مادەنيەت ءماندى بولسا, ءومىر ءساندى

ەكونوميكالىق تۇراقتى ورلەۋ وسىعان قىزمەت ەتپەك پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن كەشەگى ۇكىمەت وتىرىسىندا مادەنيەت سالاسىنىڭ جاي-كۇيى قارالدى. وسى ماسەلە بويىنشا مادەنيەت ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد بايانداما جاسادى. ءوز ءسوزىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل سالاعا ۇدايى قولداۋ كورسەتىپ وتىراتىنىنان باستاعان مينيستر سوڭعى 3 جىلدىڭ كولەمىندە وتاندىق مادە­ني­ەت­تىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازاسى ايتارلىقتاي جەتىلدىرىلگەندىگىن ايتتى. وتكەن جىلدىڭ باسىندا «مادەنيەت تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىق­تى­رۋ­لار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. وسى زاڭنىڭ اياسىندا مينيسترلىك ءاربىرى وتاندىق كينەماتوگرافيا, مۋزەي جانە كىتاپحانا ىستەرى سالاسىنداعى ءما­سە­لەلەردى رەتتەيتىن 13 نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىنى ازىرلەدى. قازىرگى تاڭدا ولاردىڭ 11-ءى قابىلدانىپ تا ۇلگەردى. تۇتاستاي العاندا, سالانى دامىتۋ ءۇشىن بارلىعى 70-تەن استام نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر دايىندالىپ, بەكىتىلدى. مادەنيەت سالاسى دامۋىنىڭ نەگىزگى كورسەت­كىش­تەرى قاناعاتتانارلىقتاي. وسى رەتتە مينيستر ەڭ الدىمەن سوڭعى جەتى جىل اياسىندا تابىسپەن ىسكە اسىرىلعان «مادەني مۇرا» بىرەگەي ستراتەگيالىق جوباسىنا ەرەكشە توقتالدى. 2004 جىلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن قابىلدانعان باعدار­لاما تاريحي-مادەني مۇرانىڭ ۇلكەن ءبىر بولىگىن جۇيەگە كەلتىرۋگە مۇمكىندىك بەردى. وسى كەزەڭ ىشىندە 40 ارحەولوگيالىق جانە 26 عىلىمي-قولدانبالى زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلدى. ولار­دىڭ بارلىعى عىلىمعا مىڭنان ارتىق ارتەفاكتتار بەردى. «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى اياسىندا قى­تاي, تۇركيا, موڭعوليا, رەسەي, جاپونيا, ەگيپەت, اقش جانە باتىس ەۋروپا ەلدەرىنە جاسالعان عى­لىمي-ىزدەستىرۋ ەكسپەديتسيالارىنىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزگە قازاق حالقىنىڭ تاريحىنا, ەتنوگرا­فيا­سى­نا, ونەرىنە قاتىستى 5 مىڭنان استام ايرىقشا قۇندى مۇراعات قۇجاتتارى قايتارىلدى. تاريحىمىز بەن مادەنيەتىمىزدە اسا ماڭىزدى ورنى بار 73 ەسكەرتكىش قايتا قالپىنا كەلتىرىلدى. بۇل نىسانداردىڭ باسىم بولىگى ۇلتتىق برەندكە اينالدى. ەكى ەسكەرتكىش – تۇركىستانداعى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى مەن تامعالى ارحەولوگيالىق كەشەنى يۋنەسكو-نىڭ دۇنيەجۇزىلىك مادەني مۇرا­سى تىزىمىنە ەندى. وتكەن جىلعى رەستاۆراتسيالىق جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە شەتەلدەگى 2 نىسانعا, رەسپۋبلي­كا­مىز­دىڭ 12 وبلىسىندا ورنالاسقان 19 ەسكەرتكىشكە, داماسكىدەگى ءاز-زاحير بەيبارىس سۇلتان كەسەنەسىنە قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. سونداي-اق, قازاقستان تارابى كايردەگى بەيبارىس سۇلتان مەشىتىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىن قار­جىلاندىرۋعا قاتىستى ءوز مىندەتتەمەسىن تولىعى­مەن ورىندادى. داماسكىدەگى ءال-فارابي كەسەنەسى مەن تاريحي-مادەني ورتالىقتىڭ قۇرىلىسىن سالۋ جۇ­مىستارى 65%-عا ورىندالدى. ەلىمىزدە 6 ەسكەرتكىش قايتا قالپىنا كەلتىرىلدى, ونىڭ ىشىندە بوكەي ورداسىنداعى حان ستاۆكاسى سياقتى اسا ماڭىزدى تاريحي ەسكەرتكىش تە بار. ەلباسى مەن ۇكىمەت باسشىسىنىڭ تاپسىرما­لا­رىن ورىنداۋ ماقساتىندا 2011 جىلدىڭ كوكتە­مىن­دە تاشكەنت قالاسىنداعى اباي قۇنان­باي­ ۇلىنىڭ ەسكەرتكىشى قۇرىلىسىنىڭ جۇمىستارى اياقتالدى. ور­ىن­بور قالاسىندا احمەت بايتۇر­سىنوۆ تۇرعان ۇيگە, ءبىرىنشى جانە ەكىنشى جال­پى­قازاق سەزى وتكەن عي­ما­رات­قا سالتاناتتى تۇردە ەستەلىك تاقتالار ورناتىلدى. سونداي-اق, تاريحي-مادەني مۇرا نىساندارى تۋ­را­لى ءسوز قوزعاي وتىرىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىل­دى­عىندا مينيسترلىكتىڭ العاش رەت ەلىمىزدەگى ەسكەرتكىشتەردى تولىققاندى تۇگەندەۋگە قاتىستى اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزگەنىن اتاپ وتكەن ءجون. ناتيجەسىندە تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىش­تەرىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىزىمى بەكىتىلدى, وعان 218 رەسپۋبليكالىق, 11 277 جەرگىلىكتى ماڭىزداعى ەسكەرتكىشتەر ەندى. ەسكەرتكىشتەر تۋرالى تولىق اقپاراتتى ءار ايماقتا جارىق كورەتىن تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىنىڭ جيناعىنان الۋعا بولادى. قازىرگە دەيىن 8 ايماق بويىنشا تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرى جيناعى جارىق كوردى. مادەني مۇرالارىمىزدىڭ ينفراقۇرىلىمى كەڭەيۋدە. سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە ەكى مەملەكەتتىك مۇراجاي – الماتى وبلىسىنداعى «ەسىك» جانە شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى «بەرەل» قو­رىقتارى قۇرىلدى. باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ جىلدارى كىتاپحانالار قورىن تولىقتىرعان قازاقستاننىڭ تاري­حى­نا, ارحەولوگياسى مەن مادەنيەتىنە قاتىستى ءبىر ميلليوننان استام تيراجبەن 442 اتالىمدى كىتاپتار جارىق كوردى. ۇلتتىق مادەنيەت ءۇشىن ماڭىزى وتە ۇلكەن جانە قوعامدا كەڭ پىكىر تۋدىرعان بىرەگەي اۋقىمدى جوبالار – «قازاقتىڭ ءداستۇرلى مىڭ كۇيى» مەن «قازاقتىڭ ءداستۇرلى مىڭ ءانى» بولدى. كەلەشەكتە وسى فورماتتا باتىرلار مەن ۇلت قاھارماندارى تۋرالى