قۋاتتى قازاقستاندى بىرگە قۇرامىز!

كەشە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قۋات­تى قازاقستاندى بىرگە قۇرامىز!» اتتى فورۋم-كور­مەگە قاتىستى. فورۋم استاناداعى «كورمە» ور­تالىعىندا ءوتتى. وعان ەلىمىزدىڭ بار­لىق وڭىرىنەن 800-دەن استام ادام كەلدى. پرەزيدەنت الدىمەن 139 قا­زاقستاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر مەن قىزمەت كورسەتۋشىلەردىڭ تاۋارلا­رى ۇسىنىلعان «قازاقستاندىق قام­­تۋ-2011» اتتى كورمەنى ارالاپ كو­رىپ, 2011 جىلدىڭ ءبىرىنشى جار­تى­جىل­دىعىندا ىسكە قوسىلعان قازاق­ستان­نىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتا­سىنىڭ جوباسىمەن تانىستى جانە جوبا بويىنشا وبلىستار اكىم­دە­رىنىڭ ەسەپتەرىن تىڭدادى. پرەزيدەنتكە جالپى قۇنى 114 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن يندۋس­تريا­لا­ن­دى­رۋ كارتاسىنىڭ 75 ين­ۆەستيتسيا­لىق نىسانى تانىستى­رىلدى. بۇل وندىرىستەردىڭ اشى­لۋى­مەن قاتار 9 مىڭنان استام جۇ­مىس ورنى قۇرى­لاتىن بولادى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ور­ىن­با­سارى, يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ كورمە تۋرالى مەملەكەت باس­شىسىنا قىسقاشا بايانداپ بەرگەننەن كەيىن ەلى­مىز­دىڭ يندۋس­تريا­لىق نىسان­دارى تا­نىستى­رى­لىمىنىڭ تەلە­كو­پىرى وتكى­زىلدى. مەملەكەت باس­شىسى «ونلاين» رەجيمىندە ءبىرىنشى جارتىجىل­دىق­تا ىسكە قوسىل­عان كاسىپورىنداردىڭ ءوز سالا­لارى بويىنشا نەگىزگى جۇ­مى­سى­نىڭ باستالۋىمەن تانى­سىپ, جاڭا وندىرىستەردى ىسكە قوس­تى. ولار – الماتى وبلىسىنداعى «سونيك كومپانياسى» جشس پرو­فيلدى قۇبىر شىعاراتىن زاۋ­ىتتى, پاۆلودار وبلىسىنداعى «قا­زاقستان ۆاگون جاساۋ كومپا­نيا­سى» جشس جۇك ۆاگوندارى ءون­دىرىسى, جامبىل وبلى­سىن­داعى اق­باقاي التىن ءوندىرۋ فابريكاسى, ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى «قازاق­ستان كاسپيان وففشور ينداستريز» جشس تەڭىز مەتاللكون­سترۋك­تسيالارى ءون­دىرىسى, قارا­عان­دى وبلىسى «Green Technology» جشس جىلىجاي كەشەنى, قوس­تا­ناي وبلىسى «اگروماشحولدينگ» اق-نىڭ «Ssang­Yong» مار­كالى اۆتوكولىكتەرىن جي­ناۋ ءوندىرىسى. سونداي-اق ەلبا­سىنا «جەتىگەن-قورعاس» تەمىر جو­لى مەن «ەكى­باستۇز» گرەس-ءىنىڭ ءۇش­ىنشى ەنەر­گيا بلوگىنىڭ قۇرىلىس الاڭ­دا­رىن­داعى ىستەر دە تانىس­تىرىلدى. تەلەكوپىر ارقىلى كورسەتىلگەن بۇل جاڭا جوبالاردى مەملەكەت باسشىسىنا الماتى وبلىسىن­دا­عى «Sonik» كومپانيالار توبى­نىڭ باس ديرەكتورى ۆالەري سون, پاۆلودار وبلىسىنداعى «قازاق­ستان ۆاگون جاساۋ كومپانيا­سى­نىڭ» باسشىسى قابىل­بەك ءتو­لەپبەرگەنوۆ, جامبىل وبلىسىن­داعى «التىن الماز» اق باس­قارماسىنىڭ توراعاسى ديار قا­ناشەۆ, ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى «قازاقستان كاسپيان وففشور ينداستريز» جشس اتقارۋشى دي­رەكتورىنىڭ ورىنباسارى ەرلان قاسىموۆ, قاراعاندى وبلىسىن­داعى «Green Tech­no­logy» جشس جىلىجاي كەشەنىنىڭ ديرەك­تورى الەكساندر زابيروۆ, قوستاناي ءوڭى­­رىندەگى «اگروماشحولدينگ» اق-نىڭ «SsangYong» ماركالى اۆتو­كولىكتەرىن قۇ­راس­تىرىپ جاتقان «كاسپي توبى» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى الەكساندر تەن جانە باسقالارى ايتىپ بەردى. جاڭادان ىسكە قوسىلعان نى­ساندار جۇ­مىسىمەن تانىسقاننان كەيىن ەلباسى ءسوز سويلەدى. بۇگىن ءبىز قازاقستاننىڭ ين­دۋستريا­لىق ساياساتىنىڭ ستراتە­گيالىق ماڭىزى بار العاشقى كەزەڭىن قورىتىندىلاپ وتىر­مىز, دەگەن ەلباسى وسى جيىنعا ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ, پارلامەنت دەپۋتات­تارىنىڭ, ۇلتتىق كومپانيالار مەن عىلىمي مەكە­مەلەردىڭ جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باس­شىلارىنىڭ, سونداي-اق وتاندىق جانە شەتەلدىك كاسىپكەرلەردىڭ قاتىسىپ وتىر­عان­دىقتارىن, اتقا­رىلىپ جاتقان جۇمىس­تار­دىڭ تاريحي ماڭىزى زور ەكەندىگىن ايتا كەلە, قازاقستاننىڭ باسەكەگە قا­بى­لەتتى 50 ەلدىڭ اراسىنا كىرۋ مىندەتى تۇرعاندىعىن, بۇگىنگى كۇنى وسى ماقساتقا تاعى دا ءبىر تابان جا­قىنداي تۇسكەندىگىمىزدى جەتكىزدى. «ءبىز كورىپ وتىرعان كورمەگە قازاق­ستاندا اتقارىلىپ جاتقان شارالاردىڭ بار­لىعى قويىلىپ وتىر. وعان 139 وتان­دىق تاۋار ءون­دىرىسىنىڭ وكىلدەرى قاتىسىپ وتىر­عانىن