«سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق باسقارما توراعاسى تيمۋر ق ۇلىباەۆ «گازپروم» ااق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا سايلاندى
ۇستىمىزدەگى جىلعى 30 ماۋسىمدا ءماسكەۋ قالاسىندا «گازپروم» ااق اكتسيونەرلەرىنىڭ كەزەكتەن تىس اشىق جينالىسى بولىپ ءوتتى. وندا كومپانيا ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ جاڭا قۇرامى سايلاندى. سايلاۋ قورتىندىسىندا «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنىڭ باسقارما توراعاسى تيمۋر ق ۇلىباەۆ تاۋەلسىز ديرەكتور رەتىندە «گازپروم» ااق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا سايلاندى.
رەسەيدەگى ەڭ ءىرى ەنەرگەتيكالىق كومپانيا ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا تيمۋر ق ۇلىباەۆتىڭ سايلانۋى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسى اراسىنداعى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ەرەكشە ماڭىزعا يە بولىپ وتىرعاندىعىن ءجانە «سامۇرىق-قازىنا» قورى باسقارما ءتوراعاسىنىڭ جوعارى كاسىبي دەڭگەيىنىڭ ساپاسىن كورسەتسە كەرەك. كومپانيا اكتسيونەرلەرىنىڭ اشىق جينالىسىندا «گازپروم» ااق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولىپ رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتىنىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەمەرى ۆيكتور زۋبكوۆ سايلاندى.
ەنەرگەتيكالىق الىپ كومپانيا – «گازپروم» جاھاندىق جانە قازىرگى رەسەي ەكونوميكاسىندا شەشۋشى ءرول اتقارادى. «گازپروم» الەمدىك رىنوكقا تابيعي گاز جەتكىزەتىن ءىرى كومپانيالاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. 2010 جىلى بۇل كومپانيانىڭ قارجى اينالىمى 117 ميلليارد دوللاردى (بۇل قازاقستاننىڭ ءىجو-سىمەن دەڭگەيلەس) قۇراسا, تازا پايداسى 32 ميلليارد اقش دوللارىنا جەتتى. نارىقتىق كاپيتالداندىرۋ دەڭگەيى بويىنشا «گازپروم» الەمدەگى ءىرى كومپانييالاردىڭ الدىڭعى ساپىنان كورىنىپ كەلەدى. 2008 جىلى رەسەيلىك گاز كونتسەرنى كاپيتالداندىرۋ جونىنەن الەمدەگى ءۇش ۇزدىك كومپانيالار قۇرامىنا كىردى. ونىڭ كاپيتالداندىرۋ كولەمىن الەمدىك رىنوك 350 ميلليارد دوللارعا تەڭ دەپ باعالادى.
بيىلعى جىلى رەسەي پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا, جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەر كوپتەگەن مەملەكەتتىك كومپانيالاردىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قۇرامىنان شىعارىلا باستادى. ساراپشىلار بۇل قادامدى شارۋاشىلىق جۇرگىزۋشى سۋبەكتىلەردىڭ جۇمىس تيىمدىلىگىن جانە مولدىرلىگىن ارتتىراتىن يگى باستاما دەپ باعالادى. ءسويتىپ, بيىل «گازپرومنىڭ» ديرەكتورلار كەڭەسى قۇرامىنان رەسەي ەنەرگەتيكا ءمينيسترى سەرگەي شماتكو, ەكونوميكالىق دامۋ ءمينيسترى ەلۆيرا نابيۋلينا شىعارىلدى.
