توبى كۇنى-ءتۇنى جۇمىس ىستەدى. قىلمىستىڭ سەبەپتەرىن انىقتاۋ ءۇشىن ءتۇرلى بولجامدار جاسالىپ, تەكسەرىلدى, ونىڭ ىشىندە جابىرلەنۋشىنى توناۋ ماقساتىندا ءولتىرۋ مۇمكىن دەگەن نۇسقا دا جوققا شىعارىلمادى. قىلمىس بولعان جەردى مۇقيات قاراۋ بارىسىندا ءپاتەردەن باعالى زاتتار مەن تەحنيكانىڭ ۇرلانعانى انىقتالدى. قىلمىس بولعان كۇنى ءۇيدىڭ كىرەبەرىسىندە ارقاسىنا سومكەسىن اسىنعان بەلگىسىز ەر ادامدى كورگەن ادامداردىڭ ايتۋى بويىنشا كۇدىكتىنىڭ بەينەسى جاسالدى. كوپ كەشىكپەي, ارادا بەس كۇن وتكەن سوڭ 28 جاستاعى كۇدىكتى ۇستالدى.
قىلمىس بولاتىن كۇنى ەش جەردە جۇمىس ىستەمەيتىن جاس جىگىت ءجابىرلەنۋشىنى كوشەدەن كەزدەستىرىپ, ءۇيىنە دەيىن ىلەسىپ, سوڭىنان جۇرگەن. ايەلدى توناپ, وڭاي ولجا تابۋدى كوزدەگەن ماقساتىندا ونىڭ ەسىگىنە قوڭىراۋ شالادى. ءوزىن كورشىسى رەتىندە تانىستىرىپ, پاتەرگە وڭاي كىرەدى. جالعىز تۇراتىن ايەلدى ۇرىپ-سوعىپ, اقشا, باعالى زاتتار تالاپ ەتە باستايدى. قارسىلىق كورسەتكەن ءجابىرلەنۋشىگە ول بىرنەشە جەردەن پىشاق سالىپ, دەنەسىنە اۋىر جاراقات كەلتىرەدى. پاتەردەن باعالى زاتتار مەن جەكە م ۇلىكتەردى اسىعىس الىپ, قىلمىس ورنىنان جاسىرىنىپ ۇلگىرگەن.
ەرتەسىنە قوڭىراۋلارعا جاۋاپ بەرمەگەن ۋچيليششە ديرەكتورىنىڭ ۇيىنە كەلگەن جۇرگىزۋشىسى جەدەل ءجاردەم شاقىرىپ, پوليتسياعا حابارلاعان. الايدا العان جاراقات سالدارىنان ول اۋرۋحانادا ەسىن جيماستان قايتىس بولعان. بەلگىسىز ادامدارعا ەسىك اشىپ, سەنىم ءبىلدىرۋدىڭ اياعى وسىنداي ءتۇرلى اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىستارعا اكەلەدى.
– جوعارىدا تەرگەۋ جانە كريمينالدىق پوليتسيا قىزمەتتەرىن بىرىكتىرۋ ارقىلى سىناق رەتىندە استانا قالاسىنىڭ جانە الماتى وبلىسىنىڭ ىشكى ىستەر دەپارتامەنتتەرىندە تەرگەۋ بولىنىستەرى قۇرىلىپ, قۇرىلىمى وزگەرتىلدى دەدىڭىز. مۇنىڭ قانداي ارتىقشىلىقتارى بولماق؟
– ءيا, استانا قالاسى جانە الماتى وبلىسى ىشكى ىستەر دەپارتامەنتتەرىندە سىناق رەتىندە تەرگەۋ بولىنىستەرى قۇرىلدى. ونىڭ جۇمىسى ۇدايى مينيسترلىك باسشىلىعىنىڭ باقىلاۋىندا تۇر.
