كەشە استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا ءداستۇرلى سيپاتقا يە بولعان ەكىنشى حالىقارالىق تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كونگرەسى ءوز جۇمىسىن باستادى. ونىڭ جۇمىسىنا الەمنىڭ 25 ەلىنەن 1300 ادام قاتىسۋدا. ولار 250-دەن استام كومپانيالاردىڭ وكىلدەرى بولىپ تابىلادى. قاتىسۋشىلاردىڭ اراسىندا اقش-تان, ۇلىبريتانيادان, تۇركيادان, شۆەيتساريادان, يسپانيادان, يتاليادان, جاپونيادان, گەرمانيا, فرانتسيا, چەحيا, كانادا, كورەيا, ءۇندىستان جانە باسقا ەلدەن كەلگەن ساراپشىلار مەن كاسىپكەرلەر بار.
كونگرەستىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىسىپ, ءسوز سويلەگەن ەلىمىزدىڭ پرەمەر-ءمينيسترى كارىم ءماسىموۆ ونىڭ قاتىسۋشىلارىنا جولداعان مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ ءسوزىن وقىپ بەردى. ەلباسى ءوز قۇتتىقتاۋىندا بۇل تاۋ-كەن مەتاللۋرگيالىق كونگرەسىنىڭ قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىندا ءوتىپ وتىرعاندىعىن, مىنە وسى جىلداردىڭ ءون بويىندا مەتاللۋرگيا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى نەگىزگى سالالارىنىڭ قاتارىندا دامۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىن كورسەتىپ كەلە جاتقانىن اتاپ كورسەتىپ, قازىرگى كۇنى ەلىمىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 7 پايىزدان استامى, ونەركاسىپتىك ءوندىرىستىڭ 17 پايىزعا جۋىعى ءجانە جالپى ەكسپورتتىڭ 20 پايىزى ونىڭ ۇلەسىنە تيەتىندىگىنە توقتالىپتى.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت قازاقستاندا ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقاندىعىنا قوناقتاردىڭ نازارىن اۋدارعان. قازىرگى كۇنى گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنا قارجىلاندىرۋدىڭ ارتتىرىلۋى ونى جۇزەگە اسىرۋداعى ماڭىزدى قادامداردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر.
ەلباسى حاتىن وقىعاننان كەيىن قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترى قوناقتارعا ەلىمىزدىڭ تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا سالاسىنىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن ۇكىمەتتىڭ ۇلكەن كىشى-جىگەر جۇمسايتىندىعىن ايتىپ ءوتتى. «ءبىز تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىنە جاڭا ينۆەستيتسيالار سالۋدىڭ تاۋەكەلى زور, قارجىنى كوپ تالاپ ەتەتىن جانە ۇزاق مەرزىمدى قاجەت ەتەتىن شارا ەكەندىگىن جاقسى تۇسىنەمىز, بىراق ءبىز ناق وسى سالانىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن كۇرەسەتىن بولامىز. بۇگىنگى فورۋمنىڭ ءوتۋىنىڭ ءوزى وسى سالانىڭ پروبلەمالارىن شەشۋ باعىتىندا جاڭا ۇسىنىستاردى ازىرلەپ, قالىپتاسقان ۇنقاتىسۋدى جالعاستىرۋعا قىزمەت ەتەدى دەپ سەنەمىن», دەدى كارىم ءماسىموۆ. وسى رەتتە ول ەلىمىزدە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا سالاسىن دامىتۋدىڭ 2014 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدى قامتيتىن جاڭا باعدارلاماسى قابىلدانعانىن ەسكە سالدى. بۇل باعدارلامادا ناقتى ينۆەستيتسيالىق جوبالار ايقىندالىپ, ولارعا ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ جولدارى مەن پەرسپەكتيۆالارى بەلگىلەنگەن. بۇل ىستە قازىردىڭ ءوزىندە ناقتى ناتيجەلەر بار.
سونىمەن قاتار ۇكىمەت باسشىسى ءوز سوزىندە قازاقستانداعى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ اياسىندا تەك وتكەن جىلدىڭ وزىندە عانا 150-دەن استام جاڭا كاسىپورىننىڭ اشىلىپ, 23 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلعاندىعىن جەتكىزدى. ال ۇستىمىزدەگى جىلى 200-گە جۋىق جاڭا جوبانى ىسكە قوسىپ, 40 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنىن قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسى باعىتتاعى جالپى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا 1,5 تريلليون تەڭگەگە جۋىق قارجى جۇمساۋ كوزدەلىنۋدە.
كونگرەستىڭ اشىلۋ سالتاناتى اياسىندا وتكەن پلەنارلىق ءماجىلىستە ءسوز العاندار قاتارىندا «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى باسقارماسىنىڭ توراعاسى تيمۋر ق ۇلىباەۆ, قازاقستانداعى ەۋروپالىق وداق دەلەگاتسياسىنىڭ باسشىسى, ەلشى نوربەر جيۋستەن, رەسەي فەدەراتسياسى قارجى-ونەركاسىپتىك توپ اسسوتسياتسياسىنىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى جانە پرەزيدەنتى ولەگ سوسكوۆەتس, ThyssenKrupp Metallurgie باس ديرەكتورى اندرەاس بەيەر, Rio Tinto كومپانياسىنىڭ ورتالىق ازياداعى گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنىڭ باسشىسى كريس ۋەلتون ءسوز الىپ, قازىرگى تاڭداعى كەن-مەتاللۋرگيا سالاسىنىڭ الەمدىك جانە وڭىرلىك اعىمدارىنا توقتالا كەلە, قازاقستانداعى بۇل سالانى دامىتۋدىڭ پەرسپەكتيۆالىق ماسەلەلەرىن تىلگە تيەك ەتە كەتتى.
مۇنان كەيىن كونگرەسس جۇمىسى سەسسيالار بويىنشا جالعاستى. ءبىرىنشى سەسسيا تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا سالاسىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ ماسەلەلەرىنە, وسى ءىستىڭ قازىرگى كەزدەگى ءتيىمدى تاسىلدەرى مەن وڭ ءتاجىريبەلەرىن تاراتۋ تاقىرىبىنا ارنالدى. بۇل سەسسيا جۇمىسىنا قر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ جەتەكشىلىك جاسادى.
كونگرەسس بارىسىندا ونىڭ جۇمىس ناتيجەلەرىنە ارنالعان بىرنەشە ءباسپاسوز ءماسليحاتىن ءوتكىزۋ جوسپارلانعان.
وسى بويىنشا العاشقى باسپاسوز ءماسليحاتىنا جۋرناليستەر الدىنا ەلىمىزدىڭ يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى البەرت راۋ باستاعان توپ كەلدى. البەرت راۋ ءوز ءسوزىندە ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 5 ايىندا ەلىمىزدىڭ تاۋ-كەن ونەركاسىبى سالاسىندا 4 تريلليون تەڭگەنىڭ ءونىمى وندىرىلگەندىگىن, بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىندەگىدەن 2 پايىزعا ارتىق ەكەندىگىن, ال تۇتاستاي العاندا كەشەن بويىنشا ءونىمنىڭ ناقتى كولەم يندەكسى 12 پايىزعا ارتقاندىعىن ايتىپ ءوتتى. «ءبىز بۇل حالىقارالىق كونگرەسس جۇمىسىنان ۇلكەن ءۇمىت كۇتىپ وتىرمىز. وتكەن جىلعى ونىڭ جۇمىسى ءوز تيىمدىلىگىن كورسەتتى», دەي كەلە, قازاقستان تارابى وتكىزىپ وتىرعان بۇل شاراعا قاتىسۋعا لوندون, گونكونگ قور بيرجالارى سەكىلدى الەمدىك اسا ءىرى قارجى ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى كەلگەندىگىن, وسىنىڭ ءوزى-اق قازاقستاننىڭ كەن-مەتاللۋرگيا سالاسىنىڭ ءمۇمكىندىكتەرى الەمدىك دەڭگەيدە ۇلكەن ىقىلاستى تۋدىرا باستاعاندىعىن كورسەتەتىندىگىن ايتىپ ءوتتى.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ءسوز العان «ارسەلورميتالل» كومپانياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, «ارسەلورميتالل قازاقستان» كاسىپورنىنىڭ باس ديرەكتورى, دوكتور فرانك پاننير ءوزىنىڭ تاڭەرتەڭ وسى فورۋم اياسىندا وتكەن قازاقستان مەملەكەتىنىڭ باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ءححى عاسىرداعى جاھاندىق تۇراقتى دامۋدىڭ ەنەرگوەكولوگيالىق ستراتەگياسى» اتتى كىتابىنىڭ تانىستىرىلىمىنا قاتىسقاندىعىن ايتا كەلە, وسى ەكى شارانىڭ قاتار ءوتۋىنىڭ سيمۆولدىق ءمانى بار دەپ ءتۇسىنەتىنىن جەتكىزدى.