كوردىڭىزدەر. سوندىقتان جىل­دان-جىلعا «قازاقستاندا جا­سالعان» دەگەن تاۋارلار شىعارۋ­دى ارتتىرۋ بارشامىز­دىڭ مىندەتىمىز. تاۋەلسىز, ەگەمەن ەل بول­دىق, ەندى سىرتتان كەلگەن تاۋارلارمەن ەمەس, ءوز ەلىمىزدىڭ ونىمدەرىمەن قازاق­ستان­دى تانى­تۋىمىز كەرەك. ولار سىزدەردىڭ, بيزنەس ازا­مات­تارىنىڭ قولىنداعى ماسەلە بو­لىپ سانالادى», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ەلباسى تەلەكوپىر بارىسىندا قازاق­ستاننىڭ بارلىق وڭىرلە­رىن­دە باعدارلا­ما­لاردىڭ ورىندالىپ جاتقانىمەن تانىس­قاندىعىن ايت­تى. «بۇرىن-سوڭدى جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر, جەرگىلىكتى بيزنەس ادام­دارى وسىنداي اۋقىمدى ىسپەن شۇعىلدانعان ەمەس. قازىر بارشاعا مۇمكىنشىلىك بەرىلگەن, بارلىق جاعداي جاسالعان, ەندى تەك جۇمىس جاساۋ كەرەك. قاراجات كوزدەرىن تابۋعا مۇمكىنشىلىك بەرىلگەن. ەلدىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ار­تۋى­نا, جاعدايىنىڭ جاقسا­رۋىنا, بايۋىنا بارلىق جاعداي جاسالعان. وسىنىڭ بارلىعى ەلدىڭ, حا­لىق­تىڭ ىستەپ جاتقان يگى ىستەرى, بو­لاشاققا دەگەن ناقتى قادامى», دەپ تۇجىرىمدادى. ەلباسىنىڭ اتاپ كورسەت­كە­نىن­دەي, بي­ىلعى جارتى جىلدىڭ ءوز­ىندە 75 يننو­ۆاتسيالىق جوبا ىسكە قوسىلادى, 114 ميلليارد تەڭگەنىڭ ينۆەستيتسياسى يگەرىلەدى, 10 مىڭ­عا تاياۋ جاڭا جۇمىس ورنى اشى­لادى. بۇل – وتباسىمەن بىرگە 40 مىڭنان استام ادام جالاقى تاۋ­ىپ, جاعدايىن تۇزەتەدى دەگەن ءسوز. «وسىنىڭ بارلىعى «استانا­نىڭ وركەن­دەۋى – قازاقستاننىڭ وركەندەۋى» دەگەن ۇران­مەن سالى­نىپ جاتقان جاس استانا­مىزدىڭ مەرەكەسىنە – ەلوردا كۇنىنە وراي بارلىق وڭىرلەردىڭ ۇلكەن تارتۋى, ۇلكەن سىيلىعى بولىپ سانا­لا­دى», دەگەن ەلباسى بيىل قازاق­ستان­نىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىل­دىعى اتاپ وتىلەتىندىگىن, سوعان بايلا­نىستى وسى جۇمىستىڭ بار­لىعى جاسالىپ جاتقاندىعىن, سول ۇلى ءدۇبىرلى مەرەكەگە تارتۋ رەتىندە قازاقستاننىڭ ءار وڭىرىندە اتقارىلاتىن جۇمىستاردىڭ از ەمەس ەكەندىگىن جەتكىزدى. «ءبىز بۇگىن ەلىمىزدەگى يندۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلا­مانىڭ جاقسى سەرپىنمەن باستال­عاندىعىن ايتامىز. مۇنى مەن مەملەكەت پەن تاۋەلسىزدىكتى قۇرۋ­مەن ماڭىزى بىردەي مەملەكەتتىك تاپسىرما دەپ ەسەپتەيمىن. ءويت­كەنى, ءبىز الداعى ۋاقىتتا تەك قانا ءوزىمىزدىڭ شيكىزاتتىق رەسۋرس­تا­رىمىزعا سەنىپ, تىنىش وتىرا بەرۋگە ءتيىستى ەمەسپىز. سىزدەر ءال­ەمدىك رىنوكتا مۇناي, گاز, مەتالل جانە باسقا دا زاتتاردىڭ باعاسى وزگەرگەن كەزدە قانداي جاعداي بولىپ جاتقاندىعىن وزدەرىڭىز دە كورىپ وتىرسىزدار. ءبىز بۇل جاع­دايعا تاۋەلدى بولىپ قالا ال­مايمىز. قازىرگى كۇنى الەم قۋات كوزدەرىنىڭ جاڭا تۇرلەرىن ىزدەستىرۋدە جانە ولاردى تاۋىپ تا جاتىر. سوندىقتان بۇل جاعدايعا ءبىز دە دايىن وتىرۋىمىز كەرەك», دەگەن ەلباسى كەدەن وداعىنىڭ جۇمىسى ءساتتى باس­تالعاندىعىن, مۇ­نان كەيىنگى كەزەكتە بۇكىلالەم­دىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋ مىندەتى تۇرعاندىعىن, بۇل جۇمىسقا قازىردەن باستاپ ازىرلەنۋدىڭ قاجەتتىگىن تاعى ءبىر ەسكە سالىپ ءوتتى. «ارينە, بۇل وڭاي ەمەس. ويتكەنى, ءبىز كوپ ارتتا قالدىق. سون­دىقتان بىزگە ولاردى قۋىپ جەتۋ عانا ەمەس, ولاردىڭ قاتارىنا تۇرۋ مىندەتى قويىلادى. 2020 جىلعا دەيىن وسى مىندەتتەرگە سايكەس جاڭا كوك­جيەكتەر اي­قىن­دا­لىپ, ءبىز الەمدىك ين­نوۆاتسيالىق ەكونو­مي­كا­عا قوسىلۋى­مىز كەرەك. ۇدە­مەلى يندۋس­تري­يالىق-يننوۆا­تسيالىق باع­دارلامانى ءجۇ­زەگە اسىرا وتىرىپ, ءبىز يننوۆاتسياعا, وسى ماقسات­تاعى كاسىپ­ورىندارعا ارقا تىرەيتىن بولامىز», دەدى. ەلباسى اتاپ كورسەتكەندەي, 2010 جى­لى ەكونوميكاداعى ءوسىمنىڭ 7 پايى­زىن وسى جىلى ىسكە قوسىلعان جاڭا كاسىپ­ورىندار قامتاماسىز ەتتى. ال بيىلعى جىلى وسى­ناۋ يندۋستريالىق دامۋدىڭ ۇلەسىن تاعى دا 2,6 پايىزعا ارتتىرا ءتۇسۋ قاجەت. «وسى ماقساتقا ۇمتىلىس تانى­تۋدا وتاندىق ەكو­نو­مي­كانى دامىتۋدىڭ بەس وڭ اعىمى ماڭىز­دى بولماق», دەگەن ەلباسى وسى ماسە­لەلەرگە توقتالا كەتتى. بىرىنشىدەن, بۇل – ەنەرگيالىق تيىمدىلىك. ال ونى تەك قانا جاڭا تەحنولوگيالار بەرە الادى. ەگەر قازاقستانداعى كاسىپ­ور­ىن الەمدەگى ارىپتەستەرىنە قارا­عاندا ەل­ەكتر قۋاتىن