ۆيكيپەديا قازاقشا «سويلەيدى»

كولەمدى «قاعاز» ەنتسيكلوپەدياعا قانشا ماقالا سيعىزۋعا بولادى؟ بىرنەشە  ون مىڭداي. ال كىتاپ­حاناعا بارىپ, قاجەتتى تومداردى ىزدەۋ ارينە قىرۋار ۋاقىتتى الادى. سوندىقتان دجيممي ۋەلستىڭ  قولجەتىمدى ونلاين رەجىمىندە  ينتەرنەت-ەنتسيكلوپەديا قۇرۋ جونىندەگى يدەياسى الەمدى تەز ارادا جاۋلاپ الدى. وسىدان ون جىل بۇرىن يدەيا اۆتورى مەن ونىڭ دوسى لاري سەنگەر اشقان «ۆيكيپەديا» اتتى سايتتا العاشقى ماقالالار پايدا بولدى. 2011 جىلدان ۆيكيپەديا 281 تىلدە جارىق كورەدى. ونلاين ەنتسيكلوپەدياداعى اعىلشىن تىلىندەگى ماقالار سانى 3,5 ميلليونعا جەتىپ, اعىلشىن  جانە  فرانتسۋز  تاراۋلارىندا  ميلليوننان استام, ال ورىس تىلىندە 730 ماقالا جاريالاندى. ءتىپتى بريتان ەنتسيكلوپەدياسى سياقتى كەڭ كولەمدى اكادەميالىق كىتاپ باسىلىمىنىڭ  ءوزى اۋقىمدىلىعى مەن كونتەنتتىڭ ارتۇرلىلىگىنە كەلگەندە وسىنداي جاھاندىق ينتەرنەت-رەسۋرسپەن تەڭەسە المايدى. Wiki-تەحنولوگيا كەز كەلگەن ينتەرنەت پايدالانۋشى ءۇشىن بىلىمدەردى الماسۋ مەن الۋدىڭ ەڭ تاماشا ءتاسىلى. ءىس جۇزىندە ۆيكيپەديا – شەكسىز كولەمدەگى اقپاراتتاردى الماسۋدىڭ بۇكىلالەمدىك جەلىسى, ال ەنتسي­كلوپەدياشىلار كلۋبىنا الەمدىك ينتەللەكتۋالدىق قاۋىمداستىقتىڭ كەز كەلگەن مۇشەسى ەنە الادى. اكادەميالىق رەداكتسياسى جوق, ساپاسى مەن اقيقاتتىعى تەك ولاردىڭ اۆتورلارىنا عانا بايلانىستى بولاتىن ينتەرنەت-سايتتارعا قاتىس­تى بەلگىلى سەنىمسىز كوزقاراستىڭ ءوزى ۆيكيپە­ديانىڭ تانىمالدىلىعىن تومەندەتە العان جوق. ونىڭ مازمۇنى جاندى ورگانيزم رەتىندە ۇنەمى دامۋ ۇستىندە, قاتەلەردى وزگە رەداكتورلار جوندەپ وتىرادى, اقپاراتتار كوزىنە سىلتەمە جاساۋ – مىندەتتى ەرەجە بولىپ تابىلادى. اقپاراتتىق ءداۋىردىڭ پەرزەنتى – ۆيكيپەديا تۋىنداتۋشىسى بۇكىل ادامزات بولىپ تابىلاتىن تەڭدەسى جوق ءبىلىم بەرۋ بازاسىنا, پلانەتالىق وركەنيەتتىڭ تۇرپاتى مەن مازمۇنىن  بەينەلەيتىن ماتريتساعا اينالۋدا. قازاقستان  دا  الەمدىك ۆيكيپەديا قۇرا­مى­نان لايىقتى ورىن الۋ ءۇشىن ءوز ءوتىنىشىن بەردى. 2011 جىلدىڭ ماۋسىمىنان  باستاپ  ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىزدا «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنىڭ قولداۋىمەن «قازاقشا ۆيكيپەديا» جوباسى مەملەكەتتىك تىلدە جۇزەگە اسىرى­لۋدا. قازاقشا ۆيكيپەديانىڭ اۆتورى ءارى مەنشىك يەسى «Wikimedia Foundation Ink.» حالىقارالىق قورى بولىپ تابىلادى, ال اكىمشى مارتەبەسىنە  «Wikibilim» قازاقستاندىق قوعامدىق قورى يە بولدى. رەسپۋبليكانىڭ بايلانىس جانە اقپارات مينيسترلىگى مەن «قازكونتەنت» اق جوباعا ۇيىمداستىرۋشىلىق قولداۋ كورسەتىپ وتىر. ول باستالعان 16 ماۋسىمنان باستاپ 16 جەل­توقسانعا, ياعني قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەل­سىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىن تويلاۋ كۇنىنە دەيىن جوبانىڭ ءبىرىنشى ساتىسىندا قازاقشا ونلاين-ەنتسيكلوپەدياداعى ماقالالار سانى 200 مىڭعا جەتۋى ءتيىس! مۇنداي, ورىندالۋى قيىن كورىنەتىن مىندەت جوباعا باستاما بىلدىرۋشىلەردى قايمىقتىرىپ وتىرعان جوق – ويتكەنى بەلسەندى پايدالانۋشىلار قاتارى كۇن ساناپ ءوسىپ كەلەدى, ال ماقالالار  سانى قازىردىڭ وزىندە 60 مىڭعا جەتكەن. وتاندىق ۆيكيپەديانى جاساۋعا ۇلتتىق ەنتسي­كلوپەديا رەداك­تسياسىنىڭ سىرتىندا وڭىرلىك, سالالىق ەنتسيكلو­پەديالار مەن انىقتامالىقتار تارتىلعان. سول سياقتى جوباعا باستاما جاساۋ­شىلار شەت تىلدەرىندەگى كوزدەردەگى اقپاراتتاردى قازاق تىلىنە جاپپاي اۋدارۋ جونىنەن دە بۇرىن-سوڭدى بولماعان ناۋ­قاندى باستاۋعا دايىندالۋدا. ۆيكيپەديا رەيتينگىندە قازاقستان قىسقا مەرزىمدە 125-ءىنشى ورىننان 49-ىنشى ورىنعا كوتەرىلدى. بىراق ماسەلەنىڭ ءمانى رەيتينگتىك كورسەتكىشتە ەمەس. Wiki-تەحنولوگيا كومەگىمەن ەلدەگى ءاربىر ينتەرنەت پايدالانۋشى قازاق تىلىندەگى امبەباپ مالىمەتتەرگە قول جەتكىزەتىن بولادى. «قازاقشا ۆيكيپەديا» پرەزيدەنت ن.نازار­باەۆتىڭ ازامات­تاردىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋى جونىندە قوي­عان مىندەتىن ناتيجەلى تۇردە العا باستىراتىن ينتەللەكتۋالدىق جەلىلىك تۇعىرناما بولۋ ماقساتىن كوزدەيدى. «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ باسشىسى تيمۋر ق ۇلىباەۆ جوباعا قاتىسۋشىلارعا ارنالعان ءۇن­دەۋىندە بىلاي دەپ اتاپ كورسەتكەن: «بۇكىلالەمدىك جەلىدە قازاق تىلىندەگى اۋقىمدى كونتەنتتىڭ بولۋى ءتىلدى ساقتاۋ مەن دامىتۋدىڭ شەشۋشى فاكتورىنا اينالۋدا. ءسوز جوق, ۆيكيپەديا سول سياقتى حالىقتىڭ ساۋاتتىلىق دەڭگەيىنىڭ وسۋىنە دە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ, قوعامنىڭ اق­پاراتتانۋىندا ىقپالدى قۇرالعا اينالاتىن بولادى. ءمانى جاعىنان وسىنداي زور ماقساتقا قول جەتكىزۋدە «سامۇرىق-قازىنا» قورى مۇمكىن دەگەن ىقپالىن بارىنشا تيگىبەك. ءبىز ول ءۇشىن كوپتەگەن ادامداردىڭ – ينتەللەكتۋالدار مەن پاتريوت­تاردىڭ كۇش-جىگەرلەرى قاجەت ەكەنىن جاقسى تۇسىنەمىز جانە ىسكە بەيتاراپ قارامايتىن ازاماتتاردى, اسىرەسە ءبىلىمدى جاستاردى قازاقشا ۆيكيپە­ديانىڭ ەنتۋزياستارى بولۋعا