ونەركاسىپتەگى وزەكتى ماسەلەلەر

جەر ءجانناتى جەتىسۋ نەگىزىنەن اۋىل شارۋاشىلىعىن وركەن­دەتۋگە ءتيىمدى ايماق رەتىندە تا­نىل­عانى بەلگىلى. قوعام دامۋىن­داعى وڭ وزگەرىستەر وزگە سالا­لاردىڭ دا قارقىندى دامۋىنا جول اشىپ, جاڭا ۇردىسكە يە بو­لىپ وتىر. ارينە, بۇل باعىتتا ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىر­ما­سىمەن قولعا الىنعان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاما­سىنىڭ ەرەكشە ەكپىنگە يە ەكەنىن كورەمىز. وڭىردە وتكەن جىلى وسى باعىتتا 10 جوبا جۇزەگە اسىرى­لىپ, ونەركاسىپ تاۋار­لارىن ءوندىرۋ كولەمى ەداۋىر ارتقان. بيىلعى جىلدىڭ وتكەن مەرزىمىندە سالا­دا­عى ءونىم كولەمى 119,4 ملن. تەڭگەگە جەتكەنىمەن ول بۇگىنگە شەك ەمەس دەسەك, ونىڭ اۋقىمىن كەڭەيتۋ با­عىتىندا تىڭ باستامالار لەگى بار. بيىل عاسىرلار بويى اڭساعان تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعى تويلاناتىن جىل. دەمەك, ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە سەرپىن بەرەتىن ما­ڭىز­دى جوبالاردى ىسكە اسىرۋداعى جەتىسۋلىقتاردىڭ قارقىنى ەرەكشە بولاتىنى زاڭدىلىق. ويتكەنى, وڭىردە تۇتىنۋشى تالعامىنان شىققان قانت, شىنى ىدىستار مەن ءىرى قارا مەن جىلقى تەرىسىنەن ساپالى بىلعارى دايىنداۋ, كار­تون­نان وراما شىعارۋ, تاعى باسقا وزەكتى ماسەلەلەر العا قويىلعان. رەسپۋبليكا بويىنشا سىرا اشىت­قىسىن, كارتوندى بۇيىمدار, قۋات­تىلىعى جوعارى ەلەكتر جەلىلەرى ءۇشىن بەتون, مەتالل تىرەكتەر, مى­رىشتالعان مەتالل قۇرىلعىلار شىعارىپ, باسەكەگە قابىلەتتىلىك­تەرىن تانىتقان ءوندىرىس ورىن­دارىنىڭ قاتارى تولىعۋ ۇستىندە. ولار وندىرگەن ونىمگە ەلىمىزبەن قاتار شەتەلدىكتەر دە جوعارعى سۇ­رانىس تانىتىپ وتىرعانىن ايتۋ­­عا بولادى. استانادا وتەتىن «قازاق­ستان­دىق مازمۇن – 2011» اتتى وڭىرلەر­دەگى ءونىم شىعارۋشىلاردىڭ رەس­پۋبليكالىق فورۋمى مەن كورمە­لەرىنە جەتىسۋدان «قازگەو­سينتە­تيك» «ازياەلەكتريك» «گولدپرودۋكت» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەرى, «فۋدماستەر» اكتسيونەرلىك قوعامى مەن «شەلەك جەمىس-كوكونىس زاۋىتى» قاتىسىپ, ءوز ونىمدەرىنىڭ ساپاسىن جارقى­راتا كورسەتۋگە مۇمكىندىك الدى. سونىمەن قاتار جوعارى يننوۆا­تسيا­لىق تەحنولوگيالاردى پايدا­لان­عان كاسىپورىندار قاتارىندا گەرمانيا مەن شۆەيتساريانىڭ تەح­­نو­لوگيالارىن پايدالانىپ, الكوگولسىز سۋسىندار مەن ىدىستارعا ارنالعان پوليولەفيندىك تىعىن­دار شىعاراتىن «Bericap Kazah­stan» جانە ەلىمىزدە عانا ەمەس تاياۋ شەت ەلدەرگە سۇرانىسقا يە «پولپان» ساۋدا