قولدايمىز!

ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 12 شىلدەسىندە «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى قازاق­ستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى جانە ورتا ازيا مۇفتيلەر كەڭەسىنىڭ ءتور­اعا­سى, باس ءمۇفتي, شەيح ءابسات­تار قاجى دەربىسالىنىڭ كاسىپكەرلەر مەن ەل حالقىنا جولداعان «جارىلقاۋشى ايدا جۇرتقا جەڭىلدىك جاسايىق» اتتى ءۇن­دەۋىن جاريالاعان بولاتىن. ءبىز بۇگىن سول ۇندەۋگە بايلانىستى رەداك­تسياعا كەلگەن ءبىر توپ وقىرمان حاتىن جۇرت نازارىنا ۇسىنىپ وتىرمىز. ساۋاپتى ىستەر جاساۋعا شاقىرادى بارشا قازاقستان حالقىن وتانىمىز ءۇشىن ايتۋلى كەزەڭ بولىپ تابىلاتىن, مۇسىلمان بالاسى اسىعا كۇتەتىن, ون ەكى ايدىڭ سۇلتانى, قاسيەت نۇرى توگىلگەن – رامازان ايىنىڭ باستالۋىمەن قۇت­تىق­تايمىز. ەگەمەندىك العان از جىلداردىڭ ىشىندە ەلىمىز نەبىر كەدەرگىلەرگە قاراماستان, اياعىنان تىك تۇرىپ, ءار قادامىن انىق باسىپ, قارقىندى دامۋدىڭ داڭعىل جولىمەن العا باستاپ بارادى. حالقىمىزدىڭ الەۋەتى ءوسىپ, داۋلەتى ارتتى, اق-نيەتى وڭ بولىپ, ىنتىماعى ورنىقتى, ىزگىلىكتىڭ جولىن تاڭداپ مەرەيى تاسىدى. قازاق ەلى شارتاراپتى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىققا قاراي باستادى. بيىل, مىنە, يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ تىزگىنىن قولعا الىپ, يسلام الەمى­نىڭ بىرلىگىن نىعايتۋعا قاجىرلى كۇش جۇمساۋعا بەل بۋىپ وتىرمىز. بارشا الەمدى تاتۋلىق پەن ىزگىلىككە شاقىرعان قازاقتىڭ بايتاق دالاسى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ التىن ۇياسىنا اينالدى. تاۋەل­سىزدىك جىلدارى وتانداستارىمىز تاريحپەن بىتە قايناسقان رۋحاني باستاۋىمىزعا دەن قويىپ, اتا ءدىنىمىز – يسلامعا ەتەنە بەت بۇردى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعىن الەم الدىندا ابىرويمەن, تو­لا­عاي تابىستارمەن جانە بەرەكە-بىرلىك, ىنتىماقپەن قارسى الىپ وتىرۋىمىز حالقىمىزدىڭ مارتەبەسىن اسقاقتاتىپ, ءاربىر وتانداسى­مىزدىڭ ماقتانىش سەزىمى مەن قۋانىشىن تاسىتارى ءسوزسىز. ءبىز وسى تابىستارعا حالقىمىزدىڭ مەيىرىمدىلىگى مەن يماندى­لى­عى, كەڭپەيىل دە جومارت بەيبىتشىلىكسۇيگىش دارحاندىعى, ءاربىر قازاقستان ازاماتىنىڭ ولشەۋسىز قاجىرلى ەڭبەگى مەن ەل مۇراتىنا دەگەن ادال نيەتىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىپ وتىرمىز. ەجەلدەن كەمەڭگەر حالقىمىز رامازان ايىندا ورازاسىن ۇستاپ, ەلدىڭ تىنىشتىعىن, ىنتىماعىن, ىرىس-بەرەكەسىن تىلەپ, كەدەي