ماەسترو

الەمنىڭ مۋزىكا سۇيەر قاۋىمى الان بورىباەۆتى نەبارى 18 جاسىندا-اق وسىلاي اتاعان بولاتىن وتكەن جىلدىڭ اياعىنا قاراي, ناقتىلاپ ايتساق استانادا وتكەن ەقىۇ-نىڭ سامميتىنەن كەيىن اۆستريانىڭ استاناسى ۆەنا قالاسىنا جولىمىز ءتۇس­كەن. ويتكەنى, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا قا­زاقستاننىڭ ونەر شەبەرلەرى سول قالادا كونتسەرت بەرگەن. بۇل كونتسەرتكە ۆەنا جۇرتشىلىعى, ديپ­لوماتيالىق كورپۋس وكىلدەرى, سونداي-اق وسى ەلدە تۇراتىن ءوز اعايىندارىمىز دا قاتىستى. سول جەردە بىزبەن شۇيىركەلەسە تابىسقان وسى قانداستارىمىز­دىڭ كومەگىمەن كەش سوڭىنان كەيىن ءبىز بىرقاتار ادامدارعا جولىعىپ, ولاردىڭ قازاقستان ونەرى جايلى وي-پىكىرلەرىن بىلۋگە تىرىسقانىمىز بار ەدى. – بۇگىنگى كونتسەرت قازاق حالقىنىڭ جان الەمى وتە باي, ونەرى دە, وزدەرى دە سۇلۋ ەل ەكەنىن بايقاتتى. راس, ءبىز بۇعان دەيىن قازاقستاندىق الان بورىباەۆ دەگەن جاس ديريجەردىڭ ونەرىن تاماشالاپ, ونىڭ العاشقى اياق الىسىنا ەرەكشە ءتانتى بول­عان ەدىك. سويتسەك, قازاق شەتىنەن تالانتتى حالىق ەكەن-اۋ. وعان بۇگىنگى كەش بارىسىندا كوز جەتكىزىپ وتىرمىز, – دەدى ءوزىمىز جولىققان ۆەنالىق ەرلى-زا­يىپتىلار. ءبىر عاجابى, بۇدان كەيىن كەزدەسكەن جۇرتتىڭ ءبارى دە الاننىڭ اتىن الدىمەن اۋىزعا العان. ونىڭ مانىسىنە قاسىمىز­دا جۇرگەن قانداسىمىز ابدول­لانىڭ اڭگىمەسىنەن قانىق­قانبىز. – بۇل كىسىلەر دە الان بورىباەۆ ديريجەرلىك ەتەتىن كونتسەرتتەردى قۇر جىبەرمەيدى ەكەن. ءتىپتى, ولار ونى ءپىر تۇتاتىنىن دا جاسىرمايدى. سوندىقتان دا الاننىڭ شىعارماشىلىق ءوسۋ جولىن قالت جىبەرمەي, قاداعالاپ وتىرا­تىن كورىنەدى, دەدى ول. – سوندا بۇل ادامدار مۋزىكانتتار ما؟ – ول جاعىن سۇراماپپىن. بىراق مۇنداعى جۇرتتىڭ ءبارى نەگىزىنەن مۋزىكانى وتە تەرەڭ سەزىنەدى دەسە دە بولادى. تالاي-تالاي مىقتىلاردىڭ ونەرىن كورگەن جۇرت قوي. ىشتەي سولاردى سالىستىراتىن بولار. جانە ولار ەشكىمگە ەلپ ەتە تۇسپەيدى. بىرەۋدى ماقتاۋعا دا وتە ساراڭ كەلەدى. شىنايى تالانتتارعا عانا باس يەدى. ونىڭ دا ءوز ءمانىسى بار – دەي كەلە ول ودان ءارى ۆەنانىڭ ءار كوشەسىندە الەمگە