ولگەندەر قايتىپ كەلمەي مە؟

وسىناۋ ءفاني الەم ەسىگىن ءاۋ باستا شىر-شىر ەتىپ شىرىلداپ جىلاپ اشىپ, سونان سوڭ الشاڭ باسىپ ءومىر كەشىپ جات­قان بارشا جۇمىر باستى پەندەلەردىڭ ءبا­رى دە اقىر اياعىندا باقيلىق بولاتىنى – بۇلجىماس قاعيدا! قايران بەكەڭدى ايتام-اۋ, بەردىبەك سوق­پاقباەۆ اعا شە! ول كىسىنىڭ ەڭ سوڭعى شىعارماسى «ولگەندەر قايتىپ كەلمەيدى» دەپ اتالماۋشى ما ەدى. ءيا, بەكەڭنىڭ ءسوزى اششى دا بولسا شىڭعىرعان شىندىق, و دۇنيەگە اتتانعاندار سول كۇيى باسقا الەم­گە اۋىسادى. بىزدەن ىرگەسىن اۋلاق سالادى. الايدا... 1974 جىلدىڭ كۇز ايىندا الما­تى­داعى جازۋشىلار وداعىنىڭ ءۇشىنشى قا­باتىنداعى فويەدە (وتە كىشكەنتاي ورىن, نەگە سوندا وتكەنىنە وسى كۇنگە دەيىن تاڭ قالام) ب. سوقپاقباەۆتىڭ جاقىندا عانا باسپا ءجۇزىن كورگەن «ولگەندەر قايتىپ كەل­مەيدى» رومانىن تالقىلاۋ بولدى. ونى جۇرگىزىپ وتىرعان – اكادەميك-عا­لىم ز.قابدولوۆ. ءبىز سول جىلى جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ ءبىرىنشى كۋرسىنا وقۋعا قابىلدانعانبىز. حابارلاندىرۋ­دى ەستي سالا, وداققا تەزىرەك بارۋعا اسىق­تىق. ويتكەنى, بەردىبەك اعانى كورۋ ءبىر ارمان, ال داۋىسىن ەستۋ – ول وزىنشە ءبىر باقىت! زەينوللا اعامىز ادەمىلەپ, بيپازداپ سويلەپ, رومان تۋرالى ازدى-كوپتى وي-پىكىرىن ءبىلدىرىپ بولدى دا, بىزگە قاراپ: «ەندى كىم سويلەيدى؟» دەدى. «سەندەردىڭ ويلارىڭ قانداي؟» دەگەندەي بارىمىزگە بارلاي قاراپ وتىر. ءوزىم جاس كەزىمنەن ءسۇيىپ وقىپ وسكەن جازۋشىم بولعان سوڭ با, دەلەبەم قوزىپ: – مەن سويلەيىن, – دەدىم. اكادەميك اعامىز سول ساتتە ءوز ءشا­كىرتى ەكەنىمدى سەزبەسە دە, «ال سويلە, ستۋدەنت» دەپ, جىلى قاباقپەن ءسوز تىزگىنىن بەردى. مەن ءوزىمدى تانىستىرىپ, سوسىن ءسوزدى جالعاي بەرگەنىمدە ماعان جالت قارادى. «ولگەندەر قايتىپ كەلمەيدى» روما­نى­نىڭ العاشقى ءبولىمى 1970 جىلى جا­زۋشىنىڭ «باستان كەشكەن» كىتابىندا جاريالانعان بولاتىن. ءبىز سونى سۇيسىنە وقىعانبىز. كىتاپتىڭ سوڭىندا ارمياعا كەتىپ بارا جاتقان باس كەيىپكەردىڭ «وتقا سالسا كۇيمەيتىن, سۋعا سالسا باتپايتىن ەركىندەرىڭ ءالى-اق ورالادى» دەپ ايتاتىن مونولوگى بار ەدى. مەن سونى ايتىپ, العاشقى ءبولىمنىڭ وتە شىمىر جازىل­عانىن تاپتىشتەپ كەپ, «ال ەندى مىنا روماننىڭ قالعان ەكى