تاجىريبە جاساۋ رەتىندە وتكىزۋ ەرەجەسى, تەرگەۋ ءبولىنىسىنىڭ شتاتى, قۇرىلىمى بەكىتىلدى. ەندى ءبىر ءبولىنىس, ياعني ءبىر بەلگىلى توپ قىزمەتكەرلەر قىلمىس بولعان جەردى قاراپ, زەرتتەۋدەن باستاپ ءىستى سوتقا ءجىبەرگەنگە دەيىن جاۋاپ بەرەتىن بولدى. ولاردىڭ جۇمىسىندا قىلمىستىڭ الدىن الۋ, بولدىرتپاۋ, ورىن العان قىلمىستى اشۋ جانە قىلمىستىق ىستەردى تەرگەۋ, ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىنىڭ بۇزىلۋىنا جول بەرمەۋ, ءمىندەتتەردى ورىنداۋدا بارلىق قىزمەتتەردىڭ ءوزارا تىعىز قارىم-قاتىناس جاساۋىن باقىلاۋ ءتارىزدى باسىمدىقتار ەرەكشە نازارعا الىنعان. وسىعان سايكەس ۇستىمىزدەگى جىلى الماتى وبلىسىندا وتكىزىلىپ جاتقان سىناپ كورۋدىڭ تيىمدىلىگىنە باعا بەرۋ ماقساتىندا پروكۋراتۋرا ورگاندارىمەن بىرلەسكەن ۆەدومستۆوارالىق ءماجىلىس ءوتتى.
ارينە, جەدەل قىزمەتكەرلەردىڭ, تەرگەۋشىلەر مەن انىقتاۋشىلاردىڭ جۇمىس كورسەتكىشى تۇبەگەيلى جاقساردى دەپ ايتۋ ءالى دە ەرتە. تەرگەۋ جونىندەگى ءبولىنىستەرگە, اسىرەسە, استانا قالاسى بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعاۋدان باس تارتىلعان وندىرىستەگى قىلمىستىق ىستەر مەن ماتەريالدار بويىنشا تەرگەۋشىلەر مەن انىقتاۋشىلارعا تۇسكەن جۇكتەمە ارتتى. بۇل تەرگەۋ ساپاسى مەن مەرزىمىنە جانە باسقا دا جۇمىس كورسەتكىشتەرىنە كەرى اسەرىن تيگىزۋدە. سونىمەن قاتار بۇل ءوندىرىستەگى قىلمىستىق ءىستەردىڭ سانىنىڭ ارتۋىنا جانە ارىزدار مەن حابارلامالار بويىنشا ەندى شەشىم قابىلداۋ تەرگەۋشىلەر مەن انىقتاۋشىلارعا جۇكتەلگەنىنە بايلانىستى بولۋدا. بۇرىن باس تارتۋ ماتەريالدارى بويىنشا شەشىمدەردىڭ باسىم بولىگىن كريمينالدىق, اكىمشىلىك جانە باسقا قىزمەتتەردىڭ قىزمەتكەرلەرى قابىلدايتىن.
ال بۇل باستامالاردىڭ بارلىعى حالىقتىڭ پوليتسياعا دەگەن سەنىمىن كۇشەيتۋ ءۇشىن جاسالىپ جاتقان قادامدار. قازىرگى كۇنى بارلىق ارىزدار تىركەلەدى, بۇرىنعى كەڭەستىك زامانىنداعىداي شاعىمدانۋشىنى ارىزىن قايتارىپ الۋعا ۇگىتتەۋ نەمەسە جاسىرىپ قالۋ دەگەن جوق. پروكۋراتۋرا تاراپىنان باقىلاۋ كۇشەيتىلىپ, قىلمىستاردى ەلەكتروندى تىركەۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. وسى جۇيە نەگىزىندە ازاماتتاردىڭ ارىزدارى اۆتوماتتى تۇردە باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ كوميتەتىنىڭ سەرۆەرىنە ءتۇسەدى. مۇنىڭ بارلىعى ەلباسىنىڭ قويعان تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ءۇشىن, حالىقتىڭ ساقشىلارعا دەگەن سەنىمىن كۇشەيتۋ ءۇشىن جاسالىپ وتىر.