ايگىلى مۋزى­كانت­تاردىڭ ءىزى جاتقانىن اڭگى­مەلەپ كەتتى. ونىسى راس, ۆەنانى ونەردىڭ كيەسى قونعان جەر دەسە دە بولادى. بۇل قالادا ءتىپتى اۋاعا مۋزىكانىڭ ءيىسى ءسىڭىپ قالعانداي اسەر ەتەدى. ال مىنا كافەگە موتسارت ءجيى كەلەتىن, مىنا جەردە شتراۋستىڭ العاش­قى كونتسەرتى وتكەن دەپ اسپەتتەپ وتىرعان ورىنداردان ءتىپتى اياق الىپ جۇرگىسىز. ەندەشە, وسىنداي كلاسسيكالىق مۋزىكانىڭ ناعىز بىلگىرى سانالاتىن ۆەنالىقتار­دان مۇنداي جوعارى باعا الۋ تۋما تالانتتىڭ عانا ماڭدايىنا جازىلعان باقىت دەگەن ءسوز تەگىندە راس بولسا كەرەك. ابدوللا باۋىرىمىزبەن ارا­دا­عى وسى اڭگىمەدەن كەيىن مەن الاننىڭ كوكورىم كەزىندە, ال­ماتىدا وتكەن كونتسەرتىن تىڭ­داعان ءساتىمدى ەسكە الدىم. ءيا, سول كونتسەرتتەن كەيىن ءبىز العان اسەرىمىزدى ايتىپ, وسى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە ماقالا جازىپ, جۇرتشىلىقتان ءسۇيىنشى سۇراعانبىز. بۇل الان تۋرالى ونىڭ تۋعان ەلىندە جارىق كورگەن تۇڭعىش ماقالا ەدى. بۇدان كەيىن دە بىزگە الانمەن جۇزدەسۋدىڭ ءساتى تۇسكەنى بار. بۇل ۆەنا ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىپ جۇرگەن جاس جىگىتتىڭ زاگرەبتە وتكەن لوۆرو فون ماتاچيچ اتىن­داعى حالىقارالىق ديريجەرلەر كونكۋرسىندا باس جۇلدەنى جەڭىپ العان كەزى بولاتىن. وتتاي جانعان بوزبالانىڭ دۇنيە ءجۇزى­نە تانىمال, اتاعىنان ات ۇركەتىن مارقاسقا ديريجەرلەردىڭ ءبارى­نەن ونەر وزدىرۋى را­سىندا دا كلاسسيكالىق مۋزىكانى تامىر­شىداي تاپ باسىپ ءبىلىپ وتىراتىن مۋزىكاتانۋشىلار ءۇشىن ءتىپتى كۇتپەگەن جاعداي بولعانى انىق. ولاي دەيتىنىمىز, ونەرتانۋشىلار­دىڭ پىكىرىنە ءسۇ­يەن­سەك جانە ءومىردىڭ ءوزى كور­سەتكەندەي, ديريجەرلىك پۋلتكە مۋزىكانت ادەتتە ءوز ءومىرىنىڭ ەكىنشى جارتىسىنا قاراي كوتەرىلەتىن كورىنەدى. الايدا الان بۇل قاتىپ قالعان قا­عيدانىڭ بىت-شىتىن شىعارىپ, ديريجەرلىك پۋلتكە 18 جاسىندا-اق تۇرعان ەكەن. ارينە, ول العاشقى اياق الىسىنان-اق الەمدى وزىنە قاراتتى. وسىندايدا عوي قاسىم اقىننىڭ: «ەي, تاكاپپار دۇنيە, ماعان دا ءبىر قاراشى, تانيسىڭ با سەن مەنى, مەن قازاقتىڭ بالاسى» دەگەن ولەڭ جولدارى