«ەگەمەن قازاقستاننىڭ» اپتالىق قوسىمشاسى
ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە ماكروەكونوميكالىق تەپە-تەڭدىك
ولار بولاشاقتىڭ نەگىزىن بىرىگىپ قالاۋعا قىزمەت ەتۋى ءتيىس
ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيستىرلىگىنە قايرات كەلىمبەتوۆ مينيستر بوپ تاعايىندالعان سوڭعى ءۇش ايدان بەرى بۇل ۆەدوموستۆادا ءبىراز تولىمدى ىستەر اتقارىلىپ, ەكونوميكاداعى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە نەگىزدەلگەن جاڭا شارالار جۇيەسى قولعا الىندى. سونىڭ ەڭ باستىلارىنىڭ ءبىرى ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ ماسەلەسىنە قاتىستى بولىپ وتىر. ەلباسى جاڭا ءمينيستردىڭ الدىنا ناق وسى ماسەلەنى جولعا قويىپ, ونىڭ ءرولىن ارتتىرۋدى تاپسىرعان ەدى. وسى رەتتە ەلىمىزدە مەملەكەتتىك جوسپارلاۋدىڭ 3 ءتۇرى بار ەكەندىگىن ەسكە سالا كەتسەك ارتىق بولماس. ولار – ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ, ەكونوميكالىق-ينديكاتيۆتىك جوسپارلاۋ جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ. ءبىز تومەندە ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ ماسەلەسى تۋرالى اڭگىمە قوزعاماقپىز.
ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ ۇزاق مەرزىمگە تۇراقتى جالعاسۋى ءۇشىن ءتيىستى شارالاردى دەر كەزىندە اتقارماعاندىقتارىنان كوپتەگەن ەلدەر سول ءوسىمدى ساقتاپ قالا الماي, ونىڭ سوڭى داعدارىسپەن جالعاسقانى بەلگىلى. وسىنداي قاتەلىكتەردى قايتالاماۋ ءۇشىن ماكروەكونوميكالىق تەپە-تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنى بارعان سايىن ايقىندالا تۇسۋدە.
اتالعان جاعدايدان ءبىزدىڭ ەلىمىز دە ءتيىستى قورىتىندى ءتۇيدى. سوعان سايكەس ەلىمىزدە ءىجو كولەمىنىڭ ءوسىمىن 2015 جىلعا دەيىن ءار جىل سايىن كەم دەگەندە 7 پايىزدىق دەڭگەيدە ساقتاپ تۇرۋدىڭ ارنايى جوسپارى جاسالدى. اسا دامىعان ەلدەردىڭ ءوزى ەكونوميكالىق وسۋدەن اجىراپ, حالىقارالىق رەيتينگتەرى تومەندەپ, دەفولت قىسپاعىندا تۇرعان كەزدە ءبىزدىڭ ەلدە دامۋدىڭ وسى جوعارعى دەڭگەيىن ۇستاپ وتىرۋدىڭ قانداي مۇمكىندىكتەرى بار جانە ول ءۇشىن نە ىستەلۋى كەرەك؟
وسى رەتتە ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ءمينيسترى قايرات كەلىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ماكروەكونوميكالىق تەپە-تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتەتىن شارالاردى بەلگىلەۋدىڭ ماڭىزى زور. سەبەبى, ماكروەكونوميكالىق تەپە-تەڭدىكتىڭ قامتاماسىز ەتىلۋى ءبىرىنشى كەزەكتە ءبىز سەكىلدى تابيعي رەسۋرستاعا باي ەلدى ەكونوميكانىڭ شەكتەن تىس قىزىپ كەتۋىنەن, ياعني «گوللاند اۋرۋى» سەكىلدى داعدارىس تۇسىندا بىلىنەر اۋىر سىرقاتتاردان قورعايدى.