كوپ تۇتىناتىن بولسا, ارتتا قالعان كاسىپورىن بولىپ سانالادى. دەمەك, ەلەكتر قۋاتىن ءۇن­ەمدەۋ دەگەنىمىز, بۇل – تەك قانا ۇنەمدەۋ ەمەس. ويتكەنى, ەلەكتر قۋاتى تەك جاڭا تەحنولوگيا ىسكە قوسىلعان كەزدە دۇرىس ۇنەمدەلەدى. وسى جاعدايعا بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى كورمەدە كورسەتىل­گەنىندەي ەلەكتروديودتىق لامپا­لاردى ءالى كۇنگە دەيىن ۇيىمىزگە تولىق قويا الماي وتىرعانىمىزعا قىنجىلىس تا­نىت­تى. رەسەيدە, سونىڭ ىشىندە ماسكەۋدە بۇ­رىنعى ەلەكتر شامدارىن پايدالانۋعا تىي­ىم سالىنعاندىعىن, ەگەر قاجەت بولسا وسىنداي زاڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە قابىل­دانۋى ءتيىس ەكەندىگىن ايتىپ ءوتتى. ەكىنشى اعىم – شيكىزاتتىق ەمەس سەك­تور­داعى ءوسىم. يندۋستريالاندىرۋ ۇدەرى­سى­نىڭ قوزعاۋشى كۇشى رەتىندە ماشينە جاساۋ سالاسى قالىپتاسىپ كەلەدى. بۇل سالا جاڭا ماشينەلەردى جاسايدى. ال ەسكى قۇرال-جابدىقتار جاڭا ماشينەلەردى جاساۋعا قابىلەتسىز. وسىعان وراي ەلىمىزدە اۆتوموبيل قۇراستىرۋ كونۆەيەر­لەرىنىڭ جۇمىس ىستەي باستاعاندىعىن تىلگە تيەك ەتكەن مەملەكەت باسشىسى وتان­دىق جۇك ۆاگوندارىنىڭ وندىرىستىك قۋاتى ءوسىپ وتىرعان­دىعىن ايتىپ ءوتتى. «مۇنىڭ قاعيداتتىق ماڭىزى بار. ەگەر ءبىز مۇنى جاساي الماي­تىن بولساق, شەتەلدەن قاجەتتى ونىمدەردى ىشكە ەنگىزە الماي­مىز», دەدى. حيميا, فارماتسەۆتيكا, قۇ­رى­لىس يندۋسترياسى سالالا­رىندا دا جاڭا وندىرىستەردىڭ يگەرىلگەندىگىنە توقتالدى. ءۇشىنشى اعىم – اگروونەركاسىپتىك كەشەن. بۇل سالادا كوپتەگەن ىستەر اتقا­رى­لۋدا. قوي شارۋاشىلىعى, استىق شارۋا­شى­لىعى جونىندە وتكەن جىلداردا جەمىستى جۇمىستار جۇرگىزىلدى. ەندى ءىرى قارا مال شارۋاشىلىعىنداعى ىستەر قولعا الىنباق. بۇكىل ەلىمىز بويىنشا 54 بورداقىلاۋ الاڭى اشىلدى. ولاردىڭ قاسىنان 2 700 فەرمەرلىك شارۋاشىلىق قالىپتاسادى. بۇ­لاردا وندىرىلگەن ءونىم­دەر ەكسپورتقا شىعا­رىلادى. بۇل – حا­لىق ءۇشىن بەرەرى زور ۇلكەن ءىس ەكەندىگىنە توقتالعان ەلباسى وسى ءىستىڭ پايداسىنا بايلانىستى جۋىق ارادا ادامدار قالا­لاردان اۋىلدارعا قاراي بارا باستاۋى عاجاپ ەمەس, دەگەن ويىن جەتكىزدى. وزىنە بيزنەسمەندەردىڭ كەلىپ, 2000-3000 شا­عىن شارۋاشىلىقتارعا نەگىزدەلگەن بورداقىلاۋ الاڭىن سالماق نيەتتەرى بار ەكەندىكتەرىن ايتقاندىقتارىنان قۇلاع­دار ەتتى. تەك وڭتۇستىك قازاقستان وب­لى­سىنىڭ وزىندە عانا 350 گەكتار جەرگە جىلىجايلار سالىنعاندىعىن, بۇلار كو­كونىستەر مەن جەمىستەردى ەكسپورتقا شى­عارۋمەن اينالىسا­تىندىقتارىن اي­تىپ ءوتتى. ءتورتىنشى اعىم, بۇل – شاعىن جانە ورتا بيزنەس شۇعىلدانىپ جاتقان جاڭا جوبالار. وسى ىسكە جاسالعان قولداۋعا كوپ­شى­لىكتەن العىس ايتىلىپ جاتقان­دىعىن ايت­قان ەلباسى: «بىراق بۇل ءالى جەتكىلىكسىز. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ قازاقستانداعى ءونىمنىڭ جارتى­سىنان استامىن ءوندىرۋى, بۇل ءىس جاقسى دامىعان جەردە ەكونو­ميكادا تۇراقتىلىق پايدا بولادى. گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەس­پۋبليكاسىندا بارلىق ونىمدەردىڭ 85 پايىزى شاعىن جانە ورتا كاسىپورىن­داردىڭ ۇلەسىندە. وسىعان سۇيەنگەن گەرمانيا الەمدە قۋاتى جاعىنان ءۇشىنشى ور­ىندا تۇر. ول ەل داعدارىس كەزىندە دە باسقا­لارعا قاراعان­دا ازىراق زارداپ شەكتى. جاڭا مەنىڭ الدىمدا ءسوز سويلەگەندەر «اقىر اياعىن­دا مەن ءوز ىسىمە يە بولدىم» دەپ جاتتى. مىنە, بۇل ماسەلەدەگى ەڭ باستى ىنتا-جىگەر دەگەنىمىز وسىنىڭ ءوزى. ءوزىنىڭ ءىسى بار ازامات ەلدى قۇرمەتتەيتىن, ەل تۇراق­تىلىعى ءۇشىن قىزمەت ەتەتىن زاڭدى سىي­لايتىن, مەملەكەتتى نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىن بولادى. ويتكەنى, مەملەكەت ىرگە­تا­سى­نىڭ بەرىك بولۋى, ەلدە تۇراقتى­لىقتىڭ بو­لۋى – ولاردىڭ وزدەرىنە قاجەت. سوندىقتان دا مۇنى قاعيداتتى تۇردەگى ماڭىزدى ساياسي تاپسىرما دەپ تۇسىنگەن ءجون», دەدى. بەسىنشى اعىم – ەڭبەك ونىمدىلىگى. ەل­باسى وسى ماسەلەگە قاتىستى ءوز سوزىندە مۇنىڭ دا وتە ماڭىزدى ەكەندىگىن, ەگەر ەڭبەك ونىمدىلىگى وسسە, حالىق كىرىسىنىڭ دە ارتاتىندىعىن اتاپ كورسەتتى. 