جاڭا ەلەكتر جەلىسى

«قازمىرىش» كومپانياسىنىڭ جەتىستىگى جاقىندا كەندى التايدا ەلىمىزدە ين­دۋس­تريا­لىق يننوۆاتسيانى دامىتۋدا ەرەكشە ورىن الا­تىن يگىلىكتى وقيعا بولدى. «قاز­مى­رىش» جشس-ءنىڭ ريددەر مەتال­لۋر­گيالىق كەشەنىن بۇقتىرما گيدرو­ەنەر­گەتيكالىق ستانساسىنا قو­سا­تىن ل-231 اتاۋىمەن جوعارى كەرنەۋلى ەلەكتر جەلىسى ىسكە قوسىلدى. ونىڭ تۇساۋكەسەر راسىمىنە وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ پەن «قاز­مىرىش» جشس  پرەزيدەنتى نيكولا پوپوۆيچ قاتىستى. ريددەر قالاسىندا ەلەكتر ەنەرگياسىنا دەگەن سۇ­رانىس سوڭعى جىلدارى وسە تۇسكەن بولاتىن. ءاسى­رە­سە, ول «قازمىرىش» جشس وندىرىستىك ءبولىم­شە­لەرىندە با­رىنشا ۇنەمدەلىپ, ۋاقىتشا شەكتەۋلەر قويى­لا­تىن. ريددەردى ەلەكترمەن قامتۋ نەگىزىنەن كوپ جىل­دار بويى 110 كيلوۆولتتىق ءۇش ەلەكتر جەلىلەرى مەن ريددەر جىلۋ ورتالىعى ارقىلى قامتاماسىز ەتىلىپ كەلدى. بۇقتارما گەس-ءى پايدالانۋعا 1960 جىلى بەرىلگەندە ارقايسىسىنىڭ قۋاتتىلىعى 75 مۆت. تۇراتىن 9 اگرەگات ورناتىلعان بولاتىن. سودان بەرگى ۋاقىتتا ول اعىمدىق جوندەۋ جۇمىستارىمەن عانا شەكتەلدى. ال «قازمى­رىش» جشس  جاڭالاۋ جۇمىستارىن ءجۇر­گىزۋ ءنا­تيجە­سىندە ستانسا جىلىنا 2,8 مدرد. كۆت/ساعات ەلەكتر قۋاتىن وندىرۋگە قول جەتكىزدى. تەك سوڭ­عى 12 جىلدىڭ ىشىندە عانا گەس-ءتى مودەرني­زا­تسيا­لاۋعا 30 ملن. اقش دوللارى جۇمسالعان. سونىڭ ناتيجەسىندە ستانسانىڭ قۋاتتى­لىعى 45 مەگاۆاتقا ارتقان. 2007 جىلى «قاز­مى­رىش» جشس ريددەر قالاسىن تولىق ەلەكتر قۋاتىمەن ءۇزىلىسسىز قامتا­ما­سىز ەتۋ ماقساتىندا قۋاتتىلىعى 110 كۆت. جوعارعى كەرنەۋلى ەلەكتر جەلىسى­نىڭ قۇرىلىسىن قولعا العان بولاتىن. ۇزدىكسىز دامىپ كەلە جاتقان ريددەر مەتاللۋرگيالىق كەشەنىنىڭ ەلەكتر ەنەرگيا­سى­نا دەگەن سۇرانىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قازاق­مى­رىش بۇق­تىر­ما گيدروەلەكترستانساسىن  كولەمدى تۇردە مودەرني­زاتسيالاۋدى دا قاتار قولعا الدى. – «قازمىرىش» جشس جالعا الۋ كەلىسىم-شار­تىن­دا ستانسانى مودەرنيزاتسيالاۋ, ينۆەستيتسيالاۋ جانە قايتادان جوندەۋ جۇمىستارىن جاساۋ باع­دار­لامالارى كورسەتىلگەن بولاتىن. 1997 جىلدان بەرى 40 ميلليون اقش دوللارى قارجىسى جۇمسالعان. جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ باعدارلامالارى بەكىتىلدى. مۇنىڭ بارلىعى باسقا دا ستانسالار سەكىلدى بەس­جىلدىق مىندەتتەمەلەر مەن باعدارلامالار قا­بىل­داعان. اسىرەسە, ۇزاق جىلدار بويى جوندەۋ كورمەگەن قۇرال-جابدىقتار ايىرباستالىپ, جاڭا­لان­دى. اگرەگاتتار جاڭالانىپ, ورتالىقتان­دىرىل­عان اۆ­تو­ماتتى باسقارۋ جۇيەسىنە قو­سىلعان, – دەيدى بۇق­تىرما گيد­رو­ەنەرگەتيكالىق كەشەنىنىڭ ديرەكتورى سەرگەي كوبلوۆ. راسىندا 100 كيلومەترگە جۋىق جەرگە تارتىلعان جاڭا ەلەكتر جەلىسى «قاز­مى­رىش» جشس ەنەرگەتيك­تەرى­نىڭ ايتۋلى ەڭبەگى دەسە دە بول­عانداي. ونىڭ قۇرىلى­سىنا پروگرەستى تەحنيكا­لىق شەشىمدەر قولدانىلعان. پوليمەرلىك ساقتا­عى­شى بار مىرىش­تالعان مەتالل باعاندارى پايدا­لا­نىل­عان. مون­تاجداۋ جۇمىستارى تەڭىز دەڭگەيىنەن 600-1830 مەتر بيىكتىكتە وتكەنىن, ءتىپتى كەيبىر جەرلەرى اسپان­دا­عى بۇلتتارمەن استاسقانىن ايتساق, مون­تاجداۋ جۇ­مى­سىنىڭ قانداي كۇردەلى جاع­داي­دا اتقارىلعانىن اڭ­عارۋعا بولادى. – ەندىگى كەزەكتە ريددەر اۋماعى ەشقانداي ەلەكتر قۋاتىنىڭ تاپشىلىعىن كورمەيدى. بۇل دەگەنىڭىز بىرىنشىدەن, وندىرىستىك ورىنداردىڭ جۇمىسىن جاق­سار­تۋعا ءتيىمدى بولسا, ەكىنشىدەن, ريددەرلىكتەر دە ونىڭ يگىلىگىن كورەدى, – دەدى وبلىس باسشىسى ب.ساپارباەۆ. ەندىگى كەزەكتە جاڭا جەلىنىڭ قۋات كوزدەرى چاشينسكي قۇمىن وڭدەۋ فابريكاسىن سالۋعا, وبرۋچەۆ كەن ور­نىن يگەرۋگە, ريددەر مەتاللۋرگيالىق كەشەنىنىڭ «گيدروپوليمەت» بازاسىن دامىتۋعا پايدالانىلماق. ال ەكىنشى كەزەڭدە «چەكمار» كەن ورنىن يگەرۋگە جانە كوم­پانيانىڭ كەن بازاسىن الداعى ۇزاق جىلداردا ەلەكتر قۋاتىمەن ءۇزىلىسسىز قامتاماسىز ەتۋگە جۇمسال­ماق. وسى­لايشا پەرسپەكتيۆالى جوسپار بويىنشا ريددەر ءون­دى­رىستىك ايماعى 2020 جىلعا دەيىن ەلەكتر قۋاتىن تۇ­­تى­نۋ­دى 35-40 پايىزعا وسىرمەك. بۇل دەگەنىڭىز پايدا­لا­­ناتىن ەلەكتر قۋات كوزى 200-210 مۆت-قا كوبەيەدى دەگەن ءسوز. وڭداسىن ەلۋباي, شىعىس قازاقستان وبلىسى.