اتالعان ەكونوميكالىق سىرقاتتىڭ داعدارىسپەن قاتار كەلۋىنىڭ, ياعني داعدارىس تۇسىندا بىردەن بوي كورسەتۋىنىڭ سەبەبى – ءبىر ەسەپتەن العاندا داعدارىستىڭ ءوزى وسى سىرقاتتى ايقىنداۋشى فاكتورلاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ياعني, داعدارىستىڭ توبە كورسەتۋىنىڭ ءوزى «ەگەر سەن ءوز بويىڭداعى سىرقاتتى ءوزىڭ ەمدەمەسەڭ ونى مەن ەمدەيمىن» دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. ال داعدارىستىڭ ەمى مەن سىنى قاشاندا بولسىن وتە اۋىر. ول بىردەن تالدىرىپ ءتۇسىرەدى. ناۋقاستىڭ بويىندا اۋرۋعا قارسى يممۋنيتەتتىڭ پايدا بولاتىندىعى سەكىلدى وسى تۇستا مەملەكەت ەكونوميكانى داعدارىستان الىپ شىعۋ ءۇشىن اسا اۋىر شارالاردى قابىلداۋعا, ماسەلەن, حالىقتىڭ اشۋ-ىزاسى مەن وكپە-رەنىشىنە توتەپ بەرە وتىرىپ, الەۋمەتتىك شىعىنداردى بارىنشا قىسقارتۋعا, باسقا ەلدەردەن الاقان جايىپ قارىز سۇراۋعا ءماجبۇر بولادى. ءبىر جاقسىسى, قازاقستان داعدارىس تۇسىندا باسقا ەلدەردە ورىن العان مۇنداي ابىرويسىز ىستەردىڭ بىرىنە بارعان جوق. قايتا ناق وسى اۋىر ساتتەردە جالاقى مەن زەينەتاقىنى, ءجاردەماقىلاردى بۇرىنعىدان دا كوتەرىپ, كوپتەگەن جاڭا جۇمىس ورىندارىن ۇيىمداستىرىپ, حالىق باسىنا كوپ قيىندىق ءتۇسىرمەستەن قىسىلتاياڭ ساتتەن جاقسى شىعىپ كەتتى. وسىنداي قادامداردىڭ ءوزى قازاقستاندى حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ الدىندا ۇلكەن ابىرويعا بولەدى. ەندى قازاقستان بىرنەشە جىل بويىنا 7 پايىزدىق وسىمگە قول جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. دەمەك, ءبىز ءۇشىن ماكروەكونوميكالىق تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ اسا ماڭىزدى.
الايدا, قازاقستان سەكىلدى مۇناي ءوندىرەتىن ەلدە ماكروەكونوميكالىق تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ وڭاي ەمەس. سول ءۇشىن دە جىلدار بويىنا وسى مۇناي تابىسىنىڭ ەكونوميكاعا تىكەلەي اسەر ەتپەۋىن كۇيتتەيتىن ءبىراز شارالار جاسالىپ كەلەدى.
ءبىرىنشى شارا دەپ 2005 جىلدىڭ وزىندە مۇنايدان تۇسەتىن قارجىنى بيۋدجەتكە باعىتتاماي, ونى جەكە قورعا جيناقتاۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعاندىعىن ايتۋعا بولادى. قازىر مۇنايدان تۇسەتىن بارلىق ءتۇسىم تىكەلەي ۇلتتىق قورعا باعىتتالادى. ال ۇلتتىق قوردىڭ داعدارىس كەزىندە اسا ۇلكەن ءرول اتقارعانى بەلگىلى.
ەكىنشى شارا دەپ, قازىرگى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ 2015 جىلعا دەيىنگى مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن ايتامىز. بۇل باعدارلاما دا شيكىزاتقا تاۋەلدىلىكتى ازايتىپ, ەكونوميكانىڭ ءارتاراپتاندىرىلۋىنا, اسىرەسە وڭدەۋشى ونەركاسىپتىك سەكتوردىڭ جاندانىپ, بەل الۋىنا ۇلكەن قىزمەت ەتەدى.
ال ەندى ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ جونىندەگى اتقارىپ جاتقان ءىس-شارالارىنا توقتالساق, بۇل رەتتە قازىرگى باستى ماقساتتاردىڭ ءبىرى ينفلياتسيانىڭ وسىمىنە جول بەرمەۋ بولىپ وتىرعاندىعى تۇسىنىكتى. ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا دەگەن باعانىڭ ءوسىمى ينفلياتسياعا اسا ۇلكەن اسەر ەتەتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, ۇكىمەت ىشكى رىنوكتاعى باعانىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاۋ ءۇشىن ءتيىستى شارالار قابىلداپ, ولاردى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسىپ تە كەتتى. بۇل شارالاردا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلار باعاسىنىڭ تۇراقتى بولۋىنا, بىلايشا ايتقاندا, الدىن-الا بەلگىلەنگەن ءدالىز ىشىندە عانا اۋىتقۋىن قامتاماسىز ەتۋگە بارىنشا كوڭىل بولىنگەن. قازىر وسى ىسكە الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالار تارتىلىپ وتىر.