ءبولىمى ءسال-ءپال السىزدەۋ سياقتى كورىنەدى» دەدىم. – ماعان سونداي اسەر قالدىردى, بۇل شىن ويىم, – دەپ تاعى دا شەگەلەپ قويدىم. سول-اق ەكەن, زەكەڭ قول شاپالاقتاپ جىبەرەدى. – مىنە, ءبىز وسىنداي باتىل شاكىرتتەر تاربيەلەپ جاتىرمىز, – دەدى كوڭىلدى ۇنمەن. مۇنى جازىپ وتىرعان سەبەبىمىز – سول كۇنگى كەزدەسۋدەن سوڭ بەردىبەك اعامەن جاقىن ارالاسىپ, وتە سىيلاس بولىپ كەتتىم. قالامگەر سول كەزدە جازۋشىلار وداعىندا كەڭەسشى بولىپ ىستەپ ءجۇر ەكەن. «مەنى سارىاۋىز بالا سىنادى-اۋ» دەپ نامىستانىپ, ءبىر جاعىنا قيسايا قالعان جوق, قايتا ارقامنان قاعىپ: «ءوزىڭ كىتاپ­تى مۇقيات وقيدى ەكەنسىڭ», دەپ ەدى. – جازعاندارىڭ بار ما؟ – دەپ سۇرادى ءبىر كۇنى. – بالالارعا ارنالعان ءبىر حيكايات جا­زىپ ءجۇر ەم. – وندا ەرتەڭ وسىندا الىپ كەل, بىرگە وتىرىپ وقيىق, – دەدى اعام. ەرتەڭىنە قايتا كەزدەستىك. جازۋشى اعام حيكاياتتى باستاي بەردى دە: – وي, مۇنىڭ نە؟ – دەپ توقتاپ قالدى. – نەنى ايتاسىز؟ – مىنا حيكاياتتا مەنىڭ اتىمدى اتاپ­سىڭ. مەن ءالى ءتىرىمىن عوي. تىرىلەر كەيىپكەر بولا المايدى. الىپ تاستا. – سوندا-ا... – اۋەلى ولگەندەر جايلى جەتىستىرىپ جا­زىپ الايىق, بالا! ارۋاقتاردىڭ ال­دىنداعى پارىز دەگەن بولادى... ول كىسىنىڭ وسى ءسوزى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەسىمنەن كەتپەيدى. راس-اۋ, تىرىلەردى تىرىلەر ماقتاپ, ادە­بي كەيىپكەر ەتىپ جازىپ جاتسا, بۇل تىم ابەس كورىنبەي مە! ال مۇنداي جاع­دايلار وسى كۇنى كوبەيىپ بارا جاتىر عوي. ءتىپتى قىمسىنۋدى دا قويىپ بارامىز. «ءاي, وسى قالاي بولادى, ا؟» دەپ ويلانعىمىز دا كەلمەيدى. * * * ءيا, ولگەندەر قايتىپ ورالمايدى. ولاردىڭ جانى كوكتە قالقىپ جۇرگەن بولۋى دا ىقتيمال. جاقىندا ب. سوقپاقباەۆتىڭ «ولگەن­دەر قايتىپ كەلمەيدى» رومانىن قايتا پاراقتاپ وتىرىپ, ەسىمە وزىممەن قاتار­لاس شىققان, وسى كۇنى انا دۇنيەلىك بولىپ كەتكەن قۇربى-دوستار ەرىكسىز ەسىمە ءتۇستى. كوبىنىڭ اتى كومەسكى تارتىپ, شىعارمالارىن دا شاتاستىرا باستاعان ەكەم. تىرشىلىك دەگەن سول... ب.سوقپاقباەۆ شىعارماسى ءبارىن دە قايتا ەسىمە سالعانداي بولدى. ءبىز ادەبيەت ەسىگىن جەتپىسىنشى جىل­داردىڭ ورتا شەنىندە اشتىق. ول كەزدە قازاق ادەبيەتىنىڭ ابىز-اقساقالدارى كوپ ەدى. جازۋشىلار وداعىنىڭ الدى ىعى-جىعى بولىپ جاتاتىن. انا تۇستان ع.