2010 جى­لى وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىنداعى ءبىر جۇمىس­شى 45 مىڭ دوللاردىڭ ءونىمىن ءوندىردى. ءوسىم ءبىر جارىم ەسە بولدى. ال بۇكىل قازاقستان بويىنشا العاندا ءبىر ادامعا شاققانداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى 9 مىڭ دوللاردان عانا اينالۋدا. بۇل جاعىنان كەلگەندە ءبىزدىڭ كورسەتكىشىمىز الەمدەگى ءتو­مەن­گى كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى بولىپ قالۋدا. وسى ءىستىڭ جاقسارۋىنا جۇزەگە اسىرۋ ۇستىندەگى يندۋستريالىق جوبالار جاقسى ىقپال ەتىپ, جوعارعى ءوسىم كورسەتكىشىن كورسەتىپ وتىر. وسىعان وراي مەملەكەت باسشىسى جاڭا قۇرىلعان ءوندىرىس ءتۇرى – ەلەك­ترو­ۆوزدار شى­عارۋدا ءبىر ادامعا شاققان­داعى ەڭبەك ءونىم­دىلىگى 90 مىڭ دوللار بولعاندىعىن, بۇ­عان قوسىمشا قۇنى جو­عارى ونىمدەر شى­عارۋ ارقىلى قول جەتكىزىلەتىندىگىن ايتىپ ءوتتى. «مەنىڭ بيىلعى جولداۋىما سايكەس شاعىن نەسيەلەندىرۋ جۇيەسىن قۇرۋ قاجەت. اۋىلدا جۇمىسسىزدار شاعىن نەسيە الۋ ارقىلى ءوز كاسىبىمەن شۇعىلدانا الادى. ال بۇعان ىڭعايى كەلمەيتىن جۇمىسى جوق ادامداردى قالاعا اكەلىپ وقىتىپ, جاڭا كاسىپ تۇرىنە بەيىمدەۋ ارقىلى اشىلىپ جاتقان يندۋستريالىق نىساندارعا جۇمىس­قا ورنالاستىراتىن بولامىز. وسى ماقسات­تا «جۇمىسپەن قامتۋ-2020», «بيزنەستىڭ جول كارتا­سى-2020» باعدارلامالارى, «دامۋ» قورى, «قازاگرو» حولدينگى جۇمىس ىستەۋدە. بۇلاردىڭ مۇمكىندىگىن ءبىزدىڭ ازا­ماتتارىمىز پايدالانۋى ءتيىس», دەدى. سونىمەن قاتار, ءوزىنىڭ «حالىقتىق ءىرو» باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى ۇسىنعان­دى­عىن, ونىڭ تەتىكتەرىن جاساۋمەن ۇكى­مەتتىڭ شۇعىلدانىپ جاتقاندىعىن جەتكىزدى. «بۇتىندەي العاندا جوعارىداعى بەس اعىم – بەس «جاسىل كورسەتكىش» سەكىلدى. ولار قازاقستان ءۇشىن يننوۆاتسيالىق دامۋ باعىتىندا جاڭا جول اشۋى ءتيىس. بۇدان باسقا جول دا جوق. بۇكىل الەم وسى جولمەن باسەكەلەستىككە تۇسۋدە», دەگەن ەلباسى ەگەر ءبىز يننوۆاتسيامەن, عىلىم­مەن اينالىسىپ, عىلىمعا نەگىزدەلگەن ونىمدەر شىعارا ال­ما­ساق, ءبىزدىڭ باسە­كەلەستىككە ءتۇسىپ تە جا­رىتا الماي­تىندىعىمىزدى, ارتتا قالا­تىن­دىعى­مىز­دى ەسكەرتتى. كەزىندە كەڭەس وداعى باتىستىق ەكونوميكادان 40 پاي­ىزعا ارتتا قالدى. ونىڭ باستى سەبەبى دە وسى يننوۆاتسيالىق ۇدەرىستەرگە بايلا­نىستى بولدى. ەگەر ءبىز ۇنەمى كوش سوڭىنان ەرىپ جۇرە بەرەتىن بولساق, قازاقستاندى ەش­ۋاقىتتا كوتەرە المايتىندىعىمىزدى, سوندىقتان دامۋدىڭ يننوۆاتسيالىق جو­لى وتە ماڭىزدى ەكەندىگىن باسا ايتتى. «بۇگىنگى كۇنى ىسكە قوسىلىپ جاتقان وندىرىستەر جوبالىق قۋاتىنا جەتكەن كەزدە ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزعا, ازاماتتار­دىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا وتە ۇلكەن ىقپال ەتەتىن بولادى. بۇل دەگەنىمىز – 730 ميلليارد تەڭگەنىڭ ينۆەستيتسياسى, 25 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنى», دەدى. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى بوي­ىن­شا 8 تريلليون تەڭگەنىڭ 470 جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ مىندەتى قويىلعان. «سىزدەر ونىڭ كولەمى مەن الەۋەتىن سەزىنە الاسىزدار ما؟ كەزىندە ءبىز بۇل تۋرالى ايتقاندى قويىپ, ارمانداي دا الماعان بولاتىنبىز. ال قا­زىر ءبىز مۇنى ىستەپ وتىرمىز. وسى با­عىتتا قازاقستانداعى سەكىلدى كورسەتىلىپ وتىرعان قولداۋ باسقا جەرلەردە جوق. سوندىقتان بىزگە قازىر سىرتتان ءوز بيزنەس-شتاب­تارىن اكەلۋ­شى­لەر بارشىلىق. ويتكەنى, بۇل – سالىق جاعىنان جەڭىلدىك, بيزنەسكە قولايلى جاعداي تۋعىزۋداعى مەملەكەت قولداۋى. ەندەشە ونى سىزدەر دە پاي­دا­لا­نى­ڭىزدار. ءبىز بۇرىن-سوڭدى قازاق­ستان تاريحىندا بولماعان, قازاقستان­دىقتار ارمانداي دا الماعان اسا زور مەگا جوبانى جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز», دەگەن ەلباسى ءوندىرىستىڭ كوپتەگەن سالا­لارىندا جاقسى باستامالاردىڭ بارلى­عىن, ماسەلەن, الدى­مىزعا جىلىنا 70 توننا التىن ءوندىرۋ مىندەتى قويىلعان­دىعىن, مۇنىڭ ءوزى قازاق­ستاندى رەسەيدەن كەيىن ەكىنشى ورىنعا شىعارا­تىن­دىعىن ايتىپ ءوتتى. قازاقستاندا 120 ال­تىن كەن ورنىنىڭ بارلىعىن, ۇكى­مەتكە التىن ءوندىرىسى جونىندە بىرىڭعاي زاۋىت­تى قۇرىپ, ساپاسى جوعارى التىن ءوندى­رىسىن جولعا قويۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى. قازاقستاندا التىن وندىرەتىندەردىڭ بار­لى­عى ءوز ونىمدەرىن مەملەكەت يەلىگىندەگى وسى زاۋىتقا تاپسىرۋى ءتيىس ەكەندىگىن, وسى ءۇشىن ارنايى زاڭ قابىلداۋ قاجەتتىگىن ايتتى. بۇگىنگى قازاقستاندىق جول – ين­دۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ كەڭ ارناسى. مۇنىڭ ءمانىسى نەدە؟ وسىنداي سۇ­راق قويا كەلە مەملەكەت باسشىسى بۇل ءۇشىن بىرىنشىدەن, قۋاتتى تەحنولوگيالىق بازانى قۇرۋ قاجەتتىگىن, الەمنىڭ قازىرگى كۇنى بەسىنشى تەحنولوگيالىق توڭكەرىس قارساڭىندا تۇرعاندىعىن جەتكىزدى. وسىعان بايلانىستى اقىل-وي ين­ۆەس­تي­تسياسىنىڭ, عىلىمي ءبىلىم مەن جاڭا تەح­نولوگيالاردىڭ قاجەتتىگىن, ول ءۇشىن جاڭا­شىلدار مەن يننوۆاتورلاردى ىزدەۋ قاجەت بولاتىندىعىن اتاپ كورسەتتى. يننوۆا­تسيانىڭ يننوۆاتورلار بولعان جەر­دە عانا پايدا بولاتىندىعىن ايتىپ, ولاردى ءتار­بيە­لەپ شىعارۋ مىندەتىن قويدى. «ءبىز جاڭا ەكونوميكالىق ءوسىم بەرەتىن يننوۆاتسيالاردى قۇرامىز جانە ەنگىزەمىز. بۇل جولدان جاپونيا, وڭتۇستىك كورەيا, مالايزيا, ءۇندىستان, برازيليا جانە باسقا دا ەلدەر ءوتتى», دەدى مەملەكەت باسشىسى. ەلباسى الدىعا قويعان تاعى ءبىر ما­ڭىز­دى ماسەلە ەل تاريحىندا ءبىرىنشى رەت كەڭ اۋقىمدى عىلىمي كلاستەردىڭ جاڭا ءتۇرىن ازىرلەۋ. قازىرگى كۇنى ەلىمىزدە ينتەللەك­تۋ­الدىق مەكتەپتەر, «بولاشاق» باعدارلا­ما­سى جۇمىس ىستەۋدە. مىڭداعان جاستارىمىز ولاردا وقىپ, ءبىلىم الۋدا. «بۇل نە ءۇشىن ىستەلۋدە؟» دەپ سۇراق قويدى ەلباسى. «ناق سول يننوۆاتسيالار ءۇشىن ىستەلۋدە. 20 ينتە­للەكتۋالدىق مەكتەپ, جاڭا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەت, «الاتاۋ» تەحنوپاركى, ەلىمىزدەگى جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىن­دا­رى­نىڭ قاستا­رىن­داعى ونداعان زەرتحانالار – مىنە, بۇلاردىڭ بارلىعى جاڭاشىلدار مەن ونەرتاپقىشتار جۇمىستارىن وركەندە­تۋگە, ىسكە قابىلەتتى جاس ۇرپاقتى ءتار­بيەلەۋگە, جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. ەندىگى كەزەكتە عىلىمي كلاستەر مەن ءون­دىرىستىڭ اراسىندا ءوزارا ارەكەتتەستىكتىڭ بەرىك تەتىكتەرىن قۇرۋ قاجەت», دەدى. وسى رەتتە كاسىپ­كەر­لەرگە, ىسكەرلەرگە, اسىرەسە, ENRC, «قازاق­مىس» سەكىلدى ىرگەلى كا­سىپورىندارعا, مۇنايشىلارعا جانە باس­قالارعا ەگەر ولار ءوز كاسىپورىندارىندا جاقسى زەرتحا­نا­لار­دى ورناتىپ, ءوز ءون­ىمدەرىن جەتىلدىرۋ با­عىتىندا جۇمىس ىستەمەسە, جاڭالىقتاردى بۇكىل الەم بويىنشا ىزدەستىرمەسە, ولار­دىڭ ارتتا قالۋى ابدەن مۇمكىن ەكەندىگىن, ويتكەنى, ولاردىڭ ونىمدەرىنە دەگەن سۇرا­نىستىڭ تومەندەپ, مۇنىڭ اقىرى بان­كروت­قا اكەلەتىندىگىن ەسكەرتتى. «ءاربىر كاسىپورىن عىلىمي ىزدەنىستەرمەن شۇعىلدانۋى ءتيىس. ءاربىر كا­سىپورىنعا جاڭاشىلداردى تاۋىپ, ولار­عا قولداۋ ءبىلدىرۋ, كرەاتيۆتى ويلاي بىلەتىن ادامداردى ىزدەستىرۋ قاجەت. ولار سىزدەردىڭ كاسىپ­ورىن­دارىڭىزعا ۇلكەن پايدا اكەلەتىن بولادى. بۇگىن 100 تاۋار شىعارساڭىزدار, ءبىر جىل­دان كەيىن 150, ەندى تاعى ءبىر جىلدان كەيىن 300 تاۋار شىعارا الاتىنداي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزۋ قاجەت. سوندا عانا بۇل جا­ڭا­شىلدىق بولىپ تابىلادى. ونىڭ ۇلكەن مۇمكىندىكتەرىن پايدالانعان ءجون. عى­لىم­دى ىسكە قوسۋ كەرەك. بۇعان قاجەتتى ادامدار دا بولۋى كەرەك», دەدى ەلباسى. وسىعان وراي قازىرگى زاماندىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ جاتقان ءبۇ­گىنگى جاستار ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ بو­لاشاق ورگە سۇيرەۋشىلەرى ەكەندىگىن ەسكە سالدى. قازىر سولار ءۇشىن ءبارى جاسالۋدا. يزرايل, سينگاپۋر, فينليانديا ءجا­نە باسقا ەلدەر ەكونوميكاسىنىڭ ورلەۋى عى­لىمدى كووپەراتسيالاۋ, كرەاتيۆتىلىك جانە وندىرىسكە ناق وسىنداي كوزقا­راسپەن تىكەلەي بايلانىستى. ۇشىنشىدەن, دەپ جالعادى ءسوزىن پرەزيدەنت, ءبىز عىلىمي زەرتتەۋلەرگە بيۋدجەتتىك سالىمداردى ۇلعايتامىز. 2015 جىلعا قا­راي ولار ءىجو-ءنىڭ 1 پايىزىن قۇرايدى. بۇل – 2 ملرد. اقش دوللا­رىنان استام قار­جى دەگەن ءسوز. ونىڭ ۇستىنە وسى قار­جىنىڭ 60 پايىزى زەرتتەۋ جانە تاجىريبە-كونس­ترۋك­تورلىق جۇ­مىس­تارىنا باعىتتا­لا­تىن بولسا, مۇنى ءبىز ەشقاشان جاساعان جوق ەدىك. بۇگىندە شۆەتسيا جانە فينليانديا سەكىلدى ەلدەردە عىلىمعا ەل ءىجو-ءسىنىڭ 4 پايىزى شىعىندالادى. گەرمانيا مەن فران­تسيا عىلىمي زەرتتەۋلەرگە شىعىن­دا­رىن 3,5 پايىزعا دەيىن كوتەرىپ جاتىر. 