وتكەن ماۋسىم ايىندا عانا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ ءتيىستى باعاسىن بەكىتۋ جونىندە ۇكىمەت قاۋلىسى قابىلداندى. ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندار باعا اۋىتقۋى تەز اسەر ەتەتىن سالالار, اسىرەسە جانار-جاعارماي ونىمدەرى رىنوگىنداعى جاعدايدى قاداعالاپ, مونوپولياعا قارسى زاڭدى بۇزۋ ارەكەتتەرى تىركەلسە, ءتيىستى ءىس-شارالار قابىلداپ وتىراتىن بولىپ شەشىلدى. سونىمەن قاتار قىزمەت تاريفتەرىنىڭ شەكتەن تىس ءوسىپ كەتۋىنە جول بەرمەيتىن شارالار دا قابىلدانۋدا. وسى بويىنشا ماسەلەن, تاريفتەردىڭ ينفلياتسياعا اسەرى 1,58 پايىزدان اسپاۋى ءتيىس بولسا, قابىلدانعان شارالار مەن اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە قازىرگى كۇنى تاريفتەردىڭ ينفلياتسياداعى ۇلەسى 0,54 پايىزدى عانا قۇراپ وتىر. ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا ەلدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرىنىڭ ءوسۋىنىڭ دە اسەر ەتەتىنىندىگى انىق. ماۋسىم ايىنىڭ سوڭىندا ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى 73,1 ملرد. اقش دوللارىنا دەيىن ءوستى. بۇل كورسەتكىش بىلتىرعى جىلدىڭ ءدال وسىنداي كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 37,7 پايىزعا ارتىق.
فيسكالدىق ساياسات شارالارى دا وسى باعىتتا ءتۇزىلىپ وتىر. ۇلتتىق قور قارجىسىن قۇرۋ جانە پايدالانۋ دا ساۋاتتى جۇزەگە اسىرىلۋدا. قازىرگى كۇنى ۇلتتىق قور قارجىسى 38,5 ملرد. اقش دوللارىنا تەڭەستى.
ۆاليۋتا ساياساتى بويىنشا ۇلتتىق بانك ءجۇرگىزىپ وتىرعان ءىس-شارالار دا ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ اۋىتقۋىنا جول بەرمەۋگە باعىتتالعان. ويتكەنى, ۆاليۋتانىڭ اۋىتقۋىنا جول بەرىلسە, الەمدىك كونيۋنكتۋرادا وزگەرىستەر بولعان جاعدايدا وتاندىق ءوندىرىستىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە اسەر ەتۋى مۇمكىن.
الەمدىك تاۋار رىنوكتارىنداعى احۋالدىڭ رەتتەلۋى مەن قازاقستاندىق ونىمگە دەگەن سۇرانىستىڭ ارتۋى سىرتقى ساۋدا وپەراتسيالارىمىزدىڭ جوعارى وسىمىنە قول جەتكىزۋگە ءمۇمكىندىك بەرەتىندىگى انىق. وسى رەتتە ىشكى جالپى ءونىمنىڭ بەلگىلەنگەن جوعارعى كورسەتكىشىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن قولعا العان ءىس-شارالاردىڭ قازىرگى ناتيجەلەرىنە توقتالساق, بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا, شيكىزات ءوندىرىسى مەن دايىن تاۋارلار ءوندىرىسىنىڭ كولەمى وسكەندىگىنە, ىشكى سۇرانىستىڭ رەتكە ءتۇسىپ, قۇرىلىس سالاسىنا جان بىتكەنىنە, ەكونوميكانىڭ ءار سالالارىندا جاڭا وندىرىستەردىڭ قۇرىلىپ, ورتا جانە شاعىن بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ ءونىم شىعارۋ ۇدەرىسىنىڭ نىعايعاندىعىنا كوز جەتكىزۋگە بولادى.
سونىمەن وسى ۋاقىتقا دەيىن قابىلدانعان شارالار ەل ەكونوميكاسىنىڭ جوعارى قارقىنمەن دامۋىنا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر دەپ ايتا الامىز. وسىلاردىڭ ىشىندە ۇكىمەتتىڭ ىشكى سۇرانىستى ارتتىرۋ, ىسكەرلىك باستامالاردىڭ جۇزەگە اسۋىنا ىقپال ەتۋ, جالپى داعدارىستان كەيىنگى بازانى قالىپتاسىرۋعا باعىتتالعان شارالارى ەكونوميكانىڭ ويلاستىرىلعان, كوزدەلىنگەن باعىتتار بويىنشا دامۋىنا جاقسى اسەر ەتۋدە.
ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلا باستاۋى ىشكى جانە سىرتقى ينۆەستيتسيالىق رەسۋرستاردىڭ جاندانۋىنا, ەكونوميكانىڭ قايتا ءوڭدەۋ سەكتورى مەن ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋىنا قولايلى اسەر ەتتى. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا جاڭا يندۋستريالىق جانە يننوۆاتسيالىق جوبالار ىسكە قوسىلدى.
نەگىزىندە, وسى اۋقىمدى باعدارلاما اياسىنداعى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى ءبىز ونەركاسىپتىك ءوندىرىس اۋقىمىنىڭ وسىمىنە قول جەتكىزەمىز, ال ول ءوز كەزەگىندە كولىك, قۇرىلىس, ساۋدا قىزمەتتەرىنىڭ وسىمىنە اسەر ەتەدى. دەمەك, قولعا الىنىپ وتىرعان ءىس-شارالار ءبىر-بىرىمەن تىزبەكتەلە كەلە جالپى مۋلتيپليكاتيۆتىك تيىمدىلىك اسەرىن تۋعىزاتىندىعى ءسوزسىز. ماسەلەن, «ونىمدىلىك-2020» باعدارلاماسى ەڭبەك ءونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ارقىلى ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورلارىنداعى ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كوتەرەدى. ورتا جانە شاعىن بيزنەستىڭ جاعدايى ەلباسىنىڭ ءجىتى نازارىندا ەكەندىگىن ەسكەرسەك, بيزنەس-كليماتتىڭ جاندانۋى ءۇشىن اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى كەمىتىپ, ورتا جانە شاعىن بيزنەسپەن اينالىسقىسى كەلەتىن ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك رۇقسات بەرۋ ۇدەرىستەرىنەن ءوتۋىن جەڭىلدەتۋ بويىنشا ءبىراز شارالار جاسالىندى.
«بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا نەگىزىنەن 4 باعىت بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. ولار – بيزنەس ۇسىنىستاردى قولداۋ, كاسىپكەرلىك سەكتورىن ساۋىقتىرۋ, ۆاليۋتالىق تاۋەكەلدى ازايتۋ جانە كاسىپكەرلىكتىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ شارالارى. مىنە, مۇنىڭ ءبارى دە جالپى كاسىپكەرلىك كورسەتكىشتەرىنىڭ جاقسارۋىنا اسەر ەتەدى. قازىرگى جۇرگىزىلىپ وتىرعان ماكروەكونوميكالىق ساياسات ءوسىمنىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاپ قانا قويماي, داعدارىستان كەيىنگى باسەكە قىزىپ تۇرعان رىنوكقا بەيىمدەلۋگە جانە ۇزاق مەرزىمدەگى سىنعا توتەپ بەرۋگە اسەر ەتەدى.
ەكونوميكانىڭ ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا بەلگىلەنىپ وتىرعان كەشەندى شارالاردىڭ ءوزى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك احۋالىن جۇيەلى تۇردە جاقسارتىپ وتىرۋ ماقساتىنان تۋىندايتىندىعىن ايتۋىمىز كەرەك. ەلباسى ناق وسى ماقساتقا جەتۋگە كوپ كوڭىل بولۋدە. وسىعان سايكەس بەلگىلى ءبىر كەزەڭ ىشىندە قازاقستاندى جوعارى تابىسى بار ەلدەردىڭ قاتارىنا ەنگىزۋ جونىندە تاپسىرما دا بەردى. وسى ماقساتقا جەتۋدىڭ ينديكاتورلىق كورسەتكىشتەرى دە ايقىندالعان. ماسەلەن, ەلىمىزدە جان باسىنا شاققانداعى ءىجو كولەمىن 2015 جىلى 15 مىڭ اقش دوللارىنا جەتكىزۋ بەلگىلەنگەن. مىنە, وسى ءۇشىن دە ءىجو كولەمى جىلىنا 7 پايىزدان كەم دامىماۋى ءتيىس. ونىڭ ۇستىنە 7 پايىزدىق دامۋ دەگەنىمىزدىڭ ءوزى ءجاي عانا دامۋ ەمەس. وعان قويىلاتىن تالاپتىڭ ءوزى دە جوعارى بولىپ وتىر. ناقتىلاي ايتساق, ەكونوميكانىڭ جوعارىداعىداي دەڭگەيمەن دامۋى وسى ۋاقىتقا دەيىن ورىن العان شيكىزاتتىق سەكتوردىڭ ەسەبىنەن ەمەس, ەندىگى كەزەكتە ونەركاسىپتىك سەكتوردىڭ ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلۋى كەرەك. دەمەك ەندىگى جەردە ەلىمىزگە قازاقشالاپ ايتساق, بىلەك كۇشى ەمەس, ءبىلىم كەرەك. ونىمدەردى وزىق تاسىلدەرمەن دايىنداي الاتىن كۇردەلى تەحنولوگيالار جانە سولاردا جۇمىس ىستەي الاتىن ماماندار قاجەت. ينتەللەكتۋالدىق مەكتەپتەر مەن «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ» اشىلىپ, «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ جاڭا ماقساتقا ءتۇزىلىپ, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جاڭا ستراتەگياسىنىڭ قابىلدانىپ وتىرعانى دا سوندىقتان.
ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگى ءوز تاراپىنان جوعارىداعىداي ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ەلباسى تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋ بارىسىن قاداعالاۋ جونىندە اقپاراتتىق كارتا ازىرلەدى. كارتا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىن, ەلىمىزدىڭ تاياۋداعى دامۋىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىن جانە ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدى جەدەلدەتۋ, داعدارىستان كەيىنگى دامۋ, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى, ينۆەستيتسيانىڭ ءتۇسۋىن قامتاماسىز ەتۋ, ازاماتتار ءۇشىن قىزمەتتەر, مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن دامىتۋ, حالىقارالىق قاتىناستار جانە بىرلەستىك سياقتى باعىتتار بولىگىن كورنەكتى كورسەتەدى.
ەلباسىنىڭ ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ الدىنا قويعان تاپسىرماسىنا سايكەس ەندى بۇل قۇرىلىم, ءوزىنىڭ اتى دا ايتىپ تۇرعانداي, نەگىزىنەن ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ ماسەلەسىمەن شۇعىلدانىپ, ەلدىڭ ۇزاق مەرزىمدى تۇراقتى دامۋىنىڭ ءادىس-امالدارىن قامتاماسىز ەتۋى, وسىلايشا بىرتە-بىرتە ەلىمىزدىڭ اقىل-وي ورتالىقتارىنىڭ بىرىنە اينالۋى ءتيىس. ونىڭ باسقا مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارمەن سالىستىرعاندا ءبىر وزگەشەلىگى دە وسىندا.
ەلباسىنىڭ ەلىمىزدىڭ ستراتەگيالىق دامۋىن اسا ءجىتى نازاردا ۇستاۋىنىڭ ءوزى بۇل مينيسترلىكتىڭ الدىنا اسا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. «ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ دەگەنىمىز – ەلدىڭ وزىندىك باسىمدىققا يە بولا الاتىن ماسەلەلەرىن كۇنى بۇرىن انىقتاپ, سول باعىتتارعا بارىنشا دەم بەرە وتىرىپ جۇمىس ىستەۋ. دەمەك, ەلدەگى ءار ۆەدومستۆو ءوزى اينالىساتىن جۇمىستاردىڭ باسىم باعىتتارىن انىقتاپ, سوعان سايكەس ءىس-ارەكەت جاساسا, مۇنىڭ ءبىزدىڭ ورتاق ىسىمىزگە تيگىزەر پايداسى ۇلكەن بولماق. وسىعان سايكەس ءبىزدىڭ مينيسترلىككە ءار مينيسترلىكتىڭ, وبلىس اكىمدىكتەرىنىڭ, ايماقتاردىڭ, ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ ستراتەگيالىق جوسپارلاۋىن قاداعالاپ وتىرۋ وكىلەتتىگى مەن جاۋاپكەرشىلىگى جۇكتەلدى. ال ول جوسپارلاردىڭ بارلىعىن ءبىز ءتيىستى قۇرىلىمدارمەن ءبىرلەسە وتىرىپ, ەلباسى تاپسىرماسىنىڭ نەگىزىندە ورتاق ماقساتتارعا جەتۋگە باعىتتاماقپىز», دەيدى ەكونوميكالىق دامۋ ءجانە ساۋدا ءمينيسترى قايرات كەلىمبەتوۆ.
سۇڭعات ءالىپباي.