– قازىرگى كۇنى سوتقا دەيىنگى وڭايلاتىلعان وندىرىستە ىستەردىڭ سانى ارتىپ وتىر ما؟
– قىلمىستىڭ ۇلكەن ەمەس, ورتا, ال ۇستىمىزدەگى جىلعى 4 اقپاننان باستاپ اۋىر قىلمىستار بويىنشا سوتقا دەيىنگى وڭايلاتىلعان ءوندىرىستى قولدانۋ ءتيىمدى ەكەنىن دالەلدەدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 6 ايى ىشىندە وڭايلاتىلعان سوتقا دەيىنگى ءوندىرىس رەتىندە 7738 قىلمىستىق ءىس اياقتالدى, ونىڭ ىشىندە 185-ءى اۋىر قىلمىستار وتكەن جىلدىڭ كورسەتكىشىمەن سالىستىرعاندا 60 پايىزعا ارتقان, ال جالپى سوتقا جولدانعان ىستەر 22,6 پايىزدى قۇرايدى. سالىستىرمالى تۇردە ايتساق, 2010 جىلى 13,6 پايىز ەدى. بۇل رەتتە جوعارى كورسەتكىشتەرگە كولىكتەگى, سولتۇستىك قازاقستان جانە اقتوبە وبلىستارىنىڭ ىشكى ىستەر دەپارتامەنتتەرى قول جەتكىزىپ وتىر. وسىنداي نىسانداعى قىلمىستاردىڭ كوبىسى ۇرلىق, توناۋ جانە الاياقتىق. اۋىر قىلمىستاردىڭ ىشىنەن توناۋ – 107, ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمى 58 بىرلىكتى قۇرايدى. جالپى, سوتقا دەيىنگى وڭايلاتىلعان وندىرىسكە جولدانىپ جاتقان قىلمىستىق ىستەردىڭ سانى اي سايىن ارتىپ وتىر.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن الەكساندر تاسبولاتوۆ.
– ءيا, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى دەپ جاريالانۋى ءبارىمىزگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەۋىمەن قاتار حالقىمىزدىڭ جانىن جادىراتىپ, قۋانىشقا بولەيتىن تاريحي ءسات ەكەنىن دە بىلدىرەدى. بۇل ورايدا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ مەرەيلى مەرەكەسىنە تولىمدى تابىستارمەن كەلىپ وتىر. سونىڭ ءبىرى, ءوزىڭىز ايتقانداي, مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى مەن سوت جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءجونىندەگى شارالار تۋرالى» جارلىعىنان تۋىندايتىن مىندەتتەردى مينيسترلىكتىڭ اتقارۋى بولىپ تابىلادى. ال اتقارىلعان قىزمەت از ەمەس.
2010 جىلى كوشى-قون سالاسىنداعى بارلىق وكىلەتتىلىك ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە شوعىرلاندىرىلىپ, كوشى-قون پوليتسياسى كوميتەتى قۇرىلدى. وعان قوسا كولىكتەگى وڭتۇستىك شىعىس, باتىس جانە ورتالىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتتەرىن بىرىكتىرۋ ارقىلى ءبىر كولىكتەگى ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى قۇرىلدى, وعان 25 جەلىلىك ىشكى ىستەر ءبولىمى باعىنىستى بولدى. تەرگەۋ جانە كريمينالدىق پوليتسيا قىزمەتتەرىن بىرىكتىرۋ ارقىلى سىناق رەتىندە استانا قالاسىنىڭ جانە الماتى وبلىسىنىڭ ىشكى ىستەر دەپارتامەنتتەرىندە تەرگەۋ ءبولىنىستەرى قۇرىلىپ, ءىىد-ءنىڭ قۇرىلىمى وزگەرتىلدى. سونىمەن قاتار اۋماقتىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتتەرىنىڭ جاڭا قۇرىلىمى بەكىتىلدى. دەپارتامەنت باستىقتارى ورىنباسارلارىنىڭ 16 لاۋازىمى قىسقارتىلىپ, ولاردىڭ ەسەبىنەن ءىىد-ءنىڭ ۇسىنىستارى بويىنشا جەدەل قۇرام لاۋازىمدارى ەنگىزىلدى.