قازاقستان وكىلىنىڭ الەمدىك ءىرى كورپوراتسيالاردىڭ بىرىنەن سانالاتىن كومپانيا باسشىلىعىنىڭ قۇرامىنا كىرگىزىلۋى قازاقستاندىق مەنەدجمەنتتىڭ دۇنيە ءجۇزىندە جوعارى باعالاناتىندىعىنا تاعى دا ءبىر دالەل بولسا كەرەك. ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قۇرامىنداعى تاۋەلسىز ديرەكتورعا كورپوراتيۆتىك باسقارۋ جۇيەسىندە ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. وسى ورايدا اكتسيونەرلەر ءۇشىن بۇل لاۋازىم يەسىنىڭ كومپانيا باسقارۋشىلارىنا تاۋەلدى بولماۋى, ونىڭ جوعارى بىلىكتىلىگى مەن ءبىلىمىنىڭ دەڭگەيى وتە ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە تيمۋر ق ۇلىباەۆتىڭ رەسەيلىك كونتسەرن ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا سايلانۋى ءتيىمدى بولىپ تابىلادى. ءبىر جاعىنان, العاندا, تيمۋر ق ۇلىباەۆ كاسىبي بىلىكتى مامان جانە تاۋەلسىز تۇلعا رەتىندە «گازپرومنىڭ» ىشكى كورپوراتيۆتىك ۇدەرىستەرىنە جاڭا لەپ اكەلەدى. ەكىنشى جاعىنان, ول الىپ گاز كومپانياسىنىڭ باسشىلارىمەن ءتىل تابىسۋدا دا قيىندىق كورمەيدى. سەبەبى, تيمۋر ق ۇلىباەۆ قازاقستاندىق گازدى ەكسپورتتاۋمەن اينالىساتىن «قازروسگاز» بىرلەسكەن كاسىپورنىنىڭ قۇرىلۋىنىڭ جانە گاز ءترانزيتى تۋرالى قازاقستاندىق-رەسەيلىك كەلىسىمدەردىڭ باستاۋىندا تۇردى. سونىمەن بىرگە, تيمۋر ق ۇلىباەۆ تمد مەملەكەتتەرىنىڭ الەمدىك ەنەرگەتيكا سالاسىندا ىنتىماقتاستىعىن ارتتىرۋعا كۇش سالىپ كەلەدى. بۇل ۇدەرىس نەگىزىنەن ءۇش باسىمدىققا سۇيەنەدى. بىرىنشىدەن, الەمدىك جانە ەۋرازيالىق ەنەرگەتيكالىق رىنوكتا تمد مەملەكەتتەرىنىڭ ءرولى ارتتىرىلادى. ەكىنشىدەن, ەنەرگيالىق قۋات كوزدەرىن ەسكپورتتاۋ جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە تمد مەملەكەتتەرى اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتادى. ۇشىنشىدەن, ەنەرگەتيكالىق جوبالار مەن جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا تمد مەملەكەتتەرى اراسىنداعى ءوزارا بايلانىس ارتتىرىلادى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنىڭ باسشىلىعىنا تيمۋر ق ۇلىباەۆ كەلگەن كەزدە قوردىڭ جۇمىسىن جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرۋ جونىندە بىرقاتار ناقتى مىندەتتەر قويعان بولاتىن. بۇل ورايدا ۇلتتىق كومپانيالار قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن «سامۇرىق-قازىنا» ءوزىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە باسقارۋ قىزمەتىن جەتىلدىرۋى قاجەت. مىنە, وسى مىندەتتەر اياسىندا ول ىشكى جانە حالىقارالىق رىنوكتا جاڭا مۇمكىندىكتەر ىزدەستىرۋى كەرەك بولاتىن. تيمۋر ق ۇلىباەۆتىڭ الەمدەگى ەڭ ءىرى كورپوراتيۆتىك قۇرىلىمىنىڭ بىرىنە ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى بولىپ ارالاسۋى قازاقستان كادرلارىنىڭ الەمدىك قوعامداستىققا بەلسەنە كىرۋىنىڭ, ەلىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ جارقىن ءبىر كورىنىسى بولدى.