مەن جەتىمگە, قارىپ پەن اۋرۋعا شالدىققاندارعا كومەك كورسەتكەن. بۇل ايدا بارشا جۇرت جات قىلىقتاردان اۋلاق بولىپ, اينالاسىنا مەيىرىم مەن شۋاعىن توگىپ, اۋىز اشار داستارحانىن كوپشىلىكپەن بولىسۋگە اسىعادى. رامازان ايى ادامزاتتى قاتە جولدان ساقتاپ, سەنىمىن نىعايتىپ, ەلدىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماعىن ارتتىرادى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى بارشا قازاقستان حالقىن, ءاربىر وتانداسىمىزدى قاسيەتتى ايدا ەل ىرىسى ءۇشىن جاقسى ىستەر, ساۋاپتى امالدار جاساۋعا شاقىرادى. ۇستاعان ورازالارىڭىز قابىل بولسىن! ەلىمىز تىنىش, تاۋەلسىزدىگىمىز ماڭگى بولسىن! قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەڭەسى.   ءدىنىمىزدىڭ اجارىن اشار قادام ءدىنباسىمىز ءابساتتار قاجىنىڭ ەل حالقىنا ۇندەۋىنىڭ الەۋ­مەتتىك تەرەڭ استارى, ءمانى مەن ماعىناسى بار ەكەنى ايداي اقيقات. كۇمانى كوپ, باعىتى بۇلدىر ءارتۇرلى ءدىني اعىمدار كوبەيە تۇسكەن بۇگىنگى كەزەڭدە مۇنداي يگى ىستەر ءداستۇرلى ءدىنىمىزدىڭ اجارىن اشا تۇسەدى دەگەن ويدامىز. سونداي-اق ءوز ۇندەۋىندە شەيح مۇمكىندىگى بار وتانداستارىمىزدى وسىناۋ قاسيەتتى دە بەرەكەگە تولى ايدا ەل-جۇرتقا شاپاعاتى تيەتىن يماندى ىستەردى مەيلىنشە كوبىرەك جاساۋعا شاقىرىپتى. ورازا كەزىندە ازىق-ت ۇلىك پەن باسقا دا كۇندەلىكتى تۇتىناتىن تاۋار تۇرلەرى باعاسىنىڭ يمانتارازى بولعانى ءجون ەكەنىن جەتكىزىپتى. بۇل تارماقتىڭ ەل ىرىسىن ەسەلەۋگە ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ءبىز سەكىلدى كاسىپكەرلەرگە دە قاتىسى بار دەپ تۇسىنەمىز. ءارى باس ءمۇفتي ءابساتتار دەربىسالىنىڭ ۇندەۋىن قولداۋعا رەسپۋب­لي­كاداعى بارشا ارىپتەستەرىمىزدى شاقىرامىز. كاسىپكەرلەر:  ءسابيت وتەباليەۆ, ريشات حايرۋللين, حامزات يساەۆ, ءبىرجان قوجاقوۆ, تەمىرعالي قۇرمانعاليەۆ, ساعات ىدىرىسوۆ. باتىس قازاقستان وبلىسى.   رامازان ايىندا جەڭىلدىك جاسايدى ءابساتتار قاجى دەربىسالىنىڭ ەلىمىزدەگى كاسىپكەر ازاماتتار مەن مەكەمە باس­شىلارىنا رامازان ايىنا بايلانىستى زور ساۋاپقا كەنەلەر ءىس-شارالار ات­قارۋعا شاقىرىپ, بۇكىل مۇسىلمان اتىنان جولداعان ءوتىنىش-تىلەگىندە جانى ىزگىلەرگە جومارتتىق جاراساتىنىن ايتقان ەدى. مىنە, الماتى وبلىسى­نىڭ جۇرتشىلىعى ۇندەۋدە ايتىلعان يگى ۇسىنىستاردى قۋانا قابىل الىپ, قۋات­تايتىندىقتارىن ءبىلدىرىپ,  قاسيەتتى رامازان ايىنىڭ قۇرمەتىنە ءبىر اي بويى حالىق تۇتىناتىن ازىق-ت ۇلىك, قۇرىلىس ماتەريالدارىن, جانار-جاعار­مايدى, سونداي-اق حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورىندارىنىڭ باعاسىن تومەندەتىپ جاتىر. بىلتىر دا رامازان ايىنىڭ قۇرمەتىنە اۋدانداعى «راحات» ساۋدا ۇيىندە كيىم-كەشەك ساتاتىن كاسىپكەر باۋىرجان سارسەنوۆ, ءتاتتى سۋسىن ونىمدەرىن شىعا­را­تىن «باشەنوۆ» جشس باسشىسى قاسەنحان باشەنوۆ ءوز تاۋارلارى­نىڭ قۇنىن تومەندەتسە, «اۋىلتەحنيكا» اق باسشىسى سەيىلحان بەكوۆ مۇق­تاج جان­دارعا كومەك قولىن سوزىپ, حالىققا ساۋدالايتىن كومىرىنىڭ باعاسىن ارزان­داتىپ, ەكى مەشىتتى كومىرمەن قامتاماسىز ەتسە, «ۇشتوبە اۋداندىق ەلەكتر ستانساسىنىڭ» باستىعى ىرعايبەك جاپارقۇلوۆ رامازان ايىندا اۋداندىق ورتالىق مەشىتتىڭ ەلەكتر تولەمى قۋاتىن تولىقتاي ءوز موينىنا العان بولاتىن. قاراتال اۋدانىنىڭ ءبىر توپ كاسىپكەرلەرى بيىل دا باس ءمۇفتي ءابساتتار قاجى دەربىسالىنىڭ ۇندەۋىنەن كەيىن باعانى ارزانداتىپ, تۇرمىسى تومەن وتباسىلارعا قارجىلاي كومەك كورسەتىپ, وتىن-كومىرىن ارزان باعامەن ساۋدالاپ, حالىقتى ءبىر قۋانتىپ تاستادى. ناقتىراق ايتساق, «اۋىلتەحنيكا» جشس باسشىسى سەيىلحان بەكوۆ, «تاماس» جشس باسشىسى اسىلبەك پۇسىرمانوۆ, «باشەنوۆ» جشس باسشىسى قاسەنحان باشەنوۆ جانە تاعى باسقا ءيمانجۇزدى ازاماتتارعا جۇرتشىلىقتىڭ العىستان باسقا ايتارى جوق. اسحات ومىرباەۆ, جۋرناليست. الماتى وبلىسى, قاراتال اۋدانى.   قۋاتتايمىز ءدىنباسى ءابساتتار قاجى دەربىسالى بارشا قازاقستان جۇرتشىلىعىن رۋحاني جانە سالاماتتىلىق تۇرعىدان جاق­سى­لىققا شاقىردى. وتكەن جۇما ناما­زىن­دا جەزقازعان ايماعىنىڭ وكىل يمامى قوندىباي قاجى سەرىك­باي­ ۇلى­نىڭ سول ۇندەۋدى حالىققا تا­نىس­تىرىپ, رامازان ايىنداعى ساۋاپ­تى امالدار مەن ءاربىر مۇ­سىلماننىڭ ول ايعا دەگەن قۇرمەتى مەن ادەپتەرى جايلى ءتۇسىندىردى. ءيا, شىن مانىندە وسى ءبىر بەرەكەلى دە قاسيەتتى اي رامازاندا مۇمكىندىگى بار وتانداستارى­مىزدىڭ ورازا ايى مەن ورازا ۇستاۋ­شى­لاردى قۇرمەت تۇتىپ, ىشكى­لىكتىڭ ىشىلمەۋى, سونىمەن قاتار, وسى اي بويى مۇسىل­مان قاۋىمى مەن بارشا كوپ­­شىلىككە دۇكەندەر مەن قو­ناق ءۇي­لەردە, شاشتارازدار مەن ءتۇرلى قىز­مەت كورسەتۋ ورتالىقتارىندا, كوم­­­مۋنال­دىق تولەماقىلار مەن تەلە­ك­وم­مۋني­كا­تسيا­لىق بايلانىس تاريفتەرىن ءتو­مەن­دە­تۋ شارالارىن ۇيىمداس­تىرۋ – وتە ساۋاپ­­تى ءىس بولار ەدى. ءبىز ءبىر توپ جەز­­قازعان قالاسىنىڭ كاسىپكەرلەرى رامازان ايى­نىڭ قۇر­مەتىنە ءوز كاسى­بى­مىز سالاسى­نان 10 پايىز جەڭىل­دىك­پەن قالا مۇسىل­مان­دارىنا قىزمەت كورسەتۋ نيەتىندەمىز. ايگۇل يشانحانقىزى, عالىمجان قالمانباەۆ, داستان جاقاەۆ, جەزقازعان قالاسىنىڭ جەكە كاسىپكەرلەرى.   ادال ىسكە اسىعايىق قاسيەتتى رامازان ايى قارساڭىندا ءابساتتار قاجى دەربىسالىنىڭ بۇكىل قازاقستان جۇرتشىلىعىنا رامازان ايىندا ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا 10 پايىز جەڭىلدىكتەر جاساۋعا, دۇكەندەردە ىشىمدىكتەردى ساتپاۋعا, ال مۇسىلمان حالقىن حارام ارەكەتتەردەن اۋلاق بولۋعا شاقىرعان ۇندەۋىن شىن جۇرەكتەن قولداي وتىرىپ, اللا تاعالانىڭ قۇدىرەتىنە بۇكىل يمانىمىزبەن بويۇسىنۋعا شاقىرامىز! ورازالارىڭىز قابىل, يماندارىڭىز كامىل بولسىن, اعايىن! ورازبەك سارسەنباي ۇلى, جازۋشى; جارىلقاسىن نۇسقا­باي ۇلى, جازۋشى, «ءبىلىم» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى; اشىربەك كوپىش, جازۋشى-پۋبليتسيست, «ونەر» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى; تاجىگۇل سەرىكباەۆا, قازاقستانعا ەڭبەگى سىڭگەن مادەنيەت قايراتكەرى; جارىلقاسىن داۋلەت, سازگەر-اقىن, مادەنيەت قايراتكەرى.   شاپاعاتتى ايدا شاراپاتتى ىستەر كوبەيسىن! مىنە, تاۋەلسىزدىككە دەگەن سەنىم وتى سونبەگەن حالىقتىڭ اقىرى تامىلجىپ تاڭى اتتى. مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن قازاق حالقىنا اللاتاعالانىڭ شاپاعاتى ءتۇستى. بۇگىندە قا­زاق­ستان ورتالىق ازيا­نىڭ ايماڭداي ەلىنە اي­نالدى. ءبىز حالقىمىز بۇرىن-سوڭدى بولماعان وسىناۋ يگىلىكتەرگە تەك تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقا­سىندا عانا جەتە العانىن ەستەن شىعار­ماۋىمىز كەرەك. بي­ىل تاۋەلسىزدىككە 20 جىل تولدى. ەل­باسى باس­تاعان قازاقستاندىقتار 20 جىلدا عا­سىرلار­دىڭ ۇلەسىنە ءتان ءىس تىندىردى. سارى­ارقا­نىڭ ءتوسى­نەن ساۋلەتتى استاناسىن تۇرعى­زىپ, اتا-بابادان قال­عان ۇلان-عايىر دالا­نىڭ شەكا­راسىن بەكىتتى. بۇل ءبىز­دىڭ تاريحى­مىزدا بولما­عان كەرەمەت جەتىستىك! ءبىز ورتەڭنەن ونگەن قاراعايداي زەڭگىر كوك­كە شانشىلا, جان-جاعىمىزعا جاسىل جا­پى­راق جايىپ, تەرەڭگە تامىر تارتۋدامىز. حالقىنىڭ 70 پايىزى يسلام ءدىنىن ۇستا­نا­تىن ەلىمىزدە يسلامنىڭ وركەندەۋى دە وسى تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, تاۋەلسىزدىك اتا ءدىنىمىزدىڭ دە ارقاۋى بولدى. كەشە اللانى اۋىزعا الۋعا الاڭداي­تىن قازاق­ستاندىق مۇسىلماندار بۇگىندە اتا دىنىمەن قايتا قاۋىشتى. يسلام قۇندىلىق­تا­رى وركەن جايدى. بيىل قازاقستان يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيى­مىنىڭ تىزگىنىن ءوز قولىنا الدى. دۇنيە­دەگى ءبىر ميلليارد مۇسىلماننىڭ باسىن قوسا­تىن ۇيىم­نىڭ تورىنە كوتەرىلۋى ەلىمىزدىڭ يسلام الەمىندەگى ورنىن ايقىنداي تۇسەدى. وسىن­داي ەلەۋلى وقيعالارمەن تۇسپا-تۇس كەلگەن بيىل­عى قا­سيەتتى رامازان ايى ورايىمەن قازاقستان مۇسىل­ماندارى ءدىني باسقار­ماسى جانە ورتا ازيا مۇفتيلەر كەڭەسىنىڭ توراعا­سى, باس ءمۇفتي, شەيح ءابساتتار قاجى دەربىسالى حازىرەت قاسيەتتى رامازان ايىنا بايلانىستى جول­­دا­عان ءۇن­دەۋىن­دە مۇباراك ايىن­دا باعا­لاردىڭ كۇرت قىم­بات­تاپ كە­تە­تى­نى­نە قىن­جى­لا­تىنىن بىلدىرە كەلىپ, كاسىپ­كەر­لەردى ازىق-ءتۇ­لىك پەن قو­ناق ۇيلەر ءجا­نە قوعامدىق قىز­مەت­تەر باعاسىن 10 پا­يىزعا تومەندەتۋگە شاقى­رادى. ول سونداي-اق, قاسيەتتى رامازان ايىن­دا مەيرامحانالار مەن جيىن-توي­لاردا ىشكى­لىكتىڭ ەشبىر ءتۇرى ىشىلمەسە, ساتىلماسا دەگەن تىلەگىن دە بىلدىرەدى. ءبىز جۇرەگى تازا مۇسىلمان ءارى كاسىپكەر رەتىندە باس ءمۇفتيدىڭ ۇندەۋىن جان-تانىمىزبەن قولداپ, ءوز تاراپىمىزدان وسى ايدا ازىق-ت ۇلىك باعاسىن مۇمكىندىگىنشە تومەندەتىپ ساتۋعا نيەتتىمىز جانە باسقا كاسىپكەرلەر دە ساۋابى مول شارا­پاتتى ءىستى قولدايدى دەپ سەنەمىز. ىسقاق نۇراحمەت,  ايشاگۇل ساندىباەۆا, تەكەلى قالاسى.   يگى  باستاما ءدىنباسىمىزدىڭ كوتەرىپ وتىرعان ماسەلەسى وتە ورىندى جانە ۋاقىتىن­دا قولعا الىنعان يگى باستاما ەكەنى داۋسىز. مۇنداي تىڭ باستاما وبلىس, اۋدان باسشىلارى, كاسىپكەرلەر, ءتۇرلى مەكەمە جەتەكشىلەرى تاراپىنان ءۇل­كەن قولداۋدى قاجەت ەتەدى. ۇندەۋدە اي­تىلعانداي, كاسىپكەرلەر مەن مەكەمە باسشىلارى از دا بولسا قارا­پايىم جاندارعا كوڭىل ءبولىپ, حالىق­ت­ىڭ مۇددەسىن ويلاسا, اللا الدىندا ۇلكەن ساۋاپقا يە بولارى ءسوزسىز. ءبىزدىڭ كوكسۋ اۋدانىنىڭ مۇسىل­مان جاما­عا­تى حازىرەتتىڭ ۇندەۋىن قول­داپ وتىرمىز. الداعى ۋاقىتتا ۇندەۋ ءوز قولداۋشىلارىن تاۋىپ, جىل سا­يىنعى داستۇرگە اينالادى دەپ سەنەمىز. رامازان ساۋدا ەمەس, ساۋاپ ايى ەكەنىن ءتۇسىنىپ ەل تۇتىنۋشىلارى ءۇشىن وسى ايدا ءتيىمدى جاعدايلار جا­ساۋدى باستاپ كەتكەن يمان­دى كا­سىپ­كەرلەرىمىزگە اللانىڭ نۇرى جاۋسىن!   كوكسۋ اۋدانىنىڭ مۇسىلمان جاماعاتى اتىنان: داۋلەت مۇستافاەۆ, كاسىپكەر; سايلاۋ ۋرين, كاسىپكەر; مانات تاستانوۆ, مەكەمە باس­شىسى; ەدىلبەك ەرىمبەت, اۋداننىڭ باس يما­مى; مالگاجدار جىلقىشى­باي, نايب يمام; مۇحامەتكەرىم ەدىلباەۆ, اق­سا­قال­دار القاسى­نىڭ مۇشەسى; اسحات يب­راگيموۆ, اقساقال­دار القا­سى­نىڭ مۇشەسى; ءشارىپحان جۇما­دىلوۆ, اقساقال­دار القاسىنىڭ مۇشەسى. الماتى وبلىسى.