ورتالىق اپپارات بولىنىستەرىنىڭ جانە اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتىنىڭ شتاتتىق ساندارىن قايتا ءبولۋ ەسەبىنەن جەدەل جوسپارلاۋ دەپارتامەنتى قۇرىلدى. وڭىرلەردەگى ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس ءبولىنىستەرى ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس جانە ەسىرتكى اينالىمىن باقىلاۋ كوميتەتىنە تىكەلەي باعىنىستى بولدى. ەسىرتكى قۇرالدارىنىڭ زاڭسىز اينالىمىمەن بايلانىستى قىلمىستاردى تەرگەۋ ىشكى ىستەر مينيسترلىگى قۇزىرىنا بەرىلدى.
ال وعان قوسا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى قاراماعىنان جەكەلەگەن فۋنكتسيالاردى باسقا مەملەكەتتىك ورگاندارعا بەرۋگە بايلانىستى مەديتسينالىق ايىقتىرعىشتار – دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە, كامەلەتكە تولماعانداردى ۋاقىتشا وقشاۋلاۋ, بەيىمدەۋ جانە وڭالتۋ ورتالىقتارى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى قۇزىرىنا وتكىزىلدى. مۇنىڭ بارلىعى ۇيىمداستىرۋشىلىق قۇرىلىمدى جەتىلدىرۋگە, قىزمەتتەردىڭ شتات سانىن وڭتايلاندىرۋعا باعىتتالعان.
– ۇكىمەتتىڭ ۇستىمىزدەگى جىلعى قاۋلىسىنا سايكەس قۇجاتتاندىرۋ مەن حالىقتى تىركەۋ قىزمەتتەرى ادىلەت مينيسترلىگىنەن ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە بەرىلۋىنە بايلانىستى كوشى-قون پوليتسياسى كوميتەتى قۇرىلىمىندا قۇجاتتاندىرۋ مەن حالىقتى تىركەۋ باسقارماسى قۇرىلدى. ولاردى قۇرۋداعى نەگىزگى ماقسات قانداي جانە ونىڭ قۇرىلۋىنان حالىق قانداي وڭ ناتيجەلەرگە قول جەتكىزە الدى؟
– ازاماتتىقتى جانە جەكە كۋالىكتى الۋ قىزمەتى ءبىر مينيسترلىكتە بولۋى, حالىققا قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا ىقپالىن تيگىزەدى دەپ ويلايمىن. وسىعان بايلانىستى ايتارىم, تاياۋدا قۇجاتتاندىرۋ جانە تىركەۋ بولىنىستەرىنىڭ شتاتتارىن جاساقتاۋ جۇمىسى اياقتالدى. ەندى قۇجاتتاندىرۋ جانە تىركەۋ ءماسەلەلەرى جونىندەگى قىزمەتتى كوشى-قون پوليتسياسى اتقارۋدا. ازاماتتاردىڭ جەكە كۋالىكتەرىن رەسىمدەۋ بۇرىنعىداي حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى ارقىلى جاسالۋدا, ءبىراق ونى ءالى دە ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى جۇزەگە اسىرۋدا. حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا مۇددەلى مينيسترلىكتەرمەن بىرلەسىپ, حالىقتى قۇجاتتاندىرۋ جانە تىركەۋ ءۇشىن تالاپ ەتىلەتىن قۇجاتتاردىڭ سانىن قىسقارتۋ, بيزنەسس-پروتسەستەردى وڭتايلاندىرۋ جونىندە 2011-2013 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارى ازىرلەندى.
قۇجاتتاندىرۋ ءۇردىسىن وڭتايلاندىرۋ ماقساتىندا 2011 جىلعى 16 مامىردان باستاپ استانا قالاسى الماتى اۋدانىنىڭ حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىندا, ال 9 ماۋسىمنان باستاپ الماتى قالاسى اۋەزوۆ اۋدانىنىڭ حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىندا ازاماتتاردى قۇجاتتاندىرۋدىڭ پيلوتتىق رەجىمى ىسكە اسىرىلدى. وسىنىڭ نەگىزىندە جەكە كۋالىكتەردى ازىرلەۋ مەرزىمى قىسقارادى.
– تەحنيكالىق بايقاۋدى ءجۇرگىزۋ جونىندەگى قىزمەتتى باسەكەلەستىك ورتاعا بەرۋ قولداۋ تاپتى. بۇل جالپى قالاي جۇزەگە اسپاق؟ ولاردىڭ قىزمەتى تولىقتاي قاشان باستالماق؟
– ۇستىمىزدەگى جىلى قاڭتار ايىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەحانيكالىق كولىك قۇرالدارىن جانە ولاردىڭ تىركەمەلەرىن مىندەتتى تەحنيكالىق بايقاۋدان وتكىزۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. وسى زاڭ نەگىزىندە تەحنيكالىق بايقاۋدى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگاندار تەحنيكالىق بايقاۋ ورتالىقتارىنىڭ تىزىلىمىنە قوسقان تەحنيكالىق بايقاۋ ورتالىقتارى وتكىزەتىن بولادى. مۇنداي ورتالىقتاردا ستاتسيونارلىق ءجانە كوشپەلى تەحنيكالىق بايقاۋ جەلىلەرى بولۋى شارت. ولار تەجەۋىش ءجۇيەسى مەن ءرۇل باسقارۋىنىڭ, اسپالى ەلەمەنتتەردىڭ تيىمدىلىگىن جانە اتموسفەراعا شىعارىلاتىن زياندى زاتتاردى اۆتوماتتى تۇردە انىقتاپ وتىرادى.
كولىك قۇرالدارى يەلەرىنىڭ ۋاقىتىلى تەحنيكالىق بايقاۋدان ءوتۋىنە باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ فۋنكتسياسى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قۇزىرەتىندە قالادى. تەحنيكالىق بايقاۋدىڭ تولىقتىرىلعان جاڭا تەتىكتەرى 2012 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ جۇمىس ىستەيدى. وعان دەيىن جول پوليتسياسى بەكىتىلگەن ۇلگىدە جۇمىسىن جالعاستىرا بەرەدى.
– ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ءتول مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى قۇقىق بۇزۋشىلىقتى بولدىرماۋ. دەگەنمەن, سونشاما قۇقىق بۇزۋشىلىق بولىپتى دەپ اۋىز تولتىرىپ ايتقاننان گورى كەلەڭسىزدىكتىڭ الدىن العان ءتيىمدى ەمەس پە؟ جالپى قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ تۋرالى نە ايتاسىز؟
– قىلمىستى الەۋمەتتىك جاعىمسىز قۇبىلىس دەپ تانۋ ونىڭ الدىن الۋعا, ەڭ الدىمەن سەبەپتەرىن جويۋعا ارنالعان ءتيىستى ستراتەگيانى كوزدەيدى. الدىن الۋ جۇمىسى قوعامدىق قاتىناستاردى جەتىلدىرۋگە جانە قۇقىق بۇزۋشىلىققا قارسى ارەكەت جاسايتىن كەشەندى ءىس-شارالاردىڭ قامتاماسىز ەتىلۋىنە باعىتتالعان الەۋمەتتىك باسقارۋ سالاسىنىڭ ءبىر ەرەكشە ءتۇرى. ەلباسىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى مەن سوت جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى» جارلىعىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا 2011-2013 جىلدارعا ارنالعان قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋدىڭ سالالىق باعدارلاماسى ءازىرلەندى. باعدارلامانىڭ باستى ماقساتى – قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ, ەلىمىزدەگى قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ جۇيەسىن قۇرىپ جاڭا ادىستەردى ەنگىزۋ, سونىمەن قاتار جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى جانە رەتسيديۆتىك قىلمىستاردىڭ الدىن الۋدا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ. ۇستىمىزدەگى جىلعى ماۋسىمدا قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيانىڭ ءبىرىنشى وتىرىسى ءوتتى.
