ءسوز بەن ءىس

سەمەيدەگى «پريرتىش برويلەر قۇس فابريكاسى» جەكە مەنشىك شارۋا سەرىكتەستىگىندەگى يگىلىكتى ىستەر تۋرالى وسىدان بىرەر جىل بۇرىن جازعان بولاتىنبىز. اتال­عان كاسىپورىن سودان بەرىدە دە سونى جاڭالىقتاردان كەندە ەمەس. ايتالىق, جۋىردا عانا مۇن­دا قۇس ءوسىرۋ سالاسىنداعى الەم­دە­گى ال­دىڭعى قاتارلى تەحنولو­گيا­لىق جابدىقتارمەن جاڭار­تىل­عان قۇس سويۋ, ەت وڭدەۋ تسەح­تا­رى مەن ينكۋباتور سالتاناتتى جاعدايدا اش­ىل­دى. ال مۇنى ەلىمىزدە ۇدەمەلى يندۋستريالىق-ين­نو­ۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن تەزدەتىپ جۇزە­گە اسىرۋ جونىندەگى ەلباسى تاپ­سىرماسىنا وراي سەمەي ءوڭى­رىندە اتقارىلعان ءبىر يگىلىكتى شارا دەپ قابىلداعانىمىز ءلازىم. وسى ور­اي­­دا بۇل كاسىپورىن تۋرا­لى بۇ­رى­ن­عى جازعانىمىزدى تو­لى­عى­مەن قايتالاماي, تەك كەيبىرىنە عا­نا توقتالا كەتسەك دەيمىز. ول وسىدان شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت بۇرىن سەمەي ۇيرەك فابريكاسى دەگەن اتپەن ىسكە قو­سىلعان-دى. قالادان 25 شاقى­رىم جەردە بوي كوتەرگەن جاڭا كاسىپ­ورىن جانىنان ۋتينكا دەپ اتالا­تىن جاڭا كەنت تە قوسا سا­لىنعان بولاتىن. سول جاڭا كا­سىپ­ورىننىڭ الدىنا جىلىنا ءۇش مىڭ توننا ۇيرەك ەتىن ءوندىرۋ مىندەتى قوي­ىل­عان ەدى. سول مىندەت اقىرى ءتۇرلى سەبەپتەرمەن ورىن­دالماي قالدى دا, ەندى كاسىپورىن برويلەر ەتىن ءون­دىرۋگە بەيىمدەلىپ, قايتا قۇرىل­دى. سونىمەن ءبىر­گە ىرگەدەگى كەنت اتى دا پرير­تىش دەپ وزگەرتىلدى. بىراق, فابري­كا, كەنت اتى وزگەر­گەن­مەن, ونىڭ زا­تىن­دا وزگەرىس بولا قويعان جوق. ياعني, بىرىنەن كەيىن ءبىرى اۋىسقان باسشىلاردىڭ كاسىپورىندى تى­عى­­­رىق­تان الىپ شىعۋعا شامالارى كەلمەدى. ال وسىدان ون جىل بۇرىن كا­سىپورىن تىزگىنىن ماماندىعى ينجەنەر-مەحانيك, ونىڭ ۇستىنە سەمەي زووتەحنيكالىق-مال دارىگەر­لىك ينستيتۋتىندا, «سەمەيقۇس» دەپ اتالاتىن قۇس فابريكاسىندا باسشى قىزمەتتەردە بولعان بەي­سەنعازى تاستەكەەۆ دەگەن ءومىر كور­گەن ازاماتقا سەنىپ تاپسىرى­لادى. ول بولسا ءبىرىنشى كەزەكتە ءوندىرىستى قايتا جابدىقتاۋ, برويلەر ەت ونىمدەرىن ءوندىرۋ جۇ­مىس­تارىن عىلىممەن ۇشتاستىرا ءجۇر­گىزۋدى قولعا الادى. سولايشا مۇندا وسىدان التى-جەتى جىل بۇرىن قايتا جابىقتاۋ جانە برويلەر ەت ونىمدەرىن ءون­دى­رۋدى وندىرىستىك مودەرنيزاتسيالاۋ جۇمىستارىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى جۇزەگە اسىرىلادى. سوعان وراي كاسىپورىن تەحنولوگياسى ءتۇبىرى­مەن وزگەرتىلەدى. قۇستاردى ءوسىرۋ تەحنولوگياسىندا بەلگىلى ءبىر جەتىكتىككە جەتۋگە وسىنداعى كور­پۋس­تاردى “Bib Deutcھman» فير­ما­سىنىڭ جەمدەۋ جانە سۋارۋ قۇرال-جاب­دىقتارىمەن جانە «EXA­FAN» فيرماسىنىڭ جەلدەتكىش جۇيەسى­مەن جابدىقتاۋ كوپ اسەرىن تيگىزدى. وسى جىلدار ارالىعىندا كا­سىپورىندا الەمدىك وزىق فير­ما­لاردىڭ قۇرال-جابدىقتارىن ءون­دى­رىسكە كەڭىنەن ەنگىزۋ جۇزەگە اسى­­رىلدى. سونىمەن بىرگە بالاپان شىعارۋعا كومپيۋتەرلىك با­قىلاۋ ورناتىلدى. ال قۇس سويۋ تسەحىندا ءبىر ساعاتتىق قۋاتى 1500 باسقا ارنالعان, سالقىنداتقىش كامەرا­سىمەن جابدىقتالعان «Ti­tan» دەپ اتالاتىن ۆەنگر فير­ما­سىنىڭ جار­تىلاي اۆتوماتتان­دى­رىل­عان قۇس سويۋ جەلىسى ورناتىلدى. 