ءتىل ۇشىنا ەرىكسىز ورالادى. ءيا, تاكاپپار دۇنيەنىڭ الاننىڭ ال­دىندا باس يگەنى سول ەمەس پە, بۇكىل الەمنىڭ اقپارات­تىق قۇرال­دارى جاپ-جاس جىگىتتىڭ ۆيرتۋوز­دىعى, قانداي شىعارماعا بولسا دا قايتالانباس وزگەشە رەڭك بەرە بىلەتىن سۋرەتكەرلىگى حاقىندا تاڭ­دانا جازىپ جاتتى. وسى تىر­ناق­الدى جەڭىسى جاس جىگىتكە قۇت بوپ قوندى. ياعني, ونىڭ ەسىمىن الەمگە تانىتىپ قانا قويعان جوق, بىردەن بىرقاتار ەۋروپالىق وركەسترلەردەن شاقىر­تۋ الدى. ءيا, بۇل ءومىر جولىن جاڭا باستاعان جاس مۋزى­كانت ءۇشىن ۇلكەن تابىس ەدى. مىنە, وسىدان باستاپ مۋزىكا­تانۋشىلاردىڭ نازارىن وزىنە بايلاپ كەلە جاتقان جاس جىگىت العاشقى جەڭىسىنىڭ ەش كەزدەي­سوقتىق ەمەس ەكەنىن تالاي رەت دالەلدەدى دە. بۇل سوزىمىزگە ونىڭ 2001 جىلى «كەلەشەگىنەن زور ءۇمىت كۇتتىرەتىن اسا كورنەكتى تالانت يەسى رەتىندە» كوپەنگاگەندە وتكەن نيكولاي مالكو اتىنداعى حالىق­ارالىق ديريجەرلەر كونكۋر­سىندا باس بايگەنى, سونداي-اق يتاليا­نىڭ ترەنتو قالاسىندا وتكەن انتونينو پەدرەتتي اتىن­داعى حالىق­ارالىق كونكۋرستا ءى ورىندى جەڭىپ الۋى تولىق دالەل بولا الادى. مۋزىكا الەمىنىڭ باس اينال­دىرار بيىگىن باعىندىرعان الان تۋعان ەلىنىڭ ونەرىن دە ورگە سۇيرەۋدى ەش ۇمىتقان ەمەس. بۇل ورايدا ونىڭ 2004-2007 جىلدار ارالىعىندا استانا قالاسىنىڭ سيمفونيالىق وركەسترىنىڭ باس ديريجەرى رەتىندە ەلوردالىق جاس ۇجىمدى جاڭا ءبىر بيىككە كوتەرىپ تاستاعانىن ايتساق تا جەتكىلىكتى. ال وسى وركەستردى ونىڭ بەرلين قالا­سىنا اپارىپ, ەلگە زور تابىسپەن ورالعاندارىن دا جۇرت­شىلىق ءالى ۇمىتا قويعان جوق. وسى ساپاردا ەۋروپا جۇرت­شىلىعى قازاق ونەرىمەن, قازاق كوم­پوزيتور­لارىنىڭ شىعارمالا­رىمەن العاش رەت تانىسىپ, ونداعى ءبىر-بىرىمەن استاسىپ جات­قان سان ءتۇرلى بۋىر­قانعان مۋزى­كالىق بوياۋلار ارقى­لى قازاقتىڭ سايىن دالاسىنىڭ كەڭدىگىن, اسقاق تا ايبىندى تاۋلاردىڭ بيىكتىگىن ايقىن سەزىنگەنى انىق. ولاي دەيتىنىمىز, شى­عارما وي­نالىپ بىتكەننەن كەيىن ءبىر ءسات زالداعى بارشا كورەرمەن ءۇنسىز قالعان كورىنەدى. وسى كەزدە ءبىز «نە بولىپ قالدى دەگەندەي قورقىپ كەتىپ ەدىك. جوق, ىلە دۇرىلدەگەن شاپالاق ءۇنى زالدى كەرنەپ كەتتى», دەپ ەسكە الادى بۇگىندە وسى وركەستر مۇشەلەرى. ءبىر ايتا كەتەتىن ءجايت, استانا وركەسترىمەن قاتار ول وسى كەزەڭدە مەينينگەن (گەرمانيا) تەاترى­نىڭ دا مۋزىكالىق جەتەكشىلىگىن قاتار اتقارعان بولسا, وسى تۇستا ج.