– وسى ورايدا ەلدى ەلەڭ ەتكىزگەن قىلمىستاردىڭ تەكسەرىلۋ بارىسىنا, ونىڭ ۋاقىتىلى اشىلعانىنا توقتالا كەتسەڭىز.
– وزىنە ەلىمىزدەگى ءاربىر ازاماتتىڭ قاۋىپسىز ءومىر ءسۇرۋى جانە قوعامدا ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ ءتارىزدى جاۋاپتى مىندەتتەر جۇكتەلگەنىن ءار پوليتسيا قىزمەتكەرى جاقسى تۇسىنەدى. قىزمەتتىك مىندەتتەرىن تياناقتى اتقارىپ, قىلمىسقا قارسى كۇرەستە باتىلدىق پەن تاباندىلىق, ەرلىك كورسەتىپ, قالالاردا, ەلدى مەكەندەردە, شالعاي اۋدانداردا ادامداردىڭ تىنىشتىعىن قورعاپ, كۇن-ءتۇن دەمەي, قانداي اۋا رايى بولسا دا قىراعىلىق تانىتىپ, كەي كەزدەرى ومىرىنە قاۋىپ تونسە دە قىلمىسكەرلەردىڭ ىزىنە ءتۇسىپ, ۇلگى تۇتارلىق جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ جاتقان قىزمەتكەرلەرىمىز بارشىلىق. قىلمىستىڭ اشىلۋى اتقارىلعان قىرۋار جۇمىستىڭ, سامايدان اققان تەردىڭ جەمىسى.
ماسەلەن, ۇستىمىزدەگى جىلى الماتى قالاسىندا سەلەزنەۆ اتىنداعى حورەوگرافيالىق ۋچيليششەنىڭ ديرەكتورى قارلىعاش مىرزاحانوۆانى ايۋاندىقپەن ءولتىرگەن قىلمىس قوعامدىق تولقۋ تۋعىزدى. الماتى قالاسى ءىىد-ءنىڭ جەدەل جانە تەرگەۋ ءبولىنىستەرىنىڭ اناعۇرلىم ءتاجىريبەلى قىزمەتكەرلەرىنەن قۇرىلعان جەدەل-تەرگەۋ توبى كۇنى-ءتۇنى جۇمىس ىستەدى. قىلمىستىڭ سەبەپتەرىن انىقتاۋ ءۇشىن ءتۇرلى بولجامدار جاسالىپ, تەكسەرىلدى, ونىڭ ىشىندە جابىرلەنۋشىنى توناۋ ماقساتىندا ءولتىرۋ مۇمكىن دەگەن نۇسقا دا جوققا شىعارىلمادى. قىلمىس بولعان جەردى مۇقيات قاراۋ بارىسىندا ءپاتەردەن باعالى زاتتار مەن تەحنيكانىڭ ۇرلانعانى انىقتالدى. قىلمىس بولعان كۇنى ءۇيدىڭ كىرەبەرىسىندە ارقاسىنا سومكەسىن اسىنعان بەلگىسىز ەر ادامدى كورگەن ادامداردىڭ ايتۋى بويىنشا كۇدىكتىنىڭ بەينەسى جاسالدى. كوپ كەشىكپەي, ارادا بەس كۇن وتكەن سوڭ 28 جاستاعى كۇدىكتى ۇستالدى.
قىلمىس بولاتىن كۇنى ەش جەردە جۇمىس ىستەمەيتىن جاس جىگىت ءجابىرلەنۋشىنى كوشەدەن كەزدەستىرىپ, ءۇيىنە دەيىن ىلەسىپ, سوڭىنان جۇرگەن. ايەلدى توناپ, وڭاي ولجا تابۋدى كوزدەگەن ماقساتىندا ونىڭ ەسىگىنە قوڭىراۋ شالادى. ءوزىن كورشىسى رەتىندە تانىستىرىپ, پاتەرگە وڭاي كىرەدى. جالعىز تۇراتىن ايەلدى ۇرىپ-سوعىپ, اقشا, باعالى زاتتار تالاپ ەتە باستايدى. قارسىلىق كورسەتكەن ءجابىرلەنۋشىگە ول بىرنەشە جەردەن پىشاق سالىپ, دەنەسىنە اۋىر جاراقات كەلتىرەدى. پاتەردەن باعالى زاتتار مەن جەكە م ۇلىكتەردى اسىعىس الىپ, قىلمىس ورنىنان جاسىرىنىپ ۇلگىرگەن.