2010 جىلى الەمدىك بيزنەس كوشباسشى­لا­رى عىلىمي جاڭالىقتار اشۋ ءۇشىن 500 ملرد. دوللاردان استام ينۆەستيتسيا قۇيدى. ال ەندى ويلانىپ كورىڭدەر, ءوز كاسىپ­ور­ىندارىڭدا تاباتىندارىڭنىڭ قانشاسىن شىعىندايتىندارىڭدى. سەندەر 1 تيىن دا جۇمسامايسىڭدار. مىنە, ماسەلە قايدا جاتىر. دەمەك, بۇل كا­سىپورىننىڭ بولا­شاعى جوق. ءبىز لابو­راتوريالاردى نە ءۇشىن قۇرامىز؟ نە ءۇشىن اقشا شىعىندايمىز؟ نە ءۇشىن جا­ڭالىقتار اشۋعا ۇمتىلامىز؟ ەگەر وسى­نىڭ بارلىعى وندىرىسكە ەنگىزىلمەيتىن بولسا. ءبارى دە كەڭەس وداعى­ن­داعىداي بولادى دا شىعادى. كوش سوڭىندا قالا­سىڭدار, ەسەسىنە باسقالار العا وزىپ كەتەدى, دەدى مەملەكەت باسشىسى. سوندىقتان, بىزگە ينتەللەكتۋالدىق مەن­شىكتىڭ سەرپىندى رىنوگىن قالىپ­تاس­تىرۋ مىندەتىن شەشۋ كەرەك. قازاقستاندا جاڭاشىلدار قىزمەتى ءۇشىن بەرىك زاڭنا­مالىق بازا بولۋى ءتيىس. ول اۆتورلىق, ارالاس جانە پاتەنتتىك قۇقىقتاردى ءتيىمدى قورعايتىن بولۋى قاجەت. ەلبا­سىنىڭ ايتۋىنشا, ءبىزدىڭ وسى سالاداعى زاڭناما­لارىمىز ينتەللەكتۋالدىق مەنشىكتى قور­عاۋدىڭ حالىقارالىق جۇيە­سىنىڭ اجىراعى­سىز بولىگى بولۋى كەرەك. بىراق ءبىز بۇل ماسەلەگە ءوز دەڭگەيىندە قول جەتكىزە الماي وتىرمىز. بارلىق كەسىر وسىدان. پاتەنتتەر مەن تاۋار بەلگىلەرىن ءتىر­كەۋدىڭ بيۋروكراتتار ءۇشىن ەشقانداي ساڭ­لاۋ قالمايتىنداي جۇيەسىن جاساۋ قاجەت. بۇل ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ ءبىر بولىگى بولۋى ءتيىس. ءبىز تەك وسىلاي عانا شەتەل تەحنو­لو­گيالارى ترانسفەرتىنىڭ ءۇزىلىسسىز ارناسىن جولعا قويا الامىز. تەك وسىنداي جاعدايدا عانا ءبىزدىڭ تۇرعىندار­ى­مىز­دىڭ يننوۆاتسيا­لىق بەلسەندىلىگىنىڭ ءوسۋى ءۇشىن جاعداي جا­سالاتىن بولادى. بۇل – پار­لامەنتتىڭ, ۇكى­مەتتىڭ جانە بيزنەس­تىڭ بىرلەسكەن مىندەتى. بەسىنشىدەن, بارلىق تابىستى ەلدەردە تەحنولوگيالىق سەكىرىس شاعىن جانە ورتا بيزنەستى ماقساتتى قولداۋدىڭ ارقا­سىندا مۇمكىن بولدى. سوندىقتان مەن ءبىرىنشى كۇننەن سىزدەردى قولداپ كەلەمىن. ارينە, بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە تابىستار جوق ەمەس, بار. بىراق مەن بيزنەستىڭ اركەز «ساتىپ الۋ-ساتۋمەن» اينالىس­قانىن كورىپ قىنجى­لامىن. بۇگىن ساتىپ الدىم, ەرتەڭ ساتا­مىن. شاعىن عانا ءوندىرىس قۇر, بۇل – جو­عالمايتىن نارسە. ال «ساتىپ الۋ-ساتۋ» كەز كەلگەن ۋاقىتتا كوزدەن بۇل-بۇل ۇشۋى مۇمكىن. سون­دىق­تان تىم بولماسا 5, 10, 15 ادامدىق ءوندى­رىس قۇرۋعا ۇمتىلىڭدار. كو­زىن تا­بىڭ­دار, مىنە, ءدال وسى ىستە لابوراتوريالار كو­مەككە كەلەدى. ءبىزدىڭ اكىم­دىك­تەر, مينيسترلىكتەر ادامدارعا وسىنداي كا­سىپ­­ور­ىندار قۇرۋ ءۇشىن جاردەمدەسۋلەرى ءتيىس. بۇل قولداۋ اكىم نەمەسە شەنەۋنىكتىڭ جەكەلەگەن كاسىپكەردى تاڭداۋ قاعيداتى بوي­ىنشا قامقورلىعىنا الۋ نەگىزىندە قۇ­رىلماۋى ءتيىس. كومەك تۇتاستاي ءجۇر­گەنى ءجون. بارلىق رەزەرۆتەردى بەلسەندى ىسكە قو­سۋ كەرەك. وسىلاي دەگەن مەملەكەت باس­شى­سى بۇگىندە ءىس جۇزىندە كەز كەلگەن قالا­داعى ونەركاسىپ ايماعىندا توقتاپ تۇرعان ءون­دىرىس نىساندارى بار ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا جۇ­مىس ساپارىم بارىسىندا, دەپ جالعادى ءسوزىن پرەزيدەنت, مەن اكىمگە تاپسىرما بەردىم: «بۇل ۇلكەن حيميا زاۋىتى ەرتە كەزدەرى سالىنعان بولاتىن. مۇنداي ءون­دىرىس اۋا رايى ىستىق وڭتۇستىك وڭىردە تۇرعىزىلعان ەدى. ونىڭ قازىر جۇمىس ىستەمەيتىنىنىڭ ءوزى جاقسى. كورپۋستارى بۇزىلماي سول قالپى تۇر, بيزنەسمەندەرگە بەر. بۇل كلوندايك قوي, ولارعا قا­بىرعالارىن تۇرعىزۋدىڭ قاجەتى جوق. ەلەكتر قۋاتى تارتىلىپ, سۋ جۇرگى­زىل­گەن». ەندى بۇگىندە اتالعان زاۋىت اۋما­عىندا ونداعان كاسىپورىن جۇمىس ىستەيتىنىن ايتادى. قاراڭدارشى, مۇندايلار وتە كوپ. بارلىق جەردە كورپۋستار تۇر. كوممۋنيكاتسيالارى بارلارىن بيزنەسمەندەرگە بەرىڭىزدەر. ولارعا ارتىق شى­عىن شىعارماي-اق جۇمىستارىن باستاۋعا ءمۇم­كىندىك بار. وبلىستا نە تۇتىنى­لا­تىنىن ايقىنداپ, سول باعىتتا جۇمىس­تارىن جول­عا قويۋ ءۇشىن كومەكتەسىڭىزدەر. بىزدە مۇن­داي مۇمكىندىكتەر جەتكىلىكتى. يننوۆاتسيالىق ەكونوميكا دامىعان فور­سايت جۇيەسىنسىز – قازىرگى مەن بولا­شاقتى بولجاۋدىڭ زاماناۋي تەتىگىنسىز مۇمكىن ەمەس. ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ بارلىق تاعدىرشەشتى باعىتتارى بوي­ىنشا «جول كارتاسىن» جاساپ جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. ولاردا مەملەكەت پەن قوعامنىڭ, ينۆەستورلار مەن بيزنەستىڭ مۇددەلەرى ورگا­نيكالىق تۇرعىدان بىتە قايناسىپ كەتۋى ءتيىس. ەگەر قۋاتتى زەرتتەۋ ورتالىعى قۇرىل­مايتىن بولسا, ەگەر سىزدەر وزدەرىڭىزدىڭ ەرتەڭگى كۇندەرىڭىزدى كورمەيتىن بولسا­ڭىز­دار, ەگەر سىزدەردىڭ جاقىنداعى جانە ال­ىستاعى, بۇكىل الەمدەگى باسەكەلەستەرىڭىز قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن بىلمەيتىن بولسا­ڭىزدار, وندا سىزدەردە ەرتەڭگە يەك ارتار بولاشاق بولمايدى. مەملەكەت باسشىسى يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگى جانى­نان فورسايت قاعيداتى مەن ءادىسى نەگىزىندە جۇ­مىس ىستەيتىن قۋاتتى زەرتتەۋ ورتا­لىعى قۇ­رىلۋى قاجەتتىگىنە نازار اۋ­داردى. پرە­زي­دەنتتىڭ پىكىرىنشە, سونداي-اق ەكونومي­كا­لىق دامۋ ءجا­نە جوسپارلاۋ مينيسترلىگى جا­نىنداعى ەكو­نوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستي­تۋتى قىزمەتىن رەفورمالاۋ قاجەت. پرەزيدەنت جانىنداعى قازاقستان ستراتە­گيالىق زەرتتەۋلەر ينس­تيتۋتى, تۇڭعىش پرەزيدەنت قورى جانىن­داعى الەمدىك ەكو­نوميكا جانە ساياسات ينستيتۋتى – بارلىعى قازاقستان ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىمەن بىرگە جۇ­مىس ىستەۋى ءتيىس. وسى قۇرىلىمدار جۇمى­سىندا نەگىزگى سالماقتى بولجاۋعا, جاڭا «جول كارتالارى» ستراتەگيالارىن جاساۋعا سالۋ كەرەك. بىزگە, ماسەلەن, باسىم تاۋارلاردىڭ, جۇ­مىستار مەن قىزمەت كورسەتۋلەردىڭ ءبىر­تۇتاس باسىمدى كارتالارى قاجەت. بىزگە بۇگىندە قانداي تاۋارلار كەرەك؟ ەرتەڭ شە؟ كەدەن وداعىنا قانداي تاۋارلار قاجەت؟ ءبىز نە نارسەنى جۇزەگە اسىرا الامىز؟ وزىمىزگە قاجەتتىنى قايدان تاۋ­ىپ, بۇل رىنوكتا قان­داي ورىنعا يە بولامىز؟ بىرەۋ كاسىپ­ور­ىندا وسىلار تۋرالى ويلاۋى كەرەك. ءاڭ­گى­مە وسى تۋرالى بولىپ وتىر, دەدى پرەزيدەنت. پرەزيدەنتتىڭ اتاپ وتۋىنشە, يندۋس­تريا­لاندىرۋدى ساراپتامالىق جانە عى­لى­مي قامتاماسىز ەتۋگە ۇلكەن نازار اۋدا­رىلۋى كەرەك. ودان ءارى ەل تۇر­عىندارىن يندۋستريالاندىرۋ ۇدەرىستە­رى­نە جاپپاي تارتۋ مىندەتى تۇر. باي­لانىس جانە اقپارات مينيسترلىگىنە, ءبىز­دىڭ باق-تارعا مەن ىلعي ايتامىن – سىزدەر قاراڭىزدار, بۇگىن ءبىز جاڭا ىسكە قوسىلىپ جاتقان كاسىپ­ورىن­دار­دى كور­سەت­تىك. ءبىزدىڭ «حابار», «قازاق­ستان», «كتك» مۇنى ترانسلياتسيالاپ جاتىر ما؟ نە نارسەنى بولسا دا كورسەتە بەرىڭدەر. تەك مەملەكەتتىڭ يندۋستريالاندىرۋ رۋ­حىن, تەمىر جولدار, اۆتوموبيل جولدا­رى, جاڭا كاسىپورىندار قالاي سالىنىپ جات­قانىن عانا جاريا ەتپەڭدەر. مىنە, ادام جاڭا جۇمىس ورنىن الدى, ول ەش جەردە جۇمىس ىستەمەگەن ەدى. ەندى وتبا­سىن اسىراپ وتىر, جاڭا كاسىپ يەلەندى. وسى­نى ناسيحاتتاۋ كەرەك, ادامداردى العا ۇمتىلدىرىپ, ولار­دىڭ ءوز قولدا­رىمەن ءوزىنىڭ وتباسى با­قىتىن قۇرا الاتىنىن, بالالارىن وقى­تىپ, شەتەلدە دەما­لىسىن وتكىزۋگە ءمۇم­كىن­دىگى بارىن جاريا ەتۋ قاجەت. ەڭ باس­تىسى – وسىعان ۇمتىلۋ كەرەك. سوندىقتان مەن بۇگىنگى كۇننەن باستاپ بۇقارالىق اقپارات قۇ­رال­دارىن بۇكىل ەل بويىنشا يندۋستريا­لىق باع­دارلامالاردى كورسەتۋ­گە اۋىسۋ­دى مىندەتتەيمىن. مينيسترلىكتەر باق-تارعا ادامدارىن جىبەرىپ, اكىمدىكتەر وبلىس­تىق تەلەارنالارعا بيزنەستى قالاي باستاۋعا بولاتىنىن, وسى ىسپەن اينا­لى­سۋدا كومەككە كەلەتىندەرىن ايتاتىن ادام­­داردى بولۋلەرى ءتيىس. قىسقاسى, بىزدە بيزنەستى باستاۋ كۇردەلى ەمەس ەكەنىن ايتىپ, كرەديتتى قالاي الۋعا بولاتىنىن, نەدەن باستاۋ قاجەتتىگىن, بيزنەستىڭ قاجەتتى قان­داي تۇرلەرى بار ەكەنىن ءۇي­رەتىڭدەر, كورسە­تىڭدەر, قاجەت بولسا ءتىزىمىن جاساڭدار. ءار وبلىستا قانداي بيز­نەستىڭ ءتۇرى قاجەت ەكەندىگىن بىلدىرەتىن ءتىزىم بولۋى كەرەك. وبلىستا نە ىستەۋگە بولادى, قانداي شيكىزات, قانداي ءمۇم­كىن­دىك بار دەگەن سياقتى. بارشاعا وسىلاي جۇمىس ىستەۋ كەرەك. وسىلاي دەگەن مەملەكەت باسشىسى ۇكى­مەتكە ارنايى مەديا-جوسپار قۇرىپ, ونى وبلىستىق اكىمدىكتەرمەن, مينيسترلىكتەرمەن ۇيلەستىرۋ ارقىلى ءىستىڭ ءمانىن ادام­دارعا تۇسىندىرە باستاۋدى تاپسىردى. جۇرت­شىلىق ءبىرىنشى