وففەنباحتىڭ «گوفماننىڭ ەرتەگىلەرى», ۆ.مو­تسارتتىڭ «فيگارو­نىڭ ۇيلەنۋى», ل.ياناچەكتىڭ «ەنۋفا», ر.شتراۋستىڭ «سالومەيا», فون شيللينگستىڭ «مونو ليزا», دج.ۆەرديدىڭ «ترۋبادۋر», ر.ۆاگ­نەردىڭ «قاناتتى گوللانديا­لىق» سياقتى وپەرالىق تۋىندىلارىن مۋزىكامەن كوركەمدەگەن. ورىمدەي بوزبالا شاعىندا وسىنداي سالماقتى دۇنيەلەردى يگەرىپ قانا قويماي, مۋزىكا الەمىندە وزىندىك قولتاڭباسىن ايقىن تانىتقان الاندى الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن وزدەرىنە شاقى­رۋشىلار قاتارى تىپتەن تولاستار ەمەس. ۇنەمى ىزدەنىستە جۇرەتىن جاس جىگىت وزىنە ۇلكەن تاجىريبە الاڭى بولاتىن مۇنداي شاقى­رۋلاردان مۇمكىندىگىنشە باس تارت­پادى. ءسويتىپ, درەزدەن, بەرلين, ميلان, لوندون, وسلو, توكيو, مەلبۋرن, بالتيمور سياقتى ءىرى-ءىرى قالالار­داعى سيم­فونيالىق وركەسترلەرمەن قويان-قولتىق جۇ­مىس ىستەدى. ارينە, ءارتۇرلى وركەسترلەرمەن جۇمىس ىستەۋ ونىڭ كاسىبي شەبەرلىگىن شىڭداي تۇسكەنى انىق. جالپى, ءارتۇرلى وركەسترلەرمەن جۇمىس ىستەي ءبىلۋ ديريجەرگە اسا قاجەت قاسيەت كو­رىنەدى. ويتكەنى, مۋزىكا قۇدى­رەتىن ءار جۇرەككە جەتكىزۋ ءۇشىن وركەستر مۇشەلەرىن ءبىر تىنىسقا باعىن­دىرىپ, ونى تۇتاس ءتىرى ورگانيزمگە اينالدىرا ءبىلۋ كەز كەلگەن سيقىرلى تاياقشا يەسىنىڭ قو­لىنان كەلە بەرمەيتىنىن وسى سالا ماماندارىنان ەستىپ ءجۇرمىز. ال الاندا بۇل قاسيەت وعان قۇداي بەرگەن تالانتتىڭ ءبىرى كورىنەدى. ونەردىڭ تاعى ءبىر كەرەمەتى سول, شىن جۇيرىكتى ەشكىم تاسادا ۇستاي المايدى. كلاس­سيكالىق مۋزىكا سۇيەگىنە دەيىن ءسىڭىپ كەتكەندەي دەيتىن ەۋرو­پانىڭ وزدە­رىنىڭ ايتۋلى وركەسترلەرىنىڭ تىزگىنىن قازاقتىڭ قارا بالاسىنىڭ قو­لىنا بەرىپ قويۋى دا بۇل ءسوزىمىزدى ناقتىلاي تۇسسە كەرەك. ءيا, وسى ارادا ءبىز ونىڭ 2010 جىل­دان باستاپ ير­لانديانىڭ ۇلتتىق راديو جانە تەلەۆي­دەنياسىنىڭ سيم­فونيا­لىق ور­كەس­ترىنە مۋزى­كالىق جەتەكشى, شۆە­تسيا­نىڭ سيمفونيا­لىق ور­كەس­­ترى­نىڭ باس ديريجەرى جانە نيد­ەر­لانديانىڭ برابانتسك ور­كەس­­ترىنىڭ مۋزىكا­لىق جەتەكشىسى ەكەنىن دە ايتا كەتسەك دەيمىز. وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن استاناعا كەلگەن كەزدە ول ەلگە نەگە ءجيى كەلمەيسىز دەگەن ءتىلشىنىڭ سۇراعىنا «مەنىڭ بار جان ءجۇ­رەگىم ەلىم دەپ سوعادى. الايدا ءجيى كەلۋگە مۇرشام كەلمەيدى» دەگەنى بار ەدى. راسى دا سول, ونىڭ ءار كۇنى تۇگىلى, ءاربىر ءساتى بوس ەمەس دەۋگە بولادى. بۇگىن لوندوندا, ەرتەڭ پاريجدە دەگەندەي, الەمنىڭ ءار تۇكپىرىن شارلاپ, دۇنيەگە سۇلۋلىق سىيلاپ ءجۇر. الايدا ەل تىنىسىنداعى ەلەۋلى وقيعالاردان الاننىڭ تىس قالمايتىنىن دا كوزىمىز كورىپ ءجۇر دەسەك, ونىڭ وسىدان بىرەر كۇن بۇرىن عانا استانادا وتكەن «وپەراليا-2011» فەستيۆالىنە كەلگەن الەمدىك وپەرا جانە بالەت جۇلدىزدارىنىڭ گالا-كونتسەرتىنە قاتىسىپ, ءوز حالقىنا دا ەرەكشە كوڭىل-كۇي سىيلاعانى بەلگىلى. ەڭ باستىسى, الاننىڭ ءوزى ديريجەرلىك ەتكەن وركەستر ۇجى­­مىن باۋراپ الاتىنى مۋزىكا سىنشىلارى تاراپى­نان قاعابەرىس قالىپ جۇرگەن جوق. ولار سيقىرلى تاياقشا يەسىنىڭ وزىندىك تەحنيكاسىندا ەشكىمدە كەزدەسپەيتىن سونى بوياۋ, وزگەشە ليريزم بار ەكەنىن تامسانا جازادى. ايتالىق, گامبۋرگ, ميۋنحەن, درەزدەن, دۋبلين سياقتى جانە تاعى باسقا الەمنىڭ ءىرى-ءىرى قالالا­رىندا ءارتۇرلى وركەسترلەرگە جەتەكشىلىك ەتكەن, جاس جىگىتتىڭ وركەستردىڭ بار ءمۇم­كىندىگىن جان-جاقتى اشا بىلگەنىنە سىنشىلار ەرىكسىز ءتانتى بولا­دى. مىسالى, 2011 جىلدىڭ 10 ساۋىرىندە جارىق كورگەن «ءبىز ءسىزدى اسىعا كۇتەمىز, ماەسترو» دەگەن ماقالادا الان بورىباەۆ جەتەكشىلىك جاساعان بەرن سيم­فونيالىق وركەسترىنىڭ ونەرى جايلى ايتا كەلىپ, ديريجەردىڭ العاشقى تاكتتان باستاپ-اق جۇرتشىلىقتى سونشالىقتى ۇيىتىپ تاستاعانىن جازىپتى. ءتىپتى, وندا الاندى تانىستىرا كەتۋدى دە ۇمىتپاعان. ول قازاق­­ستاندا تۋعان. بۇل ورتا­لىق ازيادا, كلاسسيكالىق مۋزىكامەن اۋىلى قاتار قون­باعان ەل. بۇل ايماقتاعى ەڭ تانى­مال تۇلعالار – شاڭعى­شىلار, بوكسەرلەر, الپينيستەر