ساگا شىعارۋ ويدا بار. مينيسترلىكتىڭ مادەنيەت سالاسىنداعى جۇ­مى­سىنىڭ كەلەسى اسا ءبىر ماڭىزدى بولىگى – ۇلتتىق كينووندىرىستى ودان ءارى دامىتۋ. سوڭعى جىلدارى كينو سالاسىنىڭ وركەندەۋى بايقا­لا­دى. پروكاتتاعى قازاقستاندىق كارتينالار ۇلەسى مەن ۇلتتىق فيلمدەرگە دەگەن كورەرمەندەر ىقىلاسى ارتىپ كەلەدى. «مەن قازاق كينوسىنىڭ ءدال بۇلاي وركەندەۋى تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا عانا ەمەس, ءتىپتى «قازاقفيلمنىڭ» قۇرىلعالى بەرگى ۋاقىتتاردا دا بولماعانىن نىق سەنىممەن ايتا الامىن» – دەدى وسىعان وراي مۇحتار قۇل-مۇ­حاممەد. تەك 2011 جىلى عانا 10 تولىق­مەت­راج­دى كينوفيلم ەكرانعا شىققالى تۇر. ولار­دىڭ 4-ءۋىنىڭ – «بالالىق شاعىمنىڭ اسپانى», «سۋپەر باحا», «ليكۆيداتور» جانە «جەرۇيىق» فيلم­­­دەرىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولىپ ءوتتى. جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 4 تولىقمەتراجدى جانە 8 قىسقامەتراجدى فيلم ەكرانعا شىعادى. قازاقستاننىڭ تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەرىنە ارنالعان 20 دەرەكتى ءفيلمنىڭ, مەملەكەت باس­شىسى مەن ەلىمىزدىڭ تانىمال قايراتكەرلەرىنىڭ قىزمەتى مەن ءومىرى تۋرالى 20 دەرەكتى ءفيلمنىڭ ءتۇسىرىلىمى اياقتا­لىپ, قاراشا ايىندا «قازاق ەلى» اتتى 20 سە­ريالى انيماتسيالىق ءفيلمنىڭ تۇساۋكەسەرى وتەدى. سونىمەن قاتار, ستۋديادا «قازاقفيلمدە» وندىرىلگەن بارلىق فيلم­­دەردىڭ ساندىق كىتاپ­حاناسى جاسالۋدا. كينو­قور­داعى «قىز جىبەك» ءفيلمى ساندىق نەگىزگە كو­شىرىلدى, ەندى وندىرىسكە «ءبىزدىڭ سۇيىكتى دارىگەر» ءفيلمى تاپسىرىلدى, كەلەسى كەزەكتە «مەنىڭ اتىم – قوجا» ءفيلمى تۇر. كينو سالاسىندا جاس تالانتتى رەجيسسەرلەر, ستسەناريستەر, قويۋشىلار جانە تاعى دا باسقا كاسىبي ماماندار, ياعني ساڭلاقتار توبى ءوسىپ جەتىلدى. جاس كينو قايراتكەرلەرى ءۇشىن نيۋ-يورك كينواكادەمياسىندا جىل سايىن تاجىريبەدەن ءوتۋ ۇيىمداستىرىلعان. سوڭعى 3 جىل ىشىندە 20-دان استام فيلم پروكاتقا شىقتى. العاش رەت «قا­زاقفيلم» ەلىمىزدىڭ 60 كينوتەاترىمەن كەلىسىم-شارتقا وتىردى. قازاقستاندىق كينونىڭ قايتا ورلەۋى شەت ەلدەردە دە ەسكەرۋسىز قالعان جوق. سوڭعى ەكى جىل ىشىندە قازاقستاندىق 40 كارتينا الەمنىڭ 22 ەلىن­دەگى 27 كينوفەستيۆالگە قاتىستى. بۇل قا­زاق­ستاندىق كينوعا وتە تاماشا پروموۋشن جا­ساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مينيسترلىك جۇمىسىنىڭ تاعى ءبىر ۇلكەن بولىگى تەاتر ونەرىن دامىتۋمەن بايلانىستى. جىل سايىن ەلىمىزدىڭ تەاتر الاڭدارىندا ءارتۇرلى جانرلار مەن باعىتتارداعى مىڭنان استام سپەكتاكلدەر قويىلادى. تەاتر ونەرىنىڭ قارقىندى دامۋىنا ينفراقۇرىلىمنىڭ دا دامۋى ماڭىزدى سەرپىن بەرەتىنى ايان. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا 17 تەاتر اشىلدى. بۇدان بولەك, 4 تەاتردا تولىقتاي قايتا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن استانادا ىرگە كوتەرگەن 1250 ورىندىق كلاسسيكا­لىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ قۇرىلىسى قار­قىندى جۇرگىزىلۋدە. ونىڭ اشىلۋى 2012 جىل­دىڭ 6 شىلدەسىنە جوسپارلانىپ وتىر. سونى­مەن قاتار, جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن قوستاناي جانە وسكەمەن قالالارىندا قازاق دراما تەاترلارىنىڭ عيماراتتارى تۇرعىزىلۋدا. «وتكەن جىلى ساحنالارعا 39 جاڭا قويىلىم شىعارىلدى. ولاردىڭ ىشىندە وتاندىق جانە شەتەلدىك حورەوگرافتار, بالەتمەيستەرلەر, رەجيسسەرلەر قويعان كلاسسيكالىق شىعارمالار جانە ەلىمىزدەگى تىڭ جانر – ا.سەركەباەۆتىڭ «استانا!» ميۋزيكلى دە بار. «جاڭا جانر ءبىز ءۇشىن ناعىز سەنساتسيا بولدى. بۇل قويىلىمنىڭ بىرەگەيلىگى كومپوزيتور الماس سەركەباەۆ مۋزىكاداعى ءار­تۇر­لى ستيل مەن باعىتتاردى – دجاز, تانىمال بي جانە اۋەندى جانرلاردى وتە كەرەمەت قيۋلاستىرا بىلگەنىندە بولىپ وتىر» دەدى مينيستر. سوڭعى ءۇش جىلداعى اۋقىمدى كلاسسيكالىق جوبالار ىشىنەن كوپتەگەن بالەت جانە وپەرا قويىلىمدارى بوي كورسەتتى. «وسىدان ەكى اپتا بۇرىن «مانون لەسكو» (پۋچچيني) وپەراسىنىڭ پرەمەراسى بولدى. وعان الەمدىك وپەرانىڭ ۇزدىك شەبەرلەرى تيتسينا كارۋزو, فرانچەسكو اني­لە, روبەرتو دي كانديا, كارلو دي كريس­تو­فەرولار قاتىسسا, ال «جيزەل» بالەتىنىڭ پرەم­ە­­راسىنا ءپاريجدىڭ «GRAND OPERA» تەاترىنىڭ ەتۋالدارى مەلاني يۋرەل مەن كارل پاركەتتىڭ قاتىسقانىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. ەتۋال – بالەت الەمىندەگى ەڭ جوعارى اتاق-ءدا­رەجە. مەن الەمدىك دەڭگەيدەگى وسىنداي جۇلدىز­د­اردىڭ ءبىزدىڭ تەاترلارىمىزبەن زور ىقىلاسپەن قىزمەت­تەس بولۋلارىن جانە ولاردىڭ ءبىزدىڭ ورىنداۋ­شى­لارىمىزعا جوعارى باعا بەرۋلەرىن ماقتان تۇتامىن» دەدى مينيستر. ارينە, ءبىزدىڭ ارتىستەرىمىزدىڭ ساحنالىق شە­بەر­لىكتەرىنىڭ وسۋلەرىنە ولاردىڭ الەمنىڭ ۇزدىك تەاتر شەبەرحانالارىندا وقۋ-تاجىريبەدەن ءوت­كەن­دىكتەرىنىڭ وڭ اسەر ەتەتىنى ءسوزسىز. سوڭعى ءۇش جىلدا وپەرا مەن بالەتتىڭ 20 ۇزدىك ءسوليسى مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن لا سكالا تەاترى اكادەمياسىندا, ۆەنا وپەراسىندا, مارينسك تەاترىندا, پەرگولەزە سپونيتيني قورىندا, بولونەدەگى يتاليا وپەراسىندا تاجىريبەدەن ءوتتى. مينيسترلىكتىڭ نازارىنان مەملەكەتتىك جانە باسقا تىلدەردى دامىتۋ دا تىسقارى قالعان ەمەس. مينيسترلىك وسى اۋقىمدى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا ساراپشىلارمەن, ازاماتتىق قوعاممەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس جاساي وتى­رىپ, بۇدان از ۋاقىت بۇرىن مەملەكەت باسشىسى