مۇسىرەپوۆ, ع.مۇستافين كەلە جاتسا, مىنا تۇستان ءا.تاجىباەۆ, ءا.سارسەنباەۆ, ولارعا ىلەسە ت.احتانوۆ, ق.مۇحامەد­جا­نوۆ, س.شايمەردەنوۆ, ت.الىمقۇلوۆ سەكىلدى قالامگەرلەر كوزگە كورىنە قالار ەدى. ءبىر تۇستان قاباعىنان قار جاۋارداي بوپ باتىر كوكەم – باۋىرجان مومىش­ ۇلى شىعا كەلەتىن. مىنا ءومىردىڭ جالعىز ەركەسى ءبىر وزىندەي بوپ, ەركىن باسىپ مۇقاعالي ما­قا­تاەۆ اعاتايىم دا بوي كورسەتەتىن. ونى كورگەن كەزدە: ماحاڭدار جوق! ماحاڭداردىڭ سارقىتى, مۇقاعالي ماقاتاەۆ بار مۇندا! – دەگەن جىر جولدارى ەرىكسىز كومەيى­مىزگە تىعىلىپ تۇرا قالاتىن. ءبىز ولاردىڭ سوزىنە عانا ەمەس, ءجۇرىس-تۇرىسىنا دەيىن قىزىقتاپ, الىستان قا­راپ تۇراتىنبىز. ءبىزدىڭ بۋىن ول كەزدە وتە جاس ەدى, بالاۋسا, بالعىن ەدى. ىشىمىزدەن ەندى-ەندى كوزگە تۇسە باستاعاندارى – ۇ.ەسداۋلەت, ءا. اس­قا­­روۆ, س.ابدراحمانوۆ, س. بايحونوۆ, ق. ەر­­­­­گوبەك, ە.باعاەۆ, ا.ءالىموۆ, ش.ءاب­دى­كا­رىموۆ, ق.تۇمەنباي, ج.ءابىل ۇلى, ت.ب. بول­دى. كوبىسى بىرتە-بىرتە اشىلدى. كەلە-كەلە شىڭدالدى. الگى ءتىزىم جەتپىسىنشى جىل­دىڭ اياعى مەن سەكسەنىنشى جىلدىڭ با­سىندا ۇزارا ءتۇستى. ق.جيەنباي, ج.شاش­تاي ۇلى, ا.ىبىراەۆ, س.اقسۇڭ­قار­ ۇلى, ت.ءالىم­بەك ۇلى, ءا.مەڭدەكە, ە.اشىق­باەۆ, ق.بەگمانوۆ, ە.اسقاروۆ, ق.داناباەۆ, ە.كىش­­كەنەەۆ, ب.ۇسەنوۆ, و.ماقسۇت ۇلى, ت.شا­­­پاي, ت.اسەمقۇلوۆ, س.وسپانوۆ, ە.راۋ­شانوۆ, م.قايىڭباەۆ, ن.رامانقۇلوۆ, م.سىزدىقوۆ, س.تومانوۆ, ع.جۇماتوۆ, ش.ورىن­باي, ي.تاستانوۆ, گ.ابىلداەۆا, س.ساتانوۆ, ت.ب. بولىپ جالعاستى. بىرىنەن ءبىرى وزا شاۋىپ, بىرتە-بىرتە ادە­بيەتكە ولجا سالا باستاعان-دى. راسىن ايتۋ كەرەك, ءبىزدىڭ بۋىننىڭ باسىنا قيىن كەزەڭ تاپ كەلدى. كىتاپ شى­عارماق تۇرماق, كۇن كورۋدىڭ ءوزى قيىنداۋ بولعان تۇس ەدى. سوندا دا ولار قالامىن تاستاعان جوق. زامانا قيىندىعىنا قالام قايراتىمەن قارسى تۇرا ءبىلدى. وسى كۇنى گازەت-جۋرنالداردا «كىتا­بىم ەكى-اق مىڭ دانامەن شىعادى» دەپ زار ءسوزىن ايتۋشىلار وتە كوپ. ال مەنىڭ بۋىنىم ءتىپتى ەكى ءجۇز دانامەن كىتاپ شى­عارسا دا رازى بولماقشى ەدى. قالاماقى تۋرالى ءسوز ءتىپتى ايتىلمايتىن دا. * * * بۇگىن قاراپ وتىرسام, مەنىمەن تۇستاس قالامگەرلەردىڭ كوبىسى-اق و دۇنيەلىك بو­لىپ كەتىپتى. بىرىمەن قوشتاسىپ ۇلگەرسەك, ال قايسىبىرىمەن «قوش» دەۋگە دە شاما جەتپەي قالىپتى. بۇل – ءومىر! بىراق, بار­لىعى دا كوز الدىمدا. ءبارىنىڭ دە بەينەسى جادىمدا جاڭعىرىپ تۇر. مۇرات سىزدىقوۆ مەنىڭ كۋرستاسىم بولاتىن, وقۋ بىتىرگەن سوڭ ءومىرىنىڭ سوڭى­نا دەيىن تارازدا تۇردى. شىعارمالارىن سوندا جازدى, سول جەردەن تانىلدى. ءالى ەسىمدە, ونىڭ «كۇمىس ساقال ارىستان» دەگەن پوۆەسى «جالىننىڭ» جابىق ءباي­گەسىندە ەكىنشى ورىن الدى. كوزى تىرىسىندە ەكى-ءۇش كىتاپ شىعاردى. ادەمى, اسەرلى, نازىك ەتىپ جازۋشى ەدى. ول, اسىرەسە, بالا پسيحولوگياسىنىڭ بايقامپازى بولا ءبىلدى. سوڭعى رەت 1996 جىلى جازعا تاياۋ حابارلاستىق. – مەن «جەتىسى بەرىلمەگەن ءولىم» دەگەن پەسا جازدىم, تاراز دراما تەاترى ساح­نالاپ جاتىر, – دەدى. اتىنان كىسى كو­ڭىلى شو­شىعانداي ەكەن. – ويپىرماي, مىنا پەساڭنىڭ اتى... – دەي بەرىپ ەم, ول ءسوزىمدى ءبولىپ: – كەلىپ قايتساڭشى, – دەدى. كورىپ كەتپەيسىڭ بە؟ بىراق مەن بارا المادىم. ال ارادا ەكى-ءۇش اي وتكەندە جول اپا­تىنان قايتىس بولدى. سەيىتقۇل وسپانوۆ ەكەۋمىز بىرگە وقى­ماساق تا ءبىر جەردە ءبىرشاما ۋاقىت قىز­مەتتەس بولدىق. وتە تازا, سىپايى, اقكو­ڭىل جان ەدى. ءوزى قالاي بولسا, جاز­عاندارى دا سولاي مولدىرەپ تۇراتىن. ماعان اسىرەسە ونىڭ بالالارعا ارناپ جاز­عان «اعاش ات» دەگەن كىتابى قاتتى ۇنادى. ءوزى «جالىننىڭ» جابىق بايگە­سىن الدە­نەشە رەت جەڭىپ ال­دى. سوڭعى شىعار­ماسىنىڭ ءبىرى – «قۇلدار كوتەرى­لىسى» 1986 جىلعى وقيعانى ءسوز ەتەتىن-ءدى. جالپى, سەيىتقۇل تاقىرىپ تاڭداپ جات­پايتىن. ول ءۇشىن ءومىردىڭ كەز كەلگەن كورىنىسى – تاقىرىپ! نەنى جاز­سا دا جەرىنە جەتكىزە اڭگىمەلەي بىلەتىن. اتتەڭ, ەلۋ جاسقا تولماي, جۇرەك اۋ­رۋىنان كوز جۇمدى. ارتىعالي ىبىراەۆ دەگەن اقىن جىگىت ءالى ەسىمدە. ونىڭ دا شابىسى بولەك, سىلتەسى وزگەشە بولىپ كەلەتىن. قامىقپا, دوسىم, قامىقپا, كەلەر كۇن باقىت سىيلايدى. ادامدار سىيار تابىتقا, اقىندار بىراق سىيمايدى!  – دەپ جا­زىپتى-اۋ جاپ-جاس بالاڭ جىگىت. نە دەگەن باتىرلىق! نە دەگەن ومىرگە قۇشتارلىق! باۋىرجان ۇسەنوۆ دەگەن كەرەمەت تا­لانتتى جىگىت بول­دى. ول دا جاستاي كوز جۇم­دى. ولەڭدەرى عاجاپ ەدى. كۇندىز-ءتۇنى قوراڭدا ابا­لاعان, كۇزەتشى بوپ كۇن كەشتىم ساعان, ادام! ءتىل بەرمەگەن تابيعات مىل­قاۋ قىلىپ, باقىت تىپتەن بۇرىلىپ قا­را­ماعان, – دەپ جىر توگۋ­شى ەدى ول. بالكىم, بۇل اقىننىڭ ار­تىندا قالعان ولەڭ-جىرلارى سونشالىق كوپ تە ەمەس بولار. الايدا, مىقتىلىق بەلگىسى كولەمدە مە؟ سەرىك ساتانوۆ – بىرگە وقىعان دوسىم ەدى. ول دا ەكى ولەڭ جيناعىن شىعاردى دا, ماڭگىگە كوز جۇمدى. قىرىق­تىڭ ۇستىندە عانا ەدى. – ايىپتاما اقىندى اراق ىشكەن, شايقاتىلىپ جۇرگەنى دارا كۇشپەن! ... ءىشسىن-جەسىن, اقىنعا جاراسادى. ارۋاقتار وتتارىن جاعادى ىشتەن!.. – دەپ جازۋشى ەدى ول دا. سەرىكتىڭ جازۋ مانەرى وزىنشە بولدى. ءوزىن­شە ولەڭ ورنەكتەدى. سونىسىمەن عاجاپ ەدى. اقىندار اراسىندا ە. اسقاروۆ پەن ە. كىش­كەنەەۆ بولەكشە ءبىتىمدى بولدى. ەكەۋى ەكى ءتۇرلى مىنەزدىڭ اقىنى. ءبىرى اسىرەسە ايتىستا كەڭىرەك تانىلسا, ەكىنشىسى «قى­زىلقۇم تسيكلى» دەگەن توپتاما ولەڭ­دەرىمەن ەلدى ەلەڭ ەتكىزدى. ەكەۋى دە ەندى تانىلىپ, ەندى قانات جايىپ كەلە جات­قاندا كوز جۇمدى. مەن قىزىلوردادا تۇرىپ تا قازاق ادە­بيەتىنىڭ اۋلاسىنا قوماقتى ولجا سالۋعا ۇمتىلعان قازي داناباەۆ, نياتوللا را­مانقۇلوۆ جانە ورازبەك ماق­سۇتۇ­لى­نىڭ قايسارلىعىنا وسى كۇنگە دەيىن تاڭ قالام. ق.داناباەۆتىڭ «شوڭ­توبە. شوتاي. بال­داۋرەن» دەگەن پوۆەسى «جالىن­نىڭ» ءباي­گەسىن الدى. ال, ورازبەك ماق­سۇت­ ۇلى از جازسا دا, ساز جازدى. بالكىم بارلىق جازعان اڭگىمەلەرى ءبىر كىتاپ تا بولا قوي­ماس. ايتسە دە سولاردىڭ ىشىندەگى «پا­داشى», «كوك كەسە» سەكىلدى مولتەك اڭگى­مەلەرى ءوزىنىڭ شەبەرلىگىمەن ءتانتى ەتە ءبىلدى. ورازبەكتىڭ وچەرك-ەسسەلەرى دە اڭگىمە سەكىلدى اسەرلى وقىلاتىن-دى. مەنىڭ ويىمشا, ق.داناباەۆ تا, و.ماق­­­سۇت ۇلى دا جازۋشىلىق كاسىپكە شىنداپ كىرىسە العان جوق. ءتيىپ-قاشىپ جازدى. ايتپەسە, وسى كۇنگى ءمۇيىزى قارا­عايداي جازۋشىلاردىڭ جۋان ورتاسىندا ەسىمدەرى اتالىپ وتىرار ما ەدى, كىم بىلگەن! ال نياتوللا رامانقۇلوۆ ماعان تۋعان ىنىدەي بولدى. اۋەلى ايتىس­كەر اقىن بولىپ اتى شىقتى. ول سونىمەن قابات جازبا اقىندىقتى دا قاتار الىپ كەلە جاتتى. ءوزى لاپىلداپ, الىپ-ۇشىپ تۇراتىن-دى. جەلوكپەمىز تىنار ءبىر كۇن, توقتارمىز. قايدا ەكەنسىڭ قۇمار قىلعان ماقپال قىز؟ ۇياسىنا باتقان كۇندەي قىزارىپ, كيىز ۇيگە كىرىپ بارا جاتقان قىز! – دەپ جىر كەستەلەۋشى ەدى. وسىلاي توگىلىپ بەرۋشى ەدى. ءوزى مانەرلەپ, اسەم ەتىپ وقۋشى ەدى.  