كەزەكتە تاۋەلسىز, ءوسىپ-ءور­كەندەپ كەلە جاتقان مەملەكەت ەلدى يندۋس­تريالاندىرۋسىز كۇشەيە المايتىنىن ءتۇسى­نۋلەرى كەرەك, دەدى پرەزيدەنت. ەلباسىنىڭ ايتۋىنشا, مۇنىمەن ءبىز العاش اينالىسۋشىلار ەمەسپىز. اعا ۇرپاق كەڭەس وداعىنداعى العاشقى بەسجىل­دىق­تار­دى جاقسى بىلەدى. ولار ستاليندىك بەس­جىل­دىقتار دەپ اتالاتىن. بۇگىندە ول بارلىق كاسىپورىندار مەن زاۋ­ىتتاردىڭ امەريكادان اكەلىنگەنى انىق­تالىپ وتىر. ولار اتالعان ەلدە ۇلى دەپرەسسيا بولعان كەزدە توقتاپ قالعان كاسىپورىندار مەن زاۋىتتار ەكەن. ءسوي­تىپ, كەڭەس وداعى بويىنشا 800 كا­سىپورىن كوشىرىپ اكەلىنىپتى. سودان سوڭ ولارعا «كسرو-دا جاسالعان» دەگەن ەتي­كەتكا جاپسىرا سالعان. بارلىق يندۋستريا كۇنى بۇگىنگە دەيىن جۇمىس ىستەپ تۇر – مەتاللۋرگيا زاۋىتتارى جانە باس­قالارى. ال ءبىز ولاردى قايدان الامىز؟ تۇككە تۇر­مايتىن ءوندىرىس سالعانشا, سالماعان جاق­سى. ودان دا سول جاقتان بارلىق جاڭانى الىپ ورناتىڭدار دا, يىق تەڭەستىرە قوي­ىڭدار. ەسكىنى العان­نىڭ ەسى كەتەدى دەگەن ءسوز بار. سوندىقتان بۇگىنگىنى, ەڭ جاقسىسى – ەرتەڭگى كۇندىكىن الىڭدار. مەديتسينا ورتالىقتارىن سالىپ, اۋرۋحانال­ارى­مىز­دى, دەنساۋلىق ساقتاۋ ورتالىقتارىن سونداي قۇرال-جابدىقتارمەن جاراقتاند­ىر­عان­دا ءبىز سولاي ىستەۋدەمىز. بۇگىن وسىندا مەن ايتقانداي كوپ ادام قاتىسىپ وتىر, دەپ جالعادى ءسوزىن پرەزيدەنت. سىزدەردىڭ بارلىعىڭىز دا وسى كور­مەگە قاتىسۋداسىزدار. بارلىق­تارىڭىزدى تىڭدادىم. يندۋستريالان­دىرۋ تۋرالى تۋ­ىنداعان ويلار وسىنداي ورالىم العانىنا مەن شىن مانىندە قۋانىشتىمىن. ءبىز ويلاستىرعانداي, قا­زاقستان بۇكىل الەمگە تانىمال بولدى, ەندى استانادا الەمدىك وقيعالار ءوتىپ جاتىر. ءبىزدىڭ استانامىز دا ويلاس­تىر­عانىمىزداي بولىپ شىقتى, ەندى ونى­مەن ءبارىمىز ماقتانامىز. بارلىعىنا ال­عاشقىسىن دا, سوڭعىسىن دا جۇزەگە اسى­رۋ مۇمكىن ەمەستەي كورىنگەن. قازىردە ال­دىمىزدا بۇدان دا قيىن مىندەتتەر تۇر. ەگەر ءبىز العاشقىلاردى اتقارا الساق, سوڭعىلارىن نەگە اتقارا المايمىز؟ كەڭەس وداعى قۇلاعان كەزدە دۇكەن ءسو­رەلەرى بوس قالدى, قالالاردا جىلۋ, ۇيلەر­دە جارىق بولعان جوق. مۇنداي كۇردەلى جاعدايلاردان قالاي شىعامىز, نە ىستەيمىز, زاۋىتتاردى قالاي جۇمىس جاساتامىز, 2 ميلليون جۇمىسسىزدى قايدا جىبەرەمىز دەگەن سانداعان سۇراق سانانى كەسكەستەدى. مەن بۇكىل ەل بويىنشا مىڭداعان ميتينگتەرگە بارىپ, كۇتە تۇرۋ كەرەكتىگىن, ءتوزىم­دىلىك تانىتۋ قاجەتتىگىن ءتۇسىندىردىم. وتە كۇردەلى كەزدەر ەدى. وڭتۇستىك-شىعىس ازيا­داعى داعدارىستان ەندى ەس جيا با­ستاعان شاقتا 1998 جىلعى داعدارىس تاپ كەلدى. بۇل ءۇش داعدارىستىڭ ءبارىن دە قا­لىپ­تى وتتىك. سىزدەردىڭ كوزدەرىڭىزدىڭ ال­دىندا توتەپ بەردىك. ال قازىر ەلىمىز بۇ­رىنعىدان دا كۇشتىرەك. ۇلتتىق ۆاليۋتا­مىز – تەڭگەنى اينالىمعا ەنگىزگەن 1993 جىلى بىزدە تەڭگەنى ۇستاپ تۇراتىن 400 ميلليون دوللار بولعان جوق. حالىق­ارا­لىق ۆاليۋتا قورى تەڭگەنى ەنگىزۋ ءۇشىن سىزدەرگە 450 ميلليون دوللار كەرەك, ايتپەسە مۇمكىن ەمەس دەدى. ونداي اقشا قايدان بولسىن. قازىر بىزدە ەلدىڭ 80 ميلليارد دوللار رەزەرۆى بار. قازاقستان دەگەنىڭىز, مىنە, وسى, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. سوندىقتان, دەدى ءسوزىنىڭ سوڭىندا ەل­باسى, بارلىعىمىز كۇش بىرىكتىرىپ, ين­دۋس­تريالاندىرۋ مەن يننوۆاتسيالار جو­لىندا جۇمىس جاسايىق. كۇندىز-ءتۇنى وي­لا­نىڭىز­دار, ىزدەڭىزدەر, نە ىستەسەك, قان­داي جاڭا ءونىم شىعارساق وركەن­دەيمىز دەپ. مەن كادىمگى يننوۆاتسيالار تۋرالى ايتتىم. بۇل باتىستا بار, بىزدە جوق ءنار­سە. ءابسوليۋتتى يننوۆاتسيالار دەگەن دە بار, بىراق ولار ەش جەردە جوق. سوندىق­تان ءابسوليۋتتى يننو­ۆا­تسيالارعا ۇمتىلۋ كەرەك. سوعان جەتۋدى ويلاستىرۋ قاجەت. اقىلدى ادامدار ءبىز­دە از ەمەس. ءبىز ءبارىمىز بىرىگىپ كۇشتى قازاق­ستان قۇرا الامىز. ءبىز ءوز-ءوزى­مىزدەن وزىپ كەتتىك. ءبىز مەملەكەت, ەل­وردا جانە وسىنداي ەكونو­ميكانى, وس­ىنداي تانىمال قازاق­ستان­دى قۇردىق. ءبىز ءبىر نارسەگە شىنداپ كى­رىس­سەك, ءبارىن دە اتقارا الامىز. سون­دىقتان مەن «ءبىز يندۋستريالىق قازاقستان قۇردىق!» دەپ ايتاتىنىمىزعا سەنەمىن. –––––––––––– «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» تىلشىلەر توبى.