ەرتەسىنە قوڭىراۋلارعا جاۋاپ بەرمەگەن ۋچيليششە ديرەكتورىنىڭ ۇيىنە كەلگەن جۇرگىزۋشىسى جەدەل ءجاردەم شاقىرىپ, پوليتسياعا حابارلاعان. الايدا العان جاراقات سالدارىنان ول اۋرۋحانادا ەسىن جيماستان قايتىس بولعان. بەلگىسىز ادامدارعا ەسىك اشىپ, سەنىم ءبىلدىرۋدىڭ اياعى وسىنداي ءتۇرلى اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىستارعا اكەلەدى.
– جوعارىدا تەرگەۋ جانە كريمينالدىق پوليتسيا قىزمەتتەرىن بىرىكتىرۋ ارقىلى سىناق رەتىندە استانا قالاسىنىڭ جانە الماتى وبلىسىنىڭ ىشكى ىستەر دەپارتامەنتتەرىندە تەرگەۋ بولىنىستەرى قۇرىلىپ, قۇرىلىمى وزگەرتىلدى دەدىڭىز. مۇنىڭ قانداي ارتىقشىلىقتارى بولماق؟
– ءيا, استانا قالاسى جانە الماتى وبلىسى ىشكى ىستەر دەپارتامەنتتەرىندە سىناق رەتىندە تەرگەۋ بولىنىستەرى قۇرىلدى. ونىڭ جۇمىسى ۇدايى مينيسترلىك باسشىلىعىنىڭ باقىلاۋىندا تۇر.
تاجىريبە جاساۋ رەتىندە وتكىزۋ ەرەجەسى, تەرگەۋ ءبولىنىسىنىڭ شتاتى, قۇرىلىمى بەكىتىلدى. ەندى ءبىر ءبولىنىس, ياعني ءبىر بەلگىلى توپ قىزمەتكەرلەر قىلمىس بولعان جەردى قاراپ, زەرتتەۋدەن باستاپ ءىستى سوتقا ءجىبەرگەنگە دەيىن جاۋاپ بەرەتىن بولدى. ولاردىڭ جۇمىسىندا قىلمىستىڭ الدىن الۋ, بولدىرتپاۋ, ورىن العان قىلمىستى اشۋ جانە قىلمىستىق ىستەردى تەرگەۋ, ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىنىڭ بۇزىلۋىنا جول بەرمەۋ, ءمىندەتتەردى ورىنداۋدا بارلىق قىزمەتتەردىڭ ءوزارا تىعىز قارىم-قاتىناس جاساۋىن باقىلاۋ ءتارىزدى باسىمدىقتار ەرەكشە نازارعا الىنعان. وسىعان سايكەس ۇستىمىزدەگى جىلى الماتى وبلىسىندا وتكىزىلىپ جاتقان سىناپ كورۋدىڭ تيىمدىلىگىنە باعا بەرۋ ماقساتىندا پروكۋراتۋرا ورگاندارىمەن بىرلەسكەن ۆەدومستۆوارالىق ءماجىلىس ءوتتى.
