ەسىلدەگى ەلوردا

استانا يدەياسى – ۇلى يدەيا, ۇلى قۇ­بى­لىس. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ, مەملەكەتتىك تۇ­تاس­تىعىمىزدىڭ, ەلدىگىمىزدىڭ عاجايىپ ءبىر سيپاتى. ەجەلگى اقمولا – قاراوتكەل اي­ما­عى­نىڭ تاريحى, ياكي گۇلدەنگەن اس­تانانىڭ شەجىرەسى مەيلىنشە باي. زاتتىق مادەنيەت جا­عىنان بولسىن, رۋحانيات تاريحى جاعى­نان بولسىن. ادەبي مادەني ءھام تاريحي دەرەكتەر جەتكىلىكتى. قازاق جەرىندە جىلقى شارۋاشىلىعىنىڭ, مەتال­لۋر­گيانىڭ, كيىز ءۇيدىڭ, كونە شاھارلاردىڭ تاريحى بەس مىڭ جىلدى قامتيدى. ۇلت تا­ري­حىندا نەبىر قان كەشۋلەر مەن زوبا­لاڭدار وتسە دە تاۋەلسىز­دىك­تىڭ ارقاسىندا بۇرىنعى جادىگەر­لەرى­مىزدى, رۋحاني قۇندىلىقتارىمىزدى جي­ناق­تاپ, جۇيەلەپ, ەل كادەسىنە جاراتۋ – اسىل پارىزىمىز. سونىڭ ناقتى, زاتتى ءبىر كۋالىگى – استانا تاريحى مەن مادەنيەتىنە قاتىستى «استانا جازۋشىلارىنىڭ كىتاپ­حاناسى» بويىنشا جارىق كورگەن كەسەك ماتەريالدار, زەرتتەۋلەر. بۇلاردى ءوز الدىنا جەكە جەكە ءتۇسىندىرىپ اڭگىمەلەيىك. «استانا. يستوريا ستوليتسى ي كرايا XVII XIX ۆ.ۆ.» (2006) زەرتتەۋى. مۇندا قازاق جەرىندەگى قورعاندار, بالبالدار, وبالار, وسىمدىك پەن حايۋاناتتار الەمى, توپىراق, سۋ, اۋا رايى, كولدەر, قىراتتار, تاۋ كەن ءىسى, تاستاعى تاڭبالار تۋرالى مالىمەتتەر بار. سونىمەن قاتار, ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ دەنە ءبىتىمى, بيە مەن تۇيە ءسۇتىنىڭ قاسيەتى سيپات­تالعان. جەرلەۋ راسىمدەرى دە اڭگىمە­لەنگەن. ابىلاي حان, كەنەسارى, قۇدايمەن­دە, ءۋا­لي, بوكەي حان, كەرەي, جانىبەك, قا­سىم حاندار تۋرالى دەرەكتەر كەزدەسەدى. ەسىل وزەنىنىڭ باسى – نياز تاۋى ەكەندىگىن دۇرىس كورسەتەدى. قازاقتاردىڭ جەر-سۋ اتاۋلارىن ايرىقشا كوركەمدىك سيپات دارىتا ايتاتىنىنا قىزىعادى. «كاكيە پريليچنىە يمەنا دايۋت كيرگيزى سۆويم رەكام, وزەرام, گورام, دولينام, لۋگام ي راۆنينام, ۋديۆيتەلنو!» – دەپ جازادى. اتالمىش باسىلىمدا ا.لەۆشيننىڭ, برونەۆسكيدىڭ, ۆ.شنەنىڭ جانە «رەسەي. وتانىمىزدىڭ تولىق گەوگرافيالىق سيپات­تاماسى. قىرعىز ولكەسى» تومىنان ءۇزىندى جاريالانعان. «استانا. يستوريا ستوليتسى ي كرايا. سترانا تىسياچي وزەر ي رەك» (2007) كىتا­بىن­دا سىلەتى, ولەڭتى, سولتۇستىك تەڭىز, نۇرا, قۇلانوتپەس, وڭتۇستىك باتىس تەڭىز, تەرى­ساق­قان, كەڭگىر, سارى­سۋ, بەتپاقدالا اۋداندارى زەرتتەلگەن. «استانا. يستوريا ستوليتسى ي كرايا ءXىV- XIX ۆ.ۆ.» (2006) اتتى جيناقتا ومبى, توم قالالارىنداعى سيرەك قولجازبالار قورىن­داعى ماتەريالدار قامتىلعان. مى­سا­لى, «ما­تەريالى پو كيرگيزسكومۋ زەملەپولزوۆانيۋ, سوبراننىە ي رازرابوتاننىە ەكس­پە­ديتسيەي پو يسسلەدوۆانيۋ ستەپنىح وبلاستەي. اكمولينسكايا وبلاست. اكمولينسكي ۋەزد». 1897 جىلى اقمولا ۋەزىندە 792072 – جىل­قى, 402957 – ءىرى قارا مال, 1872588 – قوي مەن قوزى, 102514 تۇيە بولىپتى. بارشاسىن قوسىپ ايتقاندا, 3188131. «استانا. ەلوردا ساۋلەتى» (2007) دەيتىن جيناقتا 1997-2007 جىلداردا ەلوردادا ءسان تۇزەگەن 25 مەملەكەتتىك ماڭىزى بار عي­ما­رات­تاردىڭ ارحيتەكتۋرالىق ەرەكشەلىكتەرى, في­لوسوفيالىق-تەوريالىق نەگىزدەمەلەرى, تەر­­ريتوريالىق-جوبالىق دامۋ ءجۇ­يە­سىنىڭ تۇ­جىرىمدارى جان-جاقتى باياندالادى. «قازاقتىڭ قارا شاڭىراعى» (2004) اتتى كىتاپتا ءۇشىنشى مىڭجىلدىقتىڭ باس قا­لاسى جايىنداعى وي-تولعانىستار جي­ناق­تالىپ جۇيەلەنگەن. «استانا. جىر شۋاعىم» (2006) اتتى تومدا باق پەن قۇتتىڭ ورداسى – ەلوردا كەمەل كوركەمدىكپەن جىرلانادى. ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگى مەن ورنەگى ادەمى سيپاتتالادى. «قانجىعالى قارت بوگەنباي» (2007) اتتى جيناقتا داڭقتى قولباسشىنىڭ ءومىر تاريحى, جورىقتارداعى ەرەسەن ەرلىكتەرى جانە قا­ناتتاس سەرىكتەرى تۋرالى ماتەريالدار, باتىر­دىڭ ۇرپاقتارى باپان بي, ساق­قۇلاق شەشەن, ولجاباي اقىن جونىندە ادەبي-تاريحي ءمالى­مەتتەر توپتاستىرىلعان. بۇل ورايدا وسىناۋ عىلىمي تانىمدىق جيناقتاردى قۇراس­تىر­عان, العىسوز جازعان مەملەكەتتىك سىي­لىق­تىڭ لاۋرەاتى, جازۋ­شى الدان سمايىلعا وقىرمان اتىنان مىڭ دا ءبىر راحمەت! ءبىر ايتا كەتەتىن ءجايت, وسى زەرتتەمەلەردە استانا تاريحى تۋرالى دايەكتى ايعاقتار مول. ماسەلەن, 1271-1295 جىلداردا جيھان­كەز ماركو پولو يسپان كورولىنە دەرەكتەر ۇسىنعان. 1375, 1459, 1742 جىلدارى جارىق كورگەن «كاتالون كارتاسىندا» بىتىعاي قالاسى كورسەتىلگەن. فرانتسۋز كورولى ليۋدوۆيك IX 1253 جىلى ۆيلگەلم رۋبرۋكتى قازاق دا­لاسىنا اتتاندىرعان. نەمەسە شۆەد عالى­مى سترالەنبەرگ 1740 جىلى قاراوتكەلدە ارحيتەكتۋرالىق ەسكەرتكىشتەردى جازعان. XVII عاسىردا پولياك يۋري كريجانيچ اق­مولا-قاراوتكەل ءوڭىرىن­دەگى ارحيتەك­تۋرا­لىق ەسكەرتكىشتەردى قورعاۋ تۋراسىندا دا­بىل قاققان. 