بەكىتكەن تىلدەردى دامىتۋ مەن قولدانۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلا­ماسىن ازىرلەدى. مينيسترلىك قىزمەتىنىڭ تاعى ءبىر ۇلكەن بولىگى – ازاماتتىق سەكتورمەن ءوزارا ءىس-قيمىل. سوڭعى ءۇش جارىم جىل ىشىندە مينيسترلىك قوعامدىق ءومىردىڭ ءارتۇرلى سالالارىنا قاتىستى 750-دەن استام الەۋمەتتىك ماڭىزدى جوبانى قارجىلان­دىرىپ, 400-دەن استام ۇەۇ-مەن جۇمىس جاسادى. مينيسترلىك سونىمەن قاتار سەرىكتەستىك جەلىسى ارقىلى 4 مىڭعا جۋىق ۇيىممەن قىزمەتتەس بولىپ كەلەدى. جيىرما جىل ىشىندە العاش رەت رەسپۋبليكالىق شىعارماشىلىق وداقتارعا قار­جىلىق قولداۋ كورسەتىلدى. بۇل ولاردىڭ جۇمىس بەلسەندىلىگىن ارتتىردى. سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ پلەنۋمى, جازۋشىلار وداعىنىڭ سەزى, كومپوزيتورلار فورۋمى وتكىزىلدى. سونىمەن قاتار, جىل سايىن دۇنيەجۇزى قا­زاقتارىنىڭ اسسوتسياتسياسىنا قولداۋ كورسەتىلىپ كەلەدى. بۇل ۇيىم – شەتەلدە تۇرىپ جاتقان وتان­داس­تا­رىمىزبەن بايلانىستى قامتاماسىز ەتەتىن ەلى­مىز­دەگى جالعىز ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم. مامىر اي­ىندا مينيسترلىكتىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن 35 ەلدەن 700-دەن استام قاتىسۋشى قاتىسقان ءدۇ­نيەجۇزى قا­زاق­تارىنىڭ IV قۇرىلتايى تابىسپەن وتكەن بولاتىن. م. قۇل-مۇحاممەد تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىل­دىعى اياسىندا وتكىزىلەتىن ءىس-شارالارعا ەرەكشە توقتالىپ, ونىڭ ناقتى جوسپارلارى تۋرالى اڭگىمەلەپ بەردى. ءبىر-ەكى اپتا ىشىندە «مەنىڭ قازاقستانىم!» مەرەيتويلىق پويىزىنىڭ تۋرى باستاۋ الاتىن­دىعىن, وسى اۋقىمدى الەۋمەتتىك اكتسيا اياسىندا ۇزدىك شىعارماشىلىق ۇجىمدار مەن قازاقستان ەستراداسىنىڭ جۇلدىزدارى ەلىمىزدىڭ ايماق­تارىندا ونەر كورسەتەتىندىگىن مالىمدەدى. اتالعان ماسەلەنى قورىتىندىلاعان ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ كەز كەلگەن قوعامنىڭ مادەنيەتتەن تىس ءومىر سۇرە المايتىندىعىن, مادەنيەت سالاسى قاشاندا بولسىن قوعامنىڭ رۋحاني الەۋەتىن دامىتۋدىڭ اسا ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى ەكەندىگىن اتاپ كورسەتىپ, ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا بيۋدجەتتىك كوميسسيا وتى­رىس­تارىندا مادەنيەت ماسەلەسىن قارجىلاندىرۋ ىسىنە دۇرىس نازار اۋدارۋدى تاپسىردى. مۇنان كەيىن ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونو­مي­كا­لىق دامۋىنىڭ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىنداعى قورىتىندىسى قارالدى. اتالعان ماسەلە بويىنشا بايانداما جاساعان ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ءمينيسترى قايرات كەلىمبەتوۆ ۇستىمىزدەگى جىلعى ساۋىردە ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى تاياۋ كەزەڭگە بىرقاتار مىندەتتەردى قويعاندىعىن ايتىپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورى­ن­د­اۋ ءۇشىن ۇكىمەت 2011-2015 جىلدارى ەكونومي­كا­نىڭ 7%-عا ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ نەگىزگى با­عىتتارىن قابىلدادى. قابىلدانعان شارالار 2011 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا قازاق­ستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 7%-عا ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. ەكونوميكانىڭ ءوسۋى ونەركاسىپ ءوندىرىسىن وتكەن جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىنە قاراعاندا 5,8%-عا, قۇرىلىس جۇمىستارىن 1,7%-عا, ساۋدانى 14,3%-عا, كولىك قىزمەتتەرىن 6,5%-عا ۇلعايتۋ ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلدى. وڭدەۋ ونەركاسىبى ءوندىرىسى تاۋ-كەن ءوندىرىسى سەكتورىمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە جىلدام قارقىنمەن وسۋدە. بۇل نەگىزىنەن حيميا ونەركا­سى­بىن 17,5%-عا, رەزەڭكە جانە پلاستماسسا بۇيىم­دا­رى ونەركاسىبىن 13,3,%-عا, مەتاللۋرگيا ونەر­كاسىبىندە – 11,5%-عا , ماشينا جاساۋدا  26,4%-عا ۇلعايتۋ ەسەبىنەن مۇمكىن بولدى. ونەركاسىپتىك ءوندىرىستىڭ ءوسۋى بارلىق ءوڭىر­لەر­دە بايقالادى. ەڭ ۇلكەن ءوسۋ استانا (44,9%-عا) جانە الماتى (21,4%-عا) قالالارىندا, اقمولا (38,9%-عا), جامبىل (28,3%-عا), اقتوبە (11,4%-عا), الماتى (10,7%-عا) وبلىستارىندا تىركەلگەن. اعىمداعى جىلدىڭ قاڭتار-مامىر ايلارى­نىڭ قورىتىندىسى بويىنشا سىرتقى تاۋار اي­نالىمى وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىس­تىر­عاندا 44,3%-عا ۇلعايدى جانە 34,9 ملرد. اقش دوللارىن قۇرادى. باياندامادا مىنە, وسىنداي جەتىستىككە جەتۋگە يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى جوبالارىن ىسكە اسىرۋدىڭ ۇلكەن اسەر ەتكەندىگى اتاپ كورسەتىلدى. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى قۇرىلىس كەزەڭىندە 167 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن جانە پايدالانۋ كەزەڭىندە 140 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ونىڭ اياسىندا جيىنى 8,3 ترلن. تەڭگەنىڭ 469 جوباسى جۇزەگە اسۋدا. تەك 2010 جىلى عانا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى بوي­ىنشا 23 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇ­رىل­دى. 803,4 ملرد. تەڭگەنىڭ 152 جوباسى ىسكە قوسىلدى. 