ارينە, جەدەل قىزمەتكەرلەردىڭ, تەرگەۋشىلەر مەن انىقتاۋشىلاردىڭ جۇمىس كورسەتكىشى تۇبەگەيلى جاقساردى دەپ ايتۋ ءالى دە ەرتە. تەرگەۋ جونىندەگى ءبولىنىستەرگە, اسىرەسە, استانا قالاسى بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعاۋدان باس تارتىلعان وندىرىستەگى قىلمىستىق ىستەر مەن ماتەريالدار بويىنشا تەرگەۋشىلەر مەن انىقتاۋشىلارعا تۇسكەن جۇكتەمە ارتتى. بۇل تەرگەۋ ساپاسى مەن مەرزىمىنە جانە باسقا دا جۇمىس كورسەتكىشتەرىنە كەرى اسەرىن تيگىزۋدە. سونىمەن قاتار بۇل ءوندىرىستەگى قىلمىستىق ءىستەردىڭ سانىنىڭ ارتۋىنا جانە ارىزدار مەن حابارلامالار بويىنشا ەندى شەشىم قابىلداۋ تەرگەۋشىلەر مەن انىقتاۋشىلارعا جۇكتەلگەنىنە بايلانىستى بولۋدا. بۇرىن باس تارتۋ ماتەريالدارى بويىنشا شەشىمدەردىڭ باسىم بولىگىن كريمينالدىق, اكىمشىلىك جانە باسقا قىزمەتتەردىڭ قىزمەتكەرلەرى قابىلدايتىن.
ال بۇل باستامالاردىڭ بارلىعى حالىقتىڭ پوليتسياعا دەگەن سەنىمىن كۇشەيتۋ ءۇشىن جاسالىپ جاتقان قادامدار. قازىرگى كۇنى بارلىق ارىزدار تىركەلەدى, بۇرىنعى كەڭەستىك زامانىنداعىداي شاعىمدانۋشىنى ارىزىن قايتارىپ الۋعا ۇگىتتەۋ نەمەسە جاسىرىپ قالۋ دەگەن جوق. پروكۋراتۋرا تاراپىنان باقىلاۋ كۇشەيتىلىپ, قىلمىستاردى ەلەكتروندى تىركەۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. وسى جۇيە نەگىزىندە ازاماتتاردىڭ ارىزدارى اۆتوماتتى تۇردە باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ كوميتەتىنىڭ سەرۆەرىنە ءتۇسەدى. مۇنىڭ بارلىعى ەلباسىنىڭ قويعان تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ءۇشىن, حالىقتىڭ ساقشىلارعا دەگەن سەنىمىن كۇشەيتۋ ءۇشىن جاسالىپ وتىر.
– قازىرگى كۇنى سوتقا دەيىنگى وڭايلاتىلعان وندىرىستە ىستەردىڭ سانى ارتىپ وتىر ما؟
– قىلمىستىڭ ۇلكەن ەمەس, ورتا, ال ۇستىمىزدەگى جىلعى 4 اقپاننان باستاپ اۋىر قىلمىستار بويىنشا سوتقا دەيىنگى وڭايلاتىلعان ءوندىرىستى قولدانۋ ءتيىمدى ەكەنىن دالەلدەدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 6 ايى ىشىندە وڭايلاتىلعان سوتقا دەيىنگى ءوندىرىس رەتىندە 7738 قىلمىستىق ءىس اياقتالدى, ونىڭ ىشىندە 185-ءى اۋىر قىلمىستار وتكەن جىلدىڭ كورسەتكىشىمەن سالىستىرعاندا 60 پايىزعا ارتقان, ال جالپى سوتقا جولدانعان ىستەر 22,6 پايىزدى قۇرايدى. سالىستىرمالى تۇردە ايتساق, 2010 جىلى 13,6 پايىز ەدى. بۇل رەتتە جوعارى كورسەتكىشتەرگە كولىكتەگى, سولتۇستىك قازاقستان جانە اقتوبە وبلىستارىنىڭ ىشكى ىستەر دەپارتامەنتتەرى قول جەتكىزىپ وتىر. وسىنداي نىسانداعى قىلمىستاردىڭ كوبىسى ۇرلىق, توناۋ جانە الاياقتىق. اۋىر قىلمىستاردىڭ ىشىنەن توناۋ – 107, ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمى 58 بىرلىكتى قۇرايدى. جالپى, سوتقا دەيىنگى وڭايلاتىلعان وندىرىسكە جولدانىپ جاتقان قىلمىستىق ىستەردىڭ سانى اي سايىن ارتىپ وتىر.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن الەكساندر تاسبولاتوۆ.