دەي كەلىپ, ەڭ سوڭىندا ما­قالا اۆتورى ءوز ءسوزىن «ماەس­ترو, وتىنەمىز, بىزگە تاعى دا كەلىڭىزشى» دەپ قورىتىن­دى­لاپتى. وسى ارادا ءبىر ايتا كەتەتىن ءجايت, الان جايلى جازىلعان دۇنيەلەردى وقىپ وتىر­ساڭىز, قازاقستاننىڭ كلاس­­­سيكالىق مۋزىكانىڭ وتا­نى ەمەستىگىن شەتەلدىك جۋرناليستەر ءبىر ەسكەرتىپ ءوتۋدى ۇمىتپايدى. مۇنىڭ ءبارى ءاري­نە, بىلمەستىكتەن. ەگەر ولار قۇرمانعازىنىڭ, تۇركەشتىڭ كۇي­لەرىن تىڭداعان بولسا, ءسوز جوق, بۇلاي ايتپاعان بولار ەدى دەگەن ويدامىز. وسى ارادا الاننىڭ اسىلدىڭ ۇشقىنى ەكەنىن دە ايتا كەتسەك دەيمىز. ءتىپتى, زەردەلەپ قاراساڭىز, ونىڭ مۋزى­كانت بولماۋعا ەش قا­قىسى دا جوق سياقتى. ولاي دەيتىنىمىز, اتا-اناسى شولپان مەن اسقار ەكەۋى دە مۋ­زىكانت بولسا, الاننىڭ اتاق­تى كومپوزيتور احمەت جۇ­بانوۆتىڭ ءشو­بەرەسى ەكەنى دە ءبىراز ءجايتتى ايتىپ تۇرعان جوق پا؟! ارينە, اياۋلى اپا­مىز عازيزا جۇبا­نوۆانىڭ دا الاننان ەش الىس­تىعى جوق. ءبىر سوزبەن ايت­قاندا, ول ونەر قونعان ءاۋ­لەتتىڭ, ءزاۋلىم ءباي­تەرەكتىڭ ءبىر بۇتاعى. قازاق­تىڭ «التىن شىققان جەردى بەلدەن قاز» دەگەن ءسوزىنىڭ دە ءمان-ءمانىسىن وسى اۋلەت تىنى­سىنا قاراپ-اق ايقىن باي­قاۋعا بو­لا­دى دەسەك, العاشقى نو­تانى الاننىڭ ەۋروپادا ەمەس, ءوز ەلىندە ۇيرەنگەنى ەل ونەرىنىڭ دە وسال ەمەستىگىن بايقاتىپ تۇر­عانداي. ءيا, ول الما­تى­داعى ك.بايسەيىتوۆا اتىن­داعى مۋزى­كالىق مەكتەپ­تىڭ سكريپكا سىنىبىنان كەيىن قۇر­مانعازى اتىنداعى كون­سەر­­ۆاتوريانى وپەرالىق سيم­فو­نيالىق ديريجەرلىك مامان­دىعى بويىنشا (ۇستازى ءتو­لەپ­بەرگەن ءابدى­راشەۆ) بىتىرگەن بولاتىن. مىنە, وسىدان كەيىن عانا الان ۆەنا ۋنيۆەرسيتەتىندە وقۋىن جال­عاس­تىرعان ەدى. بۇگىندە الان ەسىمى الەمگە تانىمال مۋزىكانتتار قاتا­رىندا, ساۋساقپەن سانار­لىق دۇلدۇلدەر ساناتىندا ايتىلىپ ءجۇر. بۇل دەگەنىڭىز, تاۋەلسىز قازاق ونەرى ەڭسەسىنىڭ تىكتەلگەنى, قىرقىلعان قاناتتىڭ جا­زىل­عانى دەپ بىلەمىز. ەندەشە, قازاقتان تالاي-تالاي تالانت­تاردىڭ تۋاتىنى, الان سياقتى ولاردىڭ دا الەم نازارىن قازاقستانعا بۇراتىنى انىق. ءلايىم, سولاي بولعاي! جۇماگۇل قۋانىشبەكقىزى.