اتتەڭ, دۇنيە-ە... جۇماباي ءابىل ۇلى قازاق ادەبي سى­نىنىڭ قارا جۇگىن كوتەرىستى. ءوزى جاس­تايىنان-اق «بەلينسكي» دەگەن اتقا يە بولىپ ەدى. قازاق كومەدياسىن زەرتتەپ, عى­لىم دوكتورى اتاعىن الدى. تۇركىس­تانداعى ق.ياساۋي اتىنداعى حالىق­ارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىندە جۇمىس ىستەپ ءجۇر­گەن شاعىندا اۆتوموبيل اپاتىنان قازا بولدى. ارمانى اسقاق ەدى, ءالى دە جازا­تىنى كوپ ەدى. گۇلزاكيرا ابىلداەۆا ەسىمدى قىز تاماشا جارقىراپ كورىنە باستاپ ەدى, كەنەتتەن قايتىس بولىپ كەتتى. ونىڭ دا جاز­عان­دارىندا وت بار بولاتىن. ءتاپ-ءتاۋىر پرو­زاشى بولاتىنىنا كۇمان جوق ەدى. * * * ايتا بەرسەك, بۇل ءتىزىم ءبىراز سو­زىلارى انىق. مەنىڭ قاتارلاس دوس-جاران­دارىمنىڭ ىشىندە تالانتى زور جىگىتتەر مەن قىزدار وتە كوپ بولاتىن. بىراق, امال قانشا, تاعدىر دەگەن وسى! ءسوز رەتىنە قاراي ايتا كەتەلىك, ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان جىگىتتەر مەن قىزدار ءمۇم­كىن ءوزىنىڭ بويىنداعى تالانتىن تۇگەل تانىتىپ ۇلگەرمەي, و دۇنيەلىك بولىپ كەتكەن شىعار. جازعاندارى وتە از بولۋى دا ىقتيمال. الايدا, اسىلدى سول از دۇنيە اراسىنان دا تاۋىپ الۋعا بولادى. اتاقتى اقىن م. شاحانوۆ ءوزىنىڭ «تولەگەنگە» دەگەن ولەڭىندە: – ون توم ولەڭ جازعانداردى كەتتى ۇمىتىپ كەڭ دالا, بىراق شاعىن ون ولەڭمەن ون ميلليون قازاقتى, تولعاندىرعان, تاڭعالدىرعان ماحامبەت پەن سەن عانا! – دەپ جازعان جوق پا ەدى! وسى راس ءسوز! ءتىپتى ون ولەڭ ەمەس, جالعىز ولەڭمەن نە جالعىز اڭگىمەمەن دە تاريحتا ماڭگى قالۋعا بولادى. ەستە قالۋ دەمەكشى, ومىردەن ەرتە وزعان كوپتەگەن اقىن-جازۋشىلار ەسىمى وسى كۇنى مۇلدە ۇمىتىلىپ بارا جات­قانداي. ءبىز جوعارىدا اتاعان (ەسىمى ەسكە تۇسپەگەندەرى دە) بار قىز-جىگىتتەردىڭ ەڭ بولماسا تۋىپ-وسكەن جەرىندە ءىس-شارالار وتكىزىلىپ جاتىر دەگەندى ەستىمەپپىز. سوندا دەيمىز-اۋ, ولاردىڭ بار جازىعى ەرتە كوز جۇمعانى ما؟ وبال-ساۋاپ دەگەن بولماس پا! مىناداي ۇسىنىس-پىكىرىمىزدى ايتا كەتسەك, ەش ارتىقتىق ەتپەس دەپ ويلايمىز. مەنىڭ تۇستارىم ەلۋىنشى جىلى تۋ­عاندار عوي, سول سەبەپتى دە ولاردىڭ الدى وسى كۇنى الپىسقا يەك ارتىپ, ال سوڭعىسى ەلۋدەن اسىپ وتىر. سولاردىڭ ىشىندە كوزى ءتىرى ءبىرلى-جارىمى بولماسا, انا دۇنيەلىك بوپ كەتكەندەردىڭ ەش­بىرىنىڭ مەرەيتويى ءوز دارەجەسىندە اتا­لىپ كورگەن ەمەس. جارايدى, مەرەيتوي بۇگىنگى كەزدە سون­شالىق ماڭىزدى دا ەمەس بولىپ قال­عان شىعار. ايتكەنمەن, جاستاي كوز جۇم­عان قالامگەرلەردى ۇمىتپاس ءۇشىن كەيبىر ماسەلەلەردى ەستە ۇستاۋ دا كەرەك بولار. 2003 جىلى ومىردەن وزعان سەرىك تومانوۆ اقىن: – كوزدەرىمدە كولەڭكە, سوزدەرىمدە كەڭ ولكە! كەلتىرمەڭدەر ماعان ءسوز, ولتىرمەڭدەر مەنى ەرتە! – دەپ جازىپ ەدى. اقىننىڭ وسى ءسوزى ءسوز-اق قوي!.. ەڭ الدىمەن, ءتىرى جۇرگەن بىزدەر شاما كەلگەنشە ەرتە كوز جۇمعان اقىن-جازۋ­شىلاردىڭ ارتىندا قالعان ازدى-كوپتى مۇرالارىن قايتادان جيناس­تى­رىپ, جەكە-جەكە كىتاپ ەتىپ شىعارعا­نىمىز ابزال-اق. ءتىپتى مۇمكىندىك بولىپ جاتسا, سول دۇنيەلەردىڭ ەڭ ۇزدىكتەرىن ورىس تىلىنە اۋدارتساق تا ارتىق ەمەس. سونىمەن قابات, كوز جۇمعان بوزداق قالامگەرلەر ەسىمىن ۇمىتپاۋ ءۇشىن ولار­دىڭ اتىنداعى جۇلدەلەر (مەيلى وبلىس, اۋدان كولەمىندە بولسا دا) بەلگىلەنىپ, ونى وتكىزۋگە قىزۋ اتسالىسۋ دۇرىس-اق بولار ەدى. سودان سوڭ, بوزداق قالامگەرلەردىڭ تۋ­­عان, وسكەن جەرلەرىندە كوشە, مەكتەپ ات­تارى بەرىلىپ, ءوزى وقىعان مەكتەپتەردە ەڭ بولماعاندا ءبىر ءمۇيىس اشىلعانى ءجون-اق. بۇل شارالار قازاق ادەبيەتى ءۇشىن, سونىڭ مەرەيىن اسقاقتاتۋعا شاما جەتكەنشە ايانباي تەر توگە ءجۇرىپ, جارىق دۇنيەدەن ەرتە اتتانعاندار ەسىمىن ارداق­تاۋ باعىتىنداعى ەڭ ءبىر يگىلىكتى شارا بولارى داۋسىز اقيقات. * * * وسى ماقالانى جازىپ وتىرىپ, مەن تاعى دا بەردىبەك سوقپاقباەۆ اعانى ەسكە الدىم. ولگەندەر قايتىپ كەلمەي مە؟ بىزدىڭشە, ولگەندەر ەستى جانداردىڭ ەسىندە, جاقسى جانداردىڭ جۇرەگىندە ءھام شىن جاناشىردىڭ جادىندا ماڭگى ساقتالماق! جەر بەتىندە ءومىر باردا ولار دا بار. ويتكەنى, جاس ۇرپاق ولاردىڭ شىعارمالارىن وقىپ, ءومىر جولى مەن جەتكەن بيىگىنە باعا بەرىپ جاتادى, تامسانا, تاڭعالا ءسوز ەتىپ, ءوزارا دۋىلداسىپ تالاس قۇرادى. بۇل, مىنە, مەنىڭ قاتارلاس دوستارىم­نىڭ ءومىرىنىڭ ەش بولماعانىنىڭ بەلگىسى. ونىڭ ماڭگىلىك ەكەنىنىڭ ايناسى. شىعار­مالارى ارقىلى كەلەر كۇندەرگە اتى جەتەتىنىنىڭ بۇلتارتپاس دالەلى. ايتقىمىز كەلگەنى وسى ەدى...