1694 جىلى ءاز تاۋكە حاننىڭ ورداسىندا رەسەي ەلشىلەرى فەدور سكيبين مەن ماتۆەي تروشين بولعان. ولاردىڭ كور­سەتۋىنشە, حان ورداسى ەسىل-نۇرا بويىندا ەكەن. 1830 جى­لى اقمولا وكرۋگى ۇيىم­داس­تىرىلا باس­تاعان. باتىس ءسىبىر گۋبەرناتورى ۆەليامينوۆ پاتشانىڭ كەلىسىمىن العان 1832 جىلى 22 تامىزدا اسكەري بەكىنىس, قالانىڭ العاشقى بولىگى, ياعني اقمولا وكرۋگى رەسمي تۇردە جاريالانادى. قوڭىرقۇلجا قۇداي­مەن­دين وكرۋگتىڭ اعا سۇلتانى بولىپ تاعا­يىندا­لا­دى. ال 1862 جىلى 23 قازاندا قالا ءمار­تە­بەسىنە يە بولسا, اقمولا 1868 جىلى ۋەزد ورتالىعى اتانىپتى. ۆيزانتيالىق عالىم پروكوپي «ۆەستنيك درەۆنەي يستوري» جۋرنالىندا (1939) «اقمولا» اتاۋى «باتىستاعى قامال» دەگەن ماعىنانى بەرەدى دەپ جازعان ەكەن. تەگىندە, اقمولانىڭ تاريحى عاسىرلار تەرەڭىنەن تامىر تارتادى. بۇل ورايدا, ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ «ەۋرازيا جۇرەگىندە» كىتابىندا بىلاي دەلىنگەن: «بوزوق ورتا عاسىر قالاسىن اقمولانىڭ تىكەلەي باباسى دەپ ساناۋعا بولادى. ال ونىڭ ەڭ سوڭعى ۇرپاعى قازىرگى زامانعى قازاقستان استاناسى – استانا بولىپ تابىلادى». استانا شاھارى – سان تارماقتى, الۋان سيپاتتى ۇلت مادەنيەتى مەن وركەنيەتىنىڭ التىن قۇنداعىنا, تاريحي-مادەني ءداستۇر­لەرگە كەنەن كەمەل ورداعا اينالۋى ءتيىستى. استانا – قازاق ەلىنىڭ التىن ءتاجى, رۋح پەن يماننىڭ كۇرەتامىرى, جاڭالىقتى قۇ­بىلىستار مەن جاقسىلىقتاردىڭ ۇياسى دەيتىندەي دارەجەگە, مارتەبەگە جەتۋگە ءجا­نە ۇزدىكسىز جەتىلە بەرۋگە دە قۇقىلى. اتىن­دا دا, زاتىندا دا, نەگىزىندە دە ۇلت­تىق قا­سيەتتەرگە, ايتۋلى ايشىق-ناقىش­تارعا, كوركەمدىك سۇلۋلىققا يە مادەني ەسكەرتكىش-كەشەندەر سالىنعانى نۇر ۇستىنە نۇر. بۇل ورايدا حالىقتىڭ ارمان-اڭسارىن, اس­قاق مۇراتىن, بيىك دۇنيەتانىمىن, عا­رىش­تىق ساناسىن, كوزقاراسىن تانىتاتىن تاڭ­دا­مالى ەسكەرتكىشتەردىڭ بىرەگەيى ءمار­مار­دان قۇيىلعان «قازاق ەلى» تاريحي-مە­مو­ريالدىق مونۋمەنتىنىڭ ايبىنى مەن اي­با­تى قانداي دەسەڭىزشى! ۇشار باسىنداعى التىنداي قۇلپىرعان ەرتەگى كەيىپكەرى سا­مۇرىق قۇس, «حالىق جانە پرەزيدەنت», «جا­سامپازدىق», «قاھارماندىق», «بولا­شاق», «بىرلىك» ءتارىزدى قولا بارەلەفتەر تاۋەلسىزدىك, مەملەكەتتىلىك, ەلشىلدىك يدەيا­سىن, ۇلت تاريحىنىڭ اسۋ-بەلەستەرىن جارقىن تۇردە ەلەستەتپەك. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ جۇرەگىنىڭ ميۋا-جەمىسىندەي, جانىنىڭ بولشەگىندەي ار­داق­تى استاناسى تۋرالى كوكەيكەستى, ءجۇ­رەك­­جاردى ويىن بىلايشا ورنەكتەپ, گۇل­دەندىرىپ جەتكىزەدى: «استاناسىنا قاراپ ەلىن تانيدى. استاناسىنىڭ قايدا ورنا­لا­سىپ, قالاي وركەندەپ جاتقانىنان ءار ەلدىڭ ءوزىنىڭ وتكەنى مەن ەرتەڭىنە دەگەن كوز­قا­راسىن اڭعارىپ, وزگەلەرگە دەگەن پەيىلىن سەزىنەدى. سوندىقتان دا, استانا كەلبەتى – ۇلت كەلبەتى. مەملەكەت ديدارى. حالىق مەرەيى. كۇللى الەم اتىن ەندى جاتتاي باس­تاعان جاڭا استانا ءبىزدىڭ جاس مەملەكەتىمىزگە دەگەن نازاردى ەكى ەسە ارتتىرا تۇسەرى ءسوزسىز. ونىڭ ءبىز جەتپەك بيىكتەردەي ورەلى, ءبىز ورناتپاق قوعام­داي تارتىمدى بولىپ, كوركەيىپ, ءوسۋى جو­لىن­دا كۇش-جىگەردى ايامايمىز. ءبىزدىڭ جاڭا استانانى, جاڭا استانانىڭ ءبىزدى ۇياتقا قالدىر­مايتىنىنا نىق سەنەمىز». ءيا, ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ تاريحي زەردەلىلىگى, كەڭ قۇلاشتى دۇنيەتانىمى ايرىقشا. ءاربىر قۇبىلىستى ساباقتاستىق تۇرعىسىنان تۇسىندىرەدى. اس­تا­نانى رەسپۋبليكامىزدىڭ ءدال گەوگ­رافيا­لىق كىندىگىنە كوشىرۋ يدەياسى – ەلباسىنىڭ كەمەل ساياساتىنان, مەملەكەت تاعدىرىن ويلاعاندىقتان تۋىنداعان. ەلباسىنىڭ: «قانىش يمانتاي ۇلى ساتباەۆتىڭ مەملەكەتتىك دارەجەدە كەمەڭگەرلىكپەن ويلاي ءبىلۋى وسىدان جارتى عاسىر بۇرىن, 1948 جى­لى قازاقستان استاناسىن اقمولا قالا­سى­نا كوشىرۋگە كەڭەس بەرۋىنەن ايقىن كورىنەدى» دەگەن پىكىرىنەن ونىڭ ادامگەرشىلىك, كىسىلىك كەلبەتىن, ادىلەتتىلىگىن كورۋگە بولادى. بۇل ءتۇيىندى ويدى ءارى قاراي تەرەڭ­دەتەر بولساق, پولياك ساياحاتشىسى ادولف يانۋشكەۆيچ 1846 جىلى «اقمولا, ماسەلەن, بۇكىل دالا­نىڭ بولاشاق استاناسى» دەپ جازىپتى (يانۋشكەۆيچ ادولف. قازاق دالاسىنا سا­پارى تۋرالى جازبالار). استانا, «اۋدارما», 2003. استانا – ۇلت رۋحى­نىڭ قۇدى­رەتتى شارايناسى. ول مەملە­كەتى­مىز­دىڭ بيىك مارتەبەسى, جوعارى دارەجەسى, باق-بەرەكەسى, ەلدىك پەن بىرلىكتىڭ تۇت­قاسى, دەربەستى­گى­مىزدىڭ دارا تۋماسى. تاۋەلسىزدىك – قاسيەتتى ۇعىم, ساۋلەلى قۇبىلىس. سانداعان عاسىرلار مەن زاماندار بويى بابالارىمىزدىڭ اسىل ارمانى بولعان تاۋەلسىزدىك اق قاناتتى پەرىشتە سيپاتىندا حالقىمىزدىڭ باسىنا باق بو­لىپ قوندى. وتانىمىز تاۋەلسىزدىك قۇ­شا­عىندا اسقاقتاپ التىنجالدى ارعىماق مىنگەن اتاقتى قولباسشى ەدىل باتىردان باستاپ, تۇركى قاعاناتى داۋىرىندەگى ەستەمي, بۋمىن قاعان, كۇلتەگىن ءتارىزدى سايىپ­قىرانداردىڭ, جوڭعار شاپقىنشىلىعىنا قارسى كۇرەسكەن ابىلاي حان, قانجىعالى قارت بوگەنباي, قاراكەرەي قابانباي سىن­دى باھادۇرلەردىڭ, سونىمەن بىرگە, ۇلت-ازات­­تىق كوتەرىلىستىڭ تۋ ۇستاۋشىلارى سى­رىم دات ۇلى, يساتاي – ماحامبەت, كەنە­سارى­لار­دىڭ ارمانىن جۇزەگە اسىردى. ۇلى دا­لا­نى قورعاۋ, ساقتاۋ وسى اتالارىمىز­دىڭ ۇرپاقتار يگىلىگىنە قالدىرعان اما­ناتى ەدى عوي. «سار دالا – سارى اسپانداي جاۋىر ەدى» دەپ, جۇمەكەن اقىن زار يلەگەندەي نە وتپە­دى, نە كورمەدى بۇل قازاق. نەبىر تە­پە­رىش­تەردىڭ ءبارىن, نەبىر ز ۇلىم­دىق, جىرت­قىش ارەكەتتەردىڭ ءتۇرلىسىن كور­دى. دالا داناگويى بۇقار جىراۋ كۇنبا­تىس­تان ءبىر قورعاسىن­داي قارا بۇلت شىعىپ, قازاق دا­لا­سىن ويران-توپىر ەتەتىنىن كورە­گەند­ىك­پەن سەزىنسە, زار زامان اقىندارى دۋلات, شورتانباي, مۇراتتار وتارلىق ەزگىنىڭ ەلگە, جەرگە, دىنگە, تىلگە تيگىزەر كەساپات-ءپا­لە­كەت­تەرىن جارقىن تۇردە سيپاتتاپ, جۇ­تىن­تىپ جەتكىزدى. ولار ءداستۇرىمىزدىڭ, ەپوستارى­مىز­دىڭ تۇبىنە بالتا شابى­لا­تى­نىن اي­قىن ءور­نەك­تەدى. سولاردان سوڭعى سوم بولات تۇلعا نارمامبەت ورمانبەت ۇلى «سارى­ارقا» دەيتىن داۋىرنامالىق تولعاۋىندا: قالمادى ەي, سارىارقا, سەندە قىزىق, ساندال تاۋ, سارى ولكەنى الدى مۇجىق. قولىڭنان كەلەر دە جوق, ونەر دە جوق, بالاسى بايعۇس قازاق قالدىڭ مىجىپ, – دەپ كۇيىنسە, سارىارقانىڭ تورىنەن قونىس تەپكەن جاڭا استانا بار قازاقتىڭ ءمۇد­دە­سىن بىرىكتىرگەن قۇت مەكەنگە اينالىپ وتىر. وسى ارادا توقتالا كەتەتىن ءبىر ءجايت, ەل تا­ريحىنا قاتىستى نەبىر دەرەك شاڭنان ار­شىلىپ الىنۋدا. ياعني, پرەزيدەنتتىڭ باس­تاماشىلدىعىمەن «مادەني مۇرا» مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسى قابىلدانىپ, ءجۇ­يەلى جۇمىس جاساۋدا. وتانىمىزدىڭ شى­عارماشىلىق الەۋەتىن, ءبىلىم-عىلىمىن قا­رىش­تاتىپ دامىتۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان «بولاشاق» مەملەكەتتىك باع­دار­لاماسى تاعى بار. سونىمەن بىرگە, «قا­زاقستان – 2030» دامۋ ستراتەگياسىندا نەگىزگى باعىتتار بەلگىلەنگەنى دە وزىمىزگە بەلگىلى. ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك; ىشكى ساياسي تۇراق­تىلىق پەن قوعامنىڭ توپتاسۋى; ەكونو­مي­كالىق ءوسۋ; قازاقستان ازاماتتارىنىڭ دەن­ساۋلىعى, ءبىلىم مەن ءال-اۋقاتى; ەنەر­گەتيكا رەسۋرس­تارى; ينفراقۇرىلىم, اسىرەسە كو­لىك جانە بايلانىس; كاسىبي مەملەكەت. «ەندى سول بابالار الىپ بەرگەن كەڭ بايتاق ولكەمىزدى تۇگەل قۇلپىرتىپ, تۇگەل كور­كەي­تۋ – بىزدەر مەن ەرتەڭگى جەتكىنشەكتەردىڭ ۇلەسىنە ءتيىپ تۇر», – دەپ تۇيىندەيدى ەلباسى. بىزدەر – باقىتتى ۇرپاقپىز. دەربەس مەملەكەتىمىز بار. اتا زاڭىمىز, ەلتاڭ­بامىز, ءانۇرانىمىز بار. قازاق ءتىلىن دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك جوسپارى جاسال­عان, كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلگەن, «قازاق­ستان-2030» دامۋ سترا­تە­گياسىندا ەڭ نەگىزگى, ەڭ باستى باعىتتار جۇيەلەنىپ بەلگىلەنگەن. بۇل – تەمىرقازىق جۇلدىزىنداي جولباستاۋ­شىمىز. تۇركى ساناتكەرلەرىنىڭ پايىمداۋىنشا, «اسكەر, تاۋەلسىزدىك, ءتىل جانە ۇلتتىق سانا ۇلتتىڭ سونداي ۇلكەن ءتورت قامالى» (نيحال اتسىز) ەكەن. ۇلتتىق ەگەمەندىك, ۇلت­تىق دۇنيەتانىم – ۇلت ءتىلى مەن ساناسىنا قاتىستى. «ەگەر انا ءتىلىن بىلمەسەڭ, وندا سەن ۇلتتىڭ بالاسى ەمەسسىڭ... بالا اناسىنىڭ قۇر­ساعىندا-اق ءوز ۇلتىنىڭ تىلىمەن اۋىز­دانادى, ءبۇتىن دەنەسى سونىمەن ازىق­تا­نا­دى. وسكەننەن سوڭ بالا سول ءتىلدى جارىققا شىعارۋعا, ورشىتۋگە بورىشتى», دەپ ءتۇيىن جاسايدى عۇمار قاراش. و زاماندا رۋحاني-ۇلتتىق قۇندىلىقتار, قاسيەتتى ۇعىم-ءتۇسى­نىك­تەر, ادەپتىلىك, ىزگىلىك, سۇيىسپەنشىلىك, را­قىم, مەيىرىم, ار-وجدان, يمان, نامىس, ەرىك-كۇش, جاۋىنگەرلىك داستۇرلەر, ۇلتتىق فولكلوردىڭ جاۋھار ۇلگىلەرىنىڭ ماقام­دارى, سارىندارى, كوركەمدىك قۇبىلىستارى انانىڭ سۇتىمەن, انانىڭ الديىمەن ءسابيدىڭ بولمىسىنا دارىعان. ءسويتىپ, ول ۇلت ءتىلى­نىڭ رۋحىن, ۇيلەسىمىن قابىلداعان. ۇلت­تىق سانانىڭ قالىپتاسۋ تاريحى وسىلايشا باس­تالعان. سونىمەن, «ۇلتتىق سانا دەگەنىمىز, ءبىر ۇلتتىڭ ءوزىن سەزىنۋى جانە ءتۇيسىنۋى. سەزىمگە ءارى وي-پىكىرگە ارقا سۇيەنەتىن ۇلتتىق سانا – ۇلتتىق رۋحاني كۇشتەردىڭ ەڭ ءمان­دىسى» (نيحال اتسىز). ۇلتتىڭ ساناسى مەيلىنشە جوعارى دارەجەدە بولسا, رۋحاني-ءما­دەني قۇندىلىقتار الەمى دە قاز-قالپىندا, تازا كۇيىندە ساقتالاتىندىعى كۇمانسىز. بۇل ورايدا ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇر­سىن­ ۇلى ءوز كوسەمسوزدەرىن «قازاقتىڭ باس ادامدارى! قازاقتىڭ بايلارى, كۇشتىلەرى! الاشقا اتى شىققان ادامدار!» دەپ باس­تاۋىندا ءمان بار. سويتەدى دە, «كوسەم­دىك­تەرىڭدى اداسپاي, ءتۇزۋ ىستەڭدەر. سەندەر اداسساڭدار, ارتتارىڭنان الاش اداسادى. ارتتارىڭنان ەرگەندەردىڭ وبال-ساۋابىنا سىزدەر قالاسىزدار», دەپ قانى سورعالاعان شىندىقتى كۇلبىلتەلەمەي ايتادى. «حالىقتى ۇلت دەڭگەيىنە كوتەرۋ, ياعني جەرى, سۋى, قازىناسى, ءتىلى مەن ءدىنى ءبىر بول­عان حالىق بۇقاراسىن بىرلەستىرىپ, ولار­دىڭ ساناسىن ءبىرتۇتاس ساياسي, الەۋمەتتىك, ۇلت­تىق ساناعا جەتكىزۋ دە ۇلى تاريحي ءمىن­دەتتىڭ ماڭىزدى ءبىر بولىگى زيالىلاردىڭ ۇستىنە جۇكتەلەدى», – دەيدى مۇستافا شوقاي. ۇلت مۇراتى جولىندا قايرات-كۇشىن جۇمساعان قايراتكەرلەردىڭ ىشىندە ناردان تۋعان جامپوزداي شاحانوۆتىڭ داۋىسى ساڭ­قىلداپ ەستىلەدى. ونىڭ داۋىلپاز ءۇنىن­دە, سەگىز قىرلى سەمسەردەي تىلىندە ايتەكە ءبيدىڭ: «ءبىز قازاق دەگەن – ءبىر ۇيانىڭ بالا­پانى ەدىك, سۇڭقار بولىپ جەتىلىپ, سامعاپ ۇشايىق! ءبىز قازاق دەگەن – ءبىر توعايدىڭ اعاشى ەدىك, ورمان بولىپ جايقالىپ, جا­سىل­د­انايىق! ءبىز قازاق دەگەن – ءبىر بيەنىڭ ق ۇلىنى ەدىك, تۇلپار بولىپ جەتىلىپ, بايگەدەن وزايىق! ءبىز قازاق دەگەن – ءبىر داستارقان ەدىك, اتامەكەندى تۇگەل قامتيىق» دەگەنى جاڭعىرادى. استانا قالاسىنىڭ اكىمى يمانعالي تاسماعامبەتوۆتىڭ «ەلوردا – تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ەڭ اۋقىمدى جوباسى» دەيتىن بايانداماسىندا «استانا – حالقىمىز ءۇشىن تاۋەلسىزدىك پەن ءوسىپ-وركەندەۋدىڭ التىن تۇعىرى. پرەزيدەنتتىڭ پەرزەنتىندەي بولعان استاناعا ەلباسىنىڭ يدەيالىق ەڭبەگى عانا سىڭگەن جوق. قالانى جاسىل جەلەككە كومكەرگەن باس باعبانى دا, اجارىن ءساندى ەتكەن باس ساۋلەتشىسى دە مەملەكەت باسشىسى بولدى. سوندىقتان دا, ەلباسى مەن ەلوردا ەگىز ۇعىم. ۋاقىتتان وزا شاپقان بۇگىنگى استانا – تۇتاس ەلىمىزدىڭ ەرتەڭگە دەگەن ۇكىلى ءۇمىتى مەن سەنىمىنىڭ كورىنىسى. ارمانى مەن تىلەگىنىڭ كەپىلى», دەگەن بولاتىن. راس, ەل تۇتقاسى – ەلباسى, وتان جۇرەگى – ەلوردا. قۇستىڭ قوس قاناتىنداي, كوزدىڭ اعى مەن قاراسىنداي ەگىز ۇعىم, ەگىز قۇبىلىس. ەلوردا – باعىستانىم, عاجاپستانىم. ەلباسى – مەملەكەت قۇبىلاناماسى. قازاق­ستانىم – عارىشستانىم, گۇلستانىم, جەر­ۇيىعىم. سەرىك نەگيموۆ, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.