2011 جىلى شامامەن 700 ملرد. تەڭگەنىڭ 200 جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانسا, سونىڭ ىشىندە ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا جالپى قۇنى 114,9 ملرد. تەڭگەدەن استام 75 جوبا ىسكە قو­سىلىپ, قوسىمشا 4 مىڭنان استام ۋاقىتشا جانە 6 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنىن قامتاماسىز ەتتى. اعىمداعى جىلدىڭ ەكىنشى جارتىجىلدىعىندا شامامەن 600 ملرد. تەڭگەنىڭ 129 جوباسىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ەكو­نوميكاداعى ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىكتى قام­تا­ماسىز ەتەدى. نەگىزگى كاپيتالعا ينۆەستيتسيالار ءبىرىنشى جىرتىجىلدىقتا وتكەن جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 2,6%-عا ءوستى جانە 1,4 ترلن. تەڭگەنى قۇرادى. بۇل رەتتە, ينۆەستي­تسي­يا­لار­دىڭ جالپى كولەمى – 46,9%-ى كاسىپورىنداردىڭ جەكە قاراجاتتارى ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلدى. 2011 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆى تۇتاستاي, ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرىن قوسا العاندا 23,4%-عا ءوسىپ (38,5 ملرد. اقش دوللارى) 73,1 ملرد. اقش دوللارىن قۇرادى. كەدەن وداعى شەڭبەرىندە وڭىرلىك ينتەگراتسيا­نى تەرەڭدەتۋ بويىنشا جۇمىستار جالعاسۋدا. اعىمداعى جىلدىڭ بەس ايىندا كەدەن وداعىنىڭ جۇمىس قورىتىندىلارى ءبىزدىڭ ءونىمىمىزدىڭ رەسەيگە ەكسپورتى 59,6%-عا, بەلورۋسسياعا 2,3 ەسەگە وسكەنىن كورسەتتى. رەسەيدەن يمپورت 2,6 ەسەگە, بەلورۋسسيادان – 6 %-عا ءوستى. كەدەن وداعى ەلدەرىمەن تاۋار اينالىمى 9,4 ملرد. اقش دوللارىنا دەيىن, ياعني 2,1 ەسەگە ءوستى جانە قازاقستاننىڭ جالپى تاۋار اينالىمىنىڭ 19,6%-ىن قۇرادى. ينفلياتسيانىڭ دەڭگەيى اعىمداعى جىلدىڭ باسىنان باستاپ 5,1%-دى قۇرادى. بۇل رەتتە ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسى 2011 جىلعى ماۋ­سىمدا 2010 جىلعى جەلتوقسانمەن سالىستىر­عاندا 8,0%-عا, ازىق-ت ۇلىك ەمەس تاۋارلار – 2,5%-عا, اقىلى قىزمەتتەر – 4,1%-عا ۇلعايدى. مەملەكەتتىك ورگاندار ينفلياتسياعا قارسى سايا­سات شەڭبەرىندە باعانىڭ وسۋىنە ىقپال ەتەتىن فاكتورلاردىڭ اسەرىن تومەندەتۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋدا. قايرات كەلىمبەتوۆ ءبىرىنشى جارتىجىلدىق قورىتىندىسى اياسىندا ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان باسقا دا ماڭىزدى شارالاردىڭ ورىندالۋ بارىسىنا توقتالىپ ءوتتى. ولاردىڭ ءبىرسىپىراسىن ۇكىمەت بەتىندە اڭگى­مەلەيتىن بولامىز ماسەلەنى تۇيىندەگەن ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ ەلباسىنىڭ ۇكىمەتكە بەرگەن ەڭ باستى تاپسىرماسىنىڭ ءبىرى ەكونوميكالىق دامۋدى 7 پايىزدىق دەڭگەيدەن كەمىتپەي ۇستاپ وتىرۋ ەكەندىگىن اتاپ ءوتىپ, وسىعان قول جەتكىزۋدىڭ كەشەندى شارالارى بەلگىلەنىپ وتىرعاندىعىن تاعى ءبىر ەسكە سالدى جانە ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگىنە ولاردىڭ ورىندالۋىن ۇنەمى قادا­عالاپ وتىرۋدى, 7 پايىزدىق دامۋدى قالت جىبەرمەۋدى تاپسىردى. سۇڭعات ءالىپباي.