KazEnergy اسسوتسياسىنىڭ باس ديرەكتورى جانبولات سارسەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان مەن رەسەيدىڭ گاز سالاسىنداعى قارىم-قاتىناسى ءوزارا تيىمدىلىك بەرەتىن باسىمدىقتار نەگىزىندە دامىپ كەلەدى. قازاقستان رەسەيگە ورتاازيالىق گاز ءترانزيتىن قامتاماسىز ەتسە, رەسەي ورىنبوردا قاراشىعاناق گاز كوندەنساتىن قايتا وڭدەيدى. «قازروسگاز» – «گازپروم» مەن «قازمۇنايگازدىڭ» بىرلەسكەن كاسىپورنى بولىپ تابىلادى. بۇل كاسىپورىنداعى ەكى جاقتىڭ ۇلەسى 50/50 پايىزدى قۇرايدى. «گازپروم» سياقتى الەمدىك الىپ كومپانيا قۇرامىندا مۇنداي تەڭ ۇلەسى بار كاسىپورىن قۇرۋ دا قازاقستان تاراپىنا كورسەتىلگەن باسىمدىقتىڭ بەلگىسى. ەكى مەملەكەتتىڭ گاز سالاسى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق مەيىلىنشە جۇيەلى دامىپ كەلەدى. وعان بۇرىن داۋلى بولىپ كەلگەن يماشەۆ كەن ورنىن بىرىگىپ يگەرۋ جونىندەگى كەلىسىم دە دالەل بولعانداي. ەندى مىنە, قازاقستاننىڭ مۇناي-گاز سالاسىنداعى بەدەلدى دە بىلىكتى مەنەدجەردىڭ كومپانيا ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا ەنگىزىلۋى دە ءوزارا ءتيىمدى بايلانىستى جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرسە كەرەك.
– «گازپرومنىڭ» ديرەكتورلار كەڭەسىنە تيمۋر ق ۇلىباەۆتى شاقىرۋ جونىندەگى شەشىمى قازاقستاننىڭ گاز سالاسىنداعى كۇننەن-كۇنگە ءوسىپ كەلە جاتقان بەدەلى مەن ۇلكەن باسەكەلەستىگىن كورسەتەدى, – دەيدى ماكروەكونوميكالىق زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ولجاس قۇدايبەرگەنوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, تمد مەملەكەتتەرىنىڭ ىشىندە ءبىرىنشى رەت قازاقستان وكىلىنىڭ «گازپروم» باسشىلىعىنىڭ قۇرامىنا شاقىرىلۋى ەۋرازيا كەڭىستىگىندە ەنەرگەتيكالىق سالادا جاڭا ستراتەگيالىق جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلاتىندىعىنىڭ دالەلى.
قازاقستاندىق گازدى ەكسپورتتاۋ مىندەتىن نەگىزىنەن 2001 جىلى قۇرىلعان «قازروسگاز» جشس جۇزەگە اسىرادى. بۇل سەرىكتەستىكتىڭ گاز قورىنىڭ نەگىزىن ورىنبور گاز وڭدەۋ زاۋىتىندا قايتا وڭدەلەتىن قاراشىعاناق كوندەنساتى قۇرايدى. «قازروسگاز» جشس ءبىرىنشى كەزەكتە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى رىنوگىنداعى گاز سۇرانىسىن تولىق قامتاماسىز ەتەدى. سودان كەيىن قاراشىعاناق گازى ەكسپورتقا شىعارىلادى. ەكى مەملەكەت اراسىنداعى بۇل بىرلەسكەن كاسىپورىننىڭ الەۋەتى العاشقى كەزەكتەگى كەلىسىم بويىنشا 15 جىلعا ارنالعان. كاسپي جاعالاۋى گاز قۇبىرىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 1217 شاقىرىمعا سوزىلعان. ونىڭ جوبالىق ءوتكىزۋ قۋاتى جىلىنا 40 ميلليارد تەكشە مەتر. ونىڭ ىشىندە جىلىنا 30 ميلليارد تەكشە مەتر تۇركىمەنستان گازى جانە 10 ميلليارد تەكشە مەتر قازاقستان گازى جونەلتىلەدى.
«قازروسگاز» جشس پەن «گازپروم دوبىچا ورەنبۋرگ» جشق اراسىنداعى كەلىسىم بويىنشا ورىنبور گاز وڭدەۋ زاۋىتىندا جىلىنا 8 ميلليارد تەكشە مەتر قاراشىعاناق گازى وڭدەلۋگە ءتيىