يپوتەكاشىلارعا كومەك بولادى

بىراق ول ارقايسىسىنا دەربەس كورسەتىلەدى 27 شىلدەنىڭ ىستىق كۇنى استانادا اي­تار­لىقتاي بەلگىلى وقيعامەن – «سامۇرىق-قازىنا» قورى باسشىلىعىنىڭ «تۇرعىن ءۇيدى حالىققا قالدىرايىق» («وستاۆيم نارودۋ جيلە») قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ اكتيۆيستەرى جانە مۇشەلەرىمەن بولعان كەزدەسۋىمەن اتالىپ ءوتتى. بۇل كەزدەسۋگە سون­داي-اق اكتسيونەرلەرى مەملەكەت اتىنان «سامۇرىق-قازىنا» ااق بولىپ تابىل­ا­تىن بتا, تەمىر بانك جانە اليانس بانك قارجى مەكە­مەلەرىنىڭ وكىلدەرى دە قاتىستى. بولىپ وتكەن كەزدەسۋدىڭ ەرەكشەلىگى سول, بۇگىندە جوعارىدا اتالعان بانكتەرگە باسشىلىق جاسايتىن «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ باسشىلىعى تولەنبەگەن يپوتە­كالىق بورىشتاردىڭ مەيلىنشە اۋىر پرو­بلەماسى بويىنشا بىردەن ايقىن ۇستانىم قالىپتاستىردى. شىنىمەن دە, داعدارىس ورىن العان­نان كەيىن كوپتەگەن يپوتەكاشىلار ەلەۋلى پروبلەمالارمەن بەتپە-بەت كەلدى. نەسيەلەردى تولەۋ ولارعا اناعۇرلىم كۇردە­لى­لە­نە ءتۇستى. مەملەكەت بىرقاتار ارنايى باع­دارلامالار قابىلداپ جانە يپوتەكالىق نەسيەلەردى قايتا قارجىلاندىرۋ, ولار بويىنشا پايىزدىق ستاۆكالاردى ارزانداتۋ, تولەم مەرزىمدەرىن ۇزارتۋ ءۇشىن جاع­دايلاردى قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, ونداي ادامدارعا تۇسىنىستىكپەن قارادى. سونىڭ وزىندە دە كەيبىر پوپۋليستەر ونىڭ ءوزىن جەتكىلىكسىز دەپ سانادى. ءمانى مەيلىنشە قاراپايىم ۇندەۋلەر دە ەستىلە باستادى. شارتتى تۇردە الساق, مەن نەسيە الدىم, بىراق ول جونىندە ماعان ەشكىم ەسكەرتۋ جا­ساماعان داعدارىس تۋىندادى. داعدا­رىس­تان كەيىن نەسيەنى تولەۋ قيىنداي ءتۇستى. ەندەشە, مەنىڭ ساتىپ العان تۇرعىن ءۇيىم ءۇشىن بانككە بورىشىمدى مەملەكەت ەسەپتەن شىعارسىن جانە تولەي سالسىن. جالپى العاندا, يدەيانىڭ ءوزى, اسىرەسە پوست­كە­ڭەس­تىك مەنتاليتەتتەگى ادامدار ءۇش­ىن جاڭالىق ەمەس. ونىڭ ءمانى: ءبارى ءۇشىن مەملەكەت ءتو­لەيدى. تۋراسىن ايتقاندا, سوڭ­عى ۋاقىت­تار­عا دەيىن تحق وكىلدەرى ءدال وسىنداي يدەيانى ۇستانىپ كەلدى. تحق بەلسەندىلەرى مالىمدەگەن تالاپ­تارعا قاراعاندا, ولار بۇگىندە يپوتەكالىق نەسيەلەر بويىنشا بورىشكەرلەرگە مەملەكەت ۇسىنعاننان گورى الدەقايدا كوبىرەك العىلارى كەلەدى. «ساياسي جانە مەملەكەتتىك ەرىك-جىگەر تانىتا وتىرىپ جانە تولەم قابىلەتى جوق ازاماتتاردان شىنايى ەمەس تولەمدەر اۋىرتپالىعىن الۋ ارقىلى عانا احۋالدى شەشۋگە بولادى» دەپ مالىمدەيدى تحق جەتەكشىلەرى. باسقاشا ايتقاندا, ولار زاەمشىلاردىڭ ءبىر بولىگىنە بانك­تەر­دىڭ ءالى دە اقىلارى تولەنبەگەن تۇرعىن ءۇيدى انشەيىن سىيعا بەرە سالۋىن قالايدى. تحق-نىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي مىرزالىقتى مەملەكەت, ياعني ءوز سالىقتارىمەن ەلدىڭ بى­لايعى ازاماتتارى قارجىلاندىرۋى كەرەك. 27 شىلدەدەگى كەزدەسۋدە قور باسشىلى­عى تاراپىنان قوعامدىق قوزعالىس باستا­ماشىلارىنا جان-جاقتى جاۋاپ قايتا­رىلدى. «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» اق-تىڭ باسقارما توراعا­سىنىڭ ورىنباسارى ايدان كارىبجانوۆ الەۋمەتتىك تۇرعىدان العاندا مۇنداعى ماسەلەنىڭ سونشالىقتى قاراپايىم ەمەستىگىمەن كەلىستى. يپوتەكالىق نەسيەلەرىن تولەي وتىرىپ, شىنىمەن دە داعدارىس كەزىندە قيىنشىلىقتارعا ۇشىراسقان, ەندى كەلىپ كۇردەلى تۇرمىستىق جاعدايعا تاپ بولعان قازاقستاندىقتاردى ءتۇسىنۋ كەرەك, دەپ اتاپ ءوتتى ول. مەملەكەت يپوتەكالىق تولەمدەردى ارزانداتۋ, مەرزىمىن ۇزارتۋ جانە قايتا قارجىلاندىرۋ ءۇشىن جاعد­اي­لار جاساي وتىرىپ, داعدارىس كەزىنىڭ ءوزىن­دە-اق ولارعا تۇسىنىستىكپەن قارادى. داع­دارىس ءوتىپ كەتكەن بۇگىننىڭ وزىندە ۇكىمەت­تىڭ, سونىمەن بىرگە اكتسيونەر رەتىندەگى ءىرى-ءىرى «يپوتەكالىق» بانكتەردىڭ ۇستانىم­دارى وزگەرگەن جوق. ءسوز جوق, كوپتەگەن يپوتەكاشىلار شى­نىمەن دە كومەك پەن قولداۋعا ءزارۋ. بىراق ءىس تەك ولاردا عانا ەمەس. يپوتەكاشىلار توڭىرەگىندەگى ماسەلەنىڭ اشىقتان-اشىق سايا­سيلانۋ ءمانىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن, تحق اكتي­ۆيستەرىنىڭ اشتىق جاريالاۋ, قارسىلىق اكتسيالارىن وتكىزۋ جانە قاتاڭ ءمالىم­دە­مەلەر جاساۋىنىڭ ارتىندا وزگە دە ءمۇد­دەلەردىڭ تۇرعانىن نازاردا ۇستاۋ قاجەت. كەزىندە ولاردى ودان ءارى ساتۋ ماقساتىمەن نەسيەگە بىرنەشە پاتەرلەر (كەيبىرەۋلەرى 50-گە دەيىن جانە ءتىپتى ودان دا كوپ) ساتىپ العان تۇرعىن ءۇي الىپساتارلارى دەپ اتا­لاتىنداردىڭ ءلوببيىنىڭ بار ەكەنى دە قۇ­پيا ەمەس. ەندىگى جەردە وزدەرىنىڭ سالىم­دارىن قايتارۋعا تالپىنعان وسى بيزنەس-توپتار اشتىق جاريالاۋ جانە قارسىلىق كورسەتۋ ماسەلەلەرىنە نازار اۋدارا وتى­رىپ, بىلايعى قازاقستاندىقتاردىڭ سەزىمدەرىنە سەلكەۋ تۇسىرۋگە ۇمتىلادى. يپوتە­كاشىلاردىڭ بۇل توبىن كەدەيلەر جانە از قامتىلعاندار دەپ اتاۋعا بولمايدى, ال ولاردىڭ حالىق اتىنان جاساعان تال­پى­نىستارى, سىپايىلاپ ايتقاندا, شىن ءجۇ­رەكتەن شىققان ارەكەت ەمەس. كەزدەسۋ بارىسىندا «سامۇرىق-قازى­نا» ااق وكىلدەرى ءبىزدىڭ رىنوكتىق ەكو­نوميكا كەڭىستىگىندە ءومىر ءسۇرىپ جاتقا­نى­مىزدى, اقشانىڭ بەلگىسىز جاقتان انشەيىن تۇسە قالمايتىنىن ەسكە سالىپ ءوتتى.  ەگەر, كەيبىر پوپۋليستەر ۇسىنعانداي, پروبلە­مالى يپوتەكاشىلاردىڭ بورىشتارىن مەم­لەكەتتىڭ جابۋىنا تۋرا كەلسە, وندا بۇل قارجىلاردى وزگە باعدارلامالاردان, ەڭ الدىمەن الەۋمەتتىك, ەلدى يندۋستريا­لىق جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامىتۋ باعدارلامالارىنان الۋعا تۋرا كەلەر ەدى. ونىڭ ۇستىنە اڭگىمە شىعىنداردىڭ وزگە دە باپتارىن قىسقارتۋعا تۋرا كەلەتىن ميل­لياردتاعان تەڭگەلەر جونىندە قوزعالار ەدى. ال مەملەكەت ونسىز دا تۇرعىن ءۇي رى­نوگى پروبلەماسىن شەشۋگە, بانك سەك­تو­رىن ساۋىقتىرۋعا قىرۋار رەسۋرستار جۇم­سادى جانە ءالى دە جۇمساپ كەلەدى. ال­دانعان ۇلەسكەرلەردىڭ تۇرعىن ۇيلەرىنىڭ قۇرىلىستارىن اياقتاۋعا جانە يپوتە­كاشى­لاردىڭ پروبلەمالارىن شەشۋگە ميللي­اردتاعان دوللار بولە وتىرىپ, ۇكىمەت ولاردى قازىردىڭ وزىندە الەۋمەتتىك سالادان, يندۋستريالاندىرۋ, جول قۇرىلىسى, قا­لالار مەن اۋىلداردى دامىتۋ باعدار­لامالارىنان الىپ قويدى. وزگە ەلدەردىڭ تاجىريبەسىندە مۇنداي كوزقاراسقا تەڭ كەلەتىن مىسالدار جوق. قا­زاقستاندا جەكە فيرمالار قالدىرىپ كەتكەن نىساندارداعى قۇرىلىستاردى جالعاس­تىرا وتىرىپ, يپوتەكالىق نەسيەلەردى قاي­تا قارجىلاندىرۋعا جانە ارزانداتۋعا قارجىلار بولە وتىرىپ, بيلىك كۇردەلى احۋالعا تاپ بولعانداردىڭ بارىنە ءتۇسى­نىس­تىك تانىتتى. استانا قابىلداعان يپوتەكا­شى­لارعا كومەك كورسەتۋدىڭ ايرىقشا شا­را­لارىنا بۇگىننىڭ وزىندە مەملەكەتتىك بيۋد­جەتتەن قىرۋار قارجى ءبولىندى. جانە بۇل باعدارلامالار ءىس جۇزىندە جۇمىس ىستەپ جاتىر. ماسەلەن, كوپتەگەن ۇلەسكەرلەر سا­لىنىپ بىتكەن وزدەرىنىڭ پاتەرلەرىنە قازىر­دىڭ وزىندە قونىستاندى, ال ءوز كەزەگىن كۇ­تىپ جۇرگەندەر ولاردىڭ پاتەرلەرىنىڭ قۇ­رى­لىستارىنىڭ قانداي ساتىدا ەكەنىن ءجا­نە قاشان پايدالانۋعا بەرىلەتىنىن بىلەدى. يپوتەكالىق پروبلەمالارعا تاپ بولعان ءوز ازاماتتارىنا قولداۋ كورسەتۋدىڭ مۇن­داي اۋقىمدى باعدارلاماسى الەمدە ەش جەردە بولعان ەمەس. ەۋروپادا, ازيا ەلدەرىندە, اقش-تا ولاردىڭ كۇيرەۋى سالدا­رىنان وسى مەملەكەتتىڭ بۇكىل اقشا-كرە­ديت جۇيەسىنىڭ قۇلاپ ءتۇسۋى مۇمكىن دەگەن جەكەلەگەن بانكتەرگە قولداۋ كورسەتۋ ءجو­نىندە عانا ماسەلە كوتەرىلدى. تەك بانكتەردى, بىراق زاەمشىلاردى ەمەس. «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىندا يپوتەكاشىلارعا ەگەر بىزگە سەن­دەردىڭ كرەديتتەرىڭدى كەشىرۋدى ۇسىنسا, وندا ولاردى بىلايعى قازاقستاندىقتارعا ءوز قالتالارىنان تولەۋگە تۋرا كەلەدى عوي دەگەن قاراپايىم ساۋالدى ەمىن-ەركىن قويۋعا بولادى. ماسەلەن – وسى قارجىلار ارقىلى ەڭبەكاقىلارىن وسىرۋگە بولاتىن بيۋدجەتتەگىلەرگە, نەمەسە يندۋستريالىق-يننوۆا­تسيا­لىق دامۋ باعدارلاماسى بويىنشا ىسكە قوسىلۋعا ءتيىس جاڭا كاسىپورىنداردىڭ جۇمىسشىلارىنا. قالاي دەگەندە دە, حالىقتىڭ وزگە توپ­تارىنىڭ مۇددەلەرىن قۇربان ەتە وتىرىپ, باسقالاردىڭ پروبلەمالارىن شەشۋ ءادى­لەتتىلىك ەمەس. «سامۇرىق-قازىنا» قورى­نىڭ باسشىلىعى كوپتەگەن زاەمشىلار دۋشار بولعان احۋالعا تۇسىنىستىكپەن قاراي­دى. سونىمەن بىرگە قور ەلدىڭ بانك جۇيە­سىنىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن جانە زاەم­شىلاردىڭ وزدەرىنە العان مىندەتتەمەلەرىن  ساقتاۋىن ەسكەرە وتىرىپ, احۋال­دى تەك قۇقىقتىق كەڭىستىكتە عانا شەشۋگە بولادى دەگەندى باسشىلىققا الادى. قور توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ايدان كارى­ب­جانوۆ بارلىق پروبلەمالى زاەمشىلار­دىڭ پروبلەمالارىنىڭ شەشىلەتىنىنە سەندىردى. بىراق ونى اكىمشىلىك جولمەن, ماسە­لەن, بانكتەردى بورىشتى ەسەپتەن شىعا­رۋعا مىندەتتەي وتىرىپ شەشۋ مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى, اڭگىمە ەلەۋلى سومالار جانە بۇتىندەي العاندا قارجى جۇيەسىنىڭ تۇراق­تىلىعى جونىندە بولىپ وتىر. ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى مەن بانكتەر پروبلەمانى قاتاڭ اتاۋلى تۇردە شەشپەك نيەتتە. ءسوز جوق, قيىن تۇرمىستىق جاع­داي­دا قالعان بورىشكەرلەرگە قولداۋ كور­سە­تۋ «سامۇرىق-قازىنا» ااق ءۇشىن با­سىمدىقتا بولدى جانە بولىپ قالا بەرەدى دەپ اتاپ كورسەتەدى قور باسشىلىعى. ءاربىر پروبلەمالى جاعداي دەربەس قارالاتىن بولادى. شەشىمدەرى دە ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن. ايتالىق, كەيبىر يپوتەكاشىلار, نەسيەنى قايتارۋدا قيىندىقتارعا  تاپ بولىپ, تولەمدەردى تولەۋدىڭ نەعۇرلىم ۇزاق مەرزىمدەرىنە يە بولۋى مۇمكىن, ءوز­گەلەرگە بانك, تيىسىنشە بورىش اۋىرتپا­لى­عىن قىسقارتا وتىرىپ, نەعۇرلىم ارزان پاتەرلەر, بالكىم, ارەندالىق پاتەرلەر ۇسىنۋى مۇمكىن. ااق باسشىلىعى پروبلەمالاردى شە­شۋدىڭ بارلىق نۇسقالارىن قوسىمشا تالداپ-زەرتتەۋگە ءازىر. قور باسشىلىعىنىڭ پروبلەمالى زاەمشىلار وكىلدەرىمەن احۋ­ال­دى شەشۋ جونىنەن مۇمكىن دەگەن قا­دام­دار تالقىلاناتىن جاڭا كەزدەسۋى يپو­تە­كالىق نەسيەلەر بارىنشا كوپ بەرىلگەن ەڭ ءىرى قالا – الماتىدا 3 تامىزدا وتەدى. ەسەنباي تاڭاتاروۆ.