شاقىرامىز». ەكونوميكالىق الەۋەتتىڭ, عىلىم مەن ءبىلىم­نىڭ دامۋى, ەلدىڭ ۇلتتىق يدەياسى مەن يدەولوگيا­سىنىڭ قالىپتاسۋى, پاتريوتيزمگە تاربيەلەۋ اقپاراتتاردىڭ نەگىزگى جەتكىزۋشىسى – مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتپايىنشا مۇمكىن ەمەس. قازاق ءتىلى ءىس جۇرگىزۋدەن باستاپ, تۇرمىستىق قىزمەت كورسەتۋگە دەيىن ءومىردىڭ بارلىق سالالارىن جەدەل قار­قىنمەن قامتۋدا. بىراق ول قازىرگى زامانعى كوممۋنيكاتسيا قۇرالىنا اينالىپ, ءوزىنىڭ كوكەيكەستىلىگى مەن اقپاراتتىق مازمۇنى جاعىنان كۇن سايىن قاجەت بولىپ, قازاقستانداعى بارلىق ومىرلىك ماڭىزدى ۇدەرىستەردىڭ لينگۆيستيكالىق تۇعىرنا­ماسىنا اينالعان كەزدە عانا ونىڭ ءرولى تالاس تۋ­دىرمايتىن بولادى. انا ءتىلىنىڭ دامۋىنا نەعۇر­لىم مۇددەلى قازاق ۇلتى ءۇشىن «قازاقشا ۆيكيپەديا» تۋعان ءتىلدىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋ ءجو­نىندەگى مىندەتتەردىڭ توڭىرەگىنە كەڭ اۋقىمدا  بىرلەسۋدىڭ ناعىز قۇرالى بولىپ تابىلماق. «قازاقشا ۆيكيپەديا» تاعى ءبىر ماڭىزعا يە – ول قازاقستاننىڭ اقپاراتتىق ەگەمەندىگىن نى­عايتۋعا جاعداي جاسايدى, قازىردىڭ وزىندە ينتەر­نەت-قاۋىمداستىعىنا كىرەتىن بارلىق قازاق­ستان­دىقتار ءۇشىن شەشۋشى كوممۋنيكاتسيالىق فاك­تورعا اينالىپ وتىرعان  ينتەرنەت-بايلانى­سىن­داعى  ونىڭ تىلدىك باسەكەگە  قابىلەتتىلىگىن  ارتتىرادى. جوبا اۆتورلارىنىڭ كەلەسى ءبىر وي-ماقساتى – قازاقشا ۆيكيپەديانى تولىقتىرۋمەن اينالى­ساتىن ىنتالىلار قاۋىمداستىعىن قالىپتاستىرۋ. ول ونلاين-ەنتسيكلوپەديانىڭ  ساپالى ءوسۋى ءۇشىن وتە قاجەت, ويتكەنى ۋاقىت وتە كەلە جۇزدەگەن مىڭ ماقالالاردى مازمۇندىق جانە قۇرىلىمدىق جاڭارتۋ قاجەت بولادى, ال وعان شاعىن رەداك­تسيانىڭ كۇشى جەتە بەرمەيدى. مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلەتىن جانە عىلىمي, سونداي-اق قوعامدىق-پايدالى بىلىمدەردىڭ كەڭ اۋقىمىن مەڭگەرگەن ءاربىر ينتەرنەت پايدالانۋشىنىڭ جەكە قاتىسۋى عانا  ۆيكيپەديانى سۇرانىسقا يە ەنتسيكلوپە­ديالىق رەسۋرسقا, سول سياقتى قازاقستاننىڭ بۇقارالىق الەۋمەتتىك جەلىسىنە اينالدىرا الادى. ەگەر سىزدەردى قازاقشا ۆيكيپەديانى دامى­تۋعا, دەمەك قازاق ءتىلىن قولداۋعا دا  ءوز ۇلەسىڭدى قوسۋ مۇمكىندىگى قىزىقتىرسا, http://kk.wikipedia.org. سايتىنا كىرىپ, جاڭا ماقالالار جازۋعا قاتىسىڭىزدار نەمەسە بۇرىننان بارلارىن رەداكتسيالاڭىزدار. ارينە, سول سياقتى «قازاقشا ۆيكيپەديادان» ءار كەزدە دە سان-الۋان ساۋالدارعا وتە كەڭ كولەمدە جاۋاپتار الۋعا بولادى. ەسەنباي تاڭاتاروۆ.