ماركاسىنداعى پانەلدەر وندىرەتىن تسەحتى جانە باسقا دا جوعارى تەحنولوگيالىق كاسىپ­ورىنداردى جاتقىزۋعا بولادى. جىل باسىنان بەرى ون ەكى جاڭا ونەركاسىپ نىساندارى پايدا­لانۋ­عا بەرىلسە, ءۇش كاسىپورىننىڭ ءوندىرىسى كەڭەيىپ, 500-گە جۋىق جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن تاعام ونەركاسىبى مەن مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتى ماتەريالدار شى­عارۋمەن اينالىسىپ كەلەدى. بيىلعى مەجە كۇردەلى ەكەنىن كورەمىز. وڭىردەگى يندۋستريا­لان­دىرۋ كارتاسى اياسىندا اعىمداعى جىلى جالپى قۇنى 8,1 ملرد. تەڭ­گەلىك 8 جوبانى پايدالانۋعا بەرۋ مىندەتى تۇر. العاشقى جار­تى­جىل­دىقتا ونىڭ 5-ەۋى, ەكىنشى جارتى­جىل­دىقتا 3-ەۋى جۇزەگە اسىرىل­ماقشى. دەمەك, بيىل جاڭا جوبالار ناتيجەسىندە 533 جۇمىس ورنى اشىلادى دەپ كۇتىلۋدە. ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق-الەۋ­مەتتىك دامۋىنا قوساتىن اتالعان جوبالاردىڭ ءتيىمدى ۇلەسى جايلى ايتساق, ينۆەستيتسيالىق باستاما نەگىزىندە «Hyundai» جۇك اۆتو­كولىك­تەرى مەن اۆتوبۋستارىن قۇ­راس­تىرۋ, جەمىس-جيدەك پەن كوك­ونىس­تەردىڭ جىل بويعى وندىرىسىنە, پروفيلدىك قۇبىرلار, مال مەن قۇسقا ارنالعان قوسپالار ءوندىرۋ­گە, ءسۇت جانە ەت ونىمدەرىن قايتا وندەۋدەن وتكىزۋگە قول جەتكىزىلدى. سونداي-اق, ەلىمىز ءۇشىن وندىرىسكە جاڭا اككۋمۋلياتور باتارەيالارى ءتۇر­لەرى شىعارىلاتىنىن دا ماق­تا­نىشپەن ايتقاننىڭ ارتىقتىعى جوق. نارىقتىڭ العاشقى جىل­دا­رىندا-اق ىلە اۋدانى ونەركاسىپ سا­لا­سىن وركەندەتۋىمەن ەرەكشەلەندى. وسىنداعى «كومپانيا Sonik», «كور­موۆيك-ەۆروتەحنولوگيا» سەرىكتەستىكتەرى, تالعارداعى «بايسەركە-اگرو» ۇجىمدارى جاڭاشىل­دىعى­مەن تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ مەرەيىنە ايتۋلى تابىستارىمەن بارعالى وتىر. حالىقتى جۇمىسپەن قامتي­تىن جاڭا ءوندىرىس ورىندارى ءالى دە بار. ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننو­ۆا­تسيالىق دامۋ باعدارلاما­سى­نىڭ 2010-2014 جىلدارعا ارنال­عان نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋمەن ەرەك­شەلەنۋدە. قايتا وڭدەۋ ونەر­كاسىبىنىڭ وبلىس كولەمىندەگى جال­پى ۇلەس سالماعى بيىل 78,5 پايىزعا جەتىپتى. ازىق-ت ۇلىك مول­شىلىعىنىڭ بەرىك قورىن جا­ساۋ­دا وڭىردە عانا ەمەس, ءونىم­دەرى ەلىمىز اۋماعى مەن جاقىن شەت ەلدەردە سۇرانىسقا يە بولعان كا­سىپ­ورىندار بۇعان دەيىن سىرت­تان تاسىمالدانعان ءسۇت, ەت, بالىق جانە كونديتەرلىك ءونىم ءتۇر­لەرىن شىعارىپ, تۇتىنۋشى تال­عا­مىنان شىعارۋدا. وسى ورايدا «Danone» ساۋدا بەلگىسىندەگى ءسۇت ونىمدەرىن جانە وسى نەگىزدە ءسابي تا­عامدارىن جاسايتىن جاڭا زاۋىت­تى, مايبۇرشاق وڭدەيتىن, كوكونىس-جەمىستى كونسەرۆىلەيتىن كا­سىپ­ورىن تاۋارلارى دا سۇرا­نىسقا يە. اعىمداعى جىلى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتە تەر توككەن­دەر­دىڭ قاتارى 250 مىڭنان اسىپ­تى. سالاداعى ءونىم كولەمى 132 ملن. تەڭگەنى قۇراسا, وتكەن مەرزىمدە ءوڭىر بيۋدجەتىنە 48 ملن. تەڭگە سا­لىق تولەمدەرى ءتۇسىپ, ەكونو­مي­كا­نىڭ نىعايۋىنا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسىلعان. الداعى ۋاقىتتا سالا­نى دامىتۋدىڭ جاڭا باعىتتارى قولعا الىنىپ, ۇدەمەلى يندۋس­تريا­لىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باع­دار­لاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جاڭا بيزنەس-باستامالاردى قول­داۋ, كاسىپكەرلىك سەكتوردى ساۋىق­تىرۋ مەن ۆاليۋتالىق تاۋەكەلدى ازايتۋ, كاسىپكەرلىكتىڭ الەۋەتىن كۇشەيتۋدەگى قولعا الىنعان باستامالار ناتيجە بەرە باستاعان. وسى ماقساتتا ماقۇلدانعان جوبالار قاتارىندا «قاينار اكب» سەرىكتەستىگى باعدارلامانىڭ «كاسىپكەر­لىكتىڭ ۆاليۋتالىق تاۋەكەلىن ازايتۋ» بويىنشا قولداۋعا يە بولسا, «ازيااگروفۋد», «ينتەللسەرۆيس», «تالساي ەت» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەرى مەن باسقا دا جوبالار ءوندىرىستى دامىتۋدىڭ جاڭا جولدارىن تاڭداعان. ازىق-ت ۇلىك باعاسىن تۇراقتان­دىرۋ وڭىردەگى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى رەتىندە كۇن تارتىبىنە وتكىر قويىلىپ وتىر. ماسەلەن, 13421 ساۋدا جانە قىزمەت كورسەتۋ ورىن­دارىنىڭ جۇمىسى باقىلاۋعا الىن­عان. ازىق-ت ۇلىك باعاسىن قول­جەتىمدى شەكتە ۇستاۋ باعىتىندا اۋ­دان مەن قالالاردا بيىلدىڭ ءوزىن­دە 466 جارمەڭكە ۇيىم­داس­تى­رىلدى. حالىققا ساۋدا بارىسىندا 844,7 ملن. تەڭگەنىڭ تاعام تۇرلەرى ساتىلىپ, تۇتىنۋشىنىڭ تالاپ-تىلەگى قاناعاتتاندىرىلدى. بۇعان قوسىمشا الەۋمەتتىك جاعىنان جەتكىلىكسىز قامتىلعان جاندارعا 211 الەۋمەتتىك دۇكەن مەن سورەلەر قىزمەت كورسەتىپ كەلەدى. اسىرەسە, نان باعاسىن تۇراقتى ۇستاۋ جونىندەگى جۇمىس ناتيجەلى دەۋگە تولىق نەگىز بار. جاز ايلارىنىڭ قولايلى ءسات­تەرىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماق­سا­تىن­داعى جۇمىس قانات جايعان. وسى­لايشا ەل مەرەيىنىڭ 20 جىل­دىعى قارساڭىنداعى ەسەلى ەڭبەك پەن حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاع­دايىن جاقسارتۋعا دەگەن تىڭ ءىز­دەنىستىڭ قايتارىمىنا جۇرتشى­لىق ريزا. كۇمىسجان بايجان, الماتى وبلىسى.