2009 جىلى ءوندىرىستى مودەرنيزاتسيالاۋ جۇمىستارىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى باستالىپ, نيدەرلاندتىق فير­­مانىڭ جىلدىق قۋاتى 10 ميلليون جۇمىرتقاعا ارنالعان ين­كۋ­باتورى ىسكە كىرىستى. ەت تو­ڭا­زىت­قىش كامەرالارى دا سوڭعى جىل­دا­رى ورناتىلدى. وسى ورايدا, كا­سىپ­ورىن باسشىسى بەيسەن­عازى ءما­لىك­ ۇلى ەتتى مۇزداتىپ ساقتاۋعا ءتۇ­بى­رىمەن قارسى. ونداي جاعدايدا ەت ساپاسى ايتارلىقتاي تومەندەيدى. ەندى, مىنە, مۇندا قۇس سويۋ ءجا­نە ەت وڭدەۋ جەلىسى الەمدەگى ال­دىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالىق جابدىق­تار­مەن جاڭارتىلىپ وتىر. گول­لان­ديانىڭ «Meۋn» فيرما­سى­نىڭ بۇل قوندىرعىسى ساعاتىنا 4 مىڭ باس تاۋىق سويۋعا ارنالعان. كا­سىپ­ورىن بىلتىرعى جىلى 7 مىڭ توننا قۇس ەتىن وندىرسە, بيىل 8 مىڭ تونناعا جەتكىزىلمەك. ال ال­داعى تاياۋ بولاشاقتا بۇل كو­ر­سەت­كىش 12 مىڭ تونناعا جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. ال وعان مۇنداعىلاردىڭ سەنىمى زور. ويتكەنى, كاسىپورىندا بۇعان دەيىن ءتۇرلى مازمۇنداعى 39 كورپۋس جۇمىس ىستەپ تۇرسا, بي­ىل­عى جىلى جاڭادان 9 كورپۋس قا­تارعا قوسىلىپ وتىر. وسىلاي­شا وسىدان ونشاقتى جىل بۇرىن قۇلاپ, قاۋساپ قالعان كاسىپورىن قايتادان ەڭسەسىن تىكتەپ, تولىق قۋاتىمەن جۇمىس ىستەۋدە. وسى ورايدا كاسىپورىن ديرەكتورىنىڭ وبلىس, قالا باسشىلارىنا العى­سى شەكسىز. ايتالىق, بۇلار تەك قانا وبلىس تاراپىنان سوڭعى بەس جىلدا 900 ميلليون سۋبسيديا العان. ەل قۇس ەتىنە كوشىپ جاتقان شاقتا بۇل ۇلكەن قامقورلىق. بۇل يگى شارانىڭ ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋ ىسىندە دە ماڭىزى زور. جانە قازىرگى باستى ماقسات سىرتتان تاسىمالداناتىن ازىق-ت ۇلىكتى مەيلىنشە ازايتۋ ەمەس پە. وبلىس اكىمى ايتقانداي, اتالعان كاسىپورىننىڭ قۇس ەتىن وندىرۋدە وبلىس بويىنشا الدا كەلە جاتقانى جانە قۋانتادى. مۇنى ءبىر دەسەك, ەكىنشىدەن, مۇندا جاڭادان اشىلىپ جاتقان جۇمىس ورىندارى ءوز الدىنا ءبىر اڭگىمە. ايتالىق, قازىردە فابريكادا 370 ادام ەڭبەك ەتۋدە. بۇر­ناعى جىلدارى ولاردىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىسى 30 مىڭ تەڭگە توڭىرەگىندە بولسا, بيىلعى جىلى ول 50 مىڭ تەڭگەگە جەتىپتى. سونسوڭ مۇندا نەگىزىنەن ءوزى­مىز­دىڭ قاراكوز قانداستارىمىز جۇ­مىس ىستەيتىنىن اڭعارىپ قال­دىق. ال ونىڭ نەگىزگى سەبەبى مى­نا­دا. ياعني, توقسانىنشى جىل­دار­­دا­عى قيىن شاقتا قالاعا قاراي شۇبىرعان اۋىل تۇر­عىن­دا­رى وسى ماڭايعا كەلىپ تۇراقتاپ قالعان عوي. سودان بىرتىندەپ وسى كاسىپ­ورىنعا كەلىپ جۇمىسقا تۇر­عان, ازعا قاناعات تۇتقان, ءسويتىپ ءتو­زىم­دىلىك تانىتقان. اقىرى, مىنە, شەتەلدىك ءتۇرلى قۇرال-جاب­دىق­­تار­مەن جۇمىس ىستەۋدى يگەرىپ, تابىستارى دا ۋاقىت وتكەن سايىن ارتا ءتۇسىپ كەلەدى. وسى ورايدا جانە ءبىر استىن سىزىپ ايتاتىن ءجايت, سول ماڭاي­داعى ەلدى مەكەندەرگە قولۇشىن بەرۋ بۇل كاسىپورىننىڭ داعدىلى ىسىنە اينالعان. وزدەرىنە تاقاۋ اۋ­ىل­داردىڭ اۋىز سۋ, جىلۋ ماسە­لە­لەرىنەن بۇلاردىڭ شەت قالعان كەزى جوق. ونداي قامقورلىقتان ءبىلىم وردالارى دا شەت قالعان ەمەس. ءتىپتى, وسى وڭىردەگى رۋحاني, ءما­دە­ني شارالارعا اتسالىسۋ دا بۇ­لار­دىڭ ءتول مىندەتىنە اينالعان. داۋلەت سەيسەن ۇلى,       سەمەي.