«ويتكەنى, بۇل كىتاپتا كەن-مەتاللۋرگيا سالاسىن دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارى تۋرالى دا وي جۇگىرتىلگەن. مەن كىتاپتا كوتەرىلگەن يدەيالاردى قولدايمىن. كوپتەگەن ادامدار قازىرگى تابيعي رەسۋرستاردى اتا-بابادان وزدەرىنە قالعان مۇرا رەتىندە تۇسىنەدى. بۇل – قاتە تۇسىنىك. نەگىزىندە ءبىز ونى بولاشاق ۇرپاقتان قارىزعا الىپ وتىرمىز. سوندىقتان تابيعي رەسۋرستارعا اسا ۇقىپتىلىق كوزىمەن قاراپ, ونى ءتيىمدى پايدالانا ءبىلۋدىڭ ماڭىزى زور. بولاشاق ۇرپاق الدىنداعى قارىزىمىزدى ءبىز سوندا عانا دۇرىس وتەيتىن بولامىز», دەدى.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ايدان كارىپجانوۆ ەلىمىزدەگى كەن قورلارىن زەرتتەۋ ماقساتىندا قور اياسىندا ۇلتتىق گەولوگيالىق كومپانيا قۇرىلعاندىعىن ءمالىم ەتتى. «قازىرگى كۇنى بۇل كومپانيانى قۇرۋ جۇمىستارى اياقتالۋدا. سونىمەن قاتار, وسىنىڭ الدىندا تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا ماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن «تاۋ-كەن سامۇرىق» كومپانياسى دا قۇرىلعان بولاتىن. ءبىز وسى ەكى كومپانيانى وتاندىق نارىققا جىبەرەتىن بولامىز. ولار گەولوگيالىق بارلاۋدان باستاپ, ءونىمدى ءوندىرىپ, بايىتۋ ماسەلەلەرىندەگى بارلىق ۇدەرىستەردى قامتيتىن بولادى», دەدى.
ءسوز العان ENRC PLC كومپانياسىنىڭ باس اتقارۋشى ديرەكتورى فەليكس ۆۋليس كەن ءوندىرۋشىلەر مەن مەتاللۋرگتەر ءۇشىن پايدالى وسىنداي باسقوسۋدى حالىقارالىق دارەجەدە ۇيىمداستىرىپ وتىرعان قازاقستانعا دەگەن ىستىق ىقىلاسىن جەتكىزدى.
بۇل كۇنى كونگرەسس اياسىندا ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «ءححى عاسىرداعى جاھاندىق تۇراقتى دامۋدىڭ ەنەرگوەكولوگيالىق ستراتەگياسى» اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتتى. وعان ۇجعا پرەزيدەنتى ن.ءابىقاەۆ, رەسەي جعا ۆيتسە-پرەزيدەنتى ا. سپيتسىن, يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى ءا.يسەكەشەۆ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءمينيسترى ن.ءاشىم, سەناتور ا.باشماكوۆ, تاعى باسقالار قاتىستى.
ال بۇگىن ءىى حالىقارالىق تاۋ-كەن مەتاللۋرگيالىق كونگرەسى ءوز جۇمىسىن اياقتايدى. كونگرەسس جۇمىسىنىڭ ەكىنشى كۇنى سالا بويىنشا شەبەرلىك سىنىپتارى مەن كورمەگە ارنالىپ وتىر. جالپى كونگرەسس جۇمىسى اياسىندا ءبىرقاتار كومپانيالار اراسىندا مەموراندۋمدارعا قول قويۋ جوسپارلانعان. ال شارانىڭ ءۇشىنشى كۇنى كونگرەسس قوناقتارى ءۇشىن «استانا كۇنى» مادەني باعدارلاماسى ۇسىنىلاتىن بولادى.
سۇڭعات ءالىپباي,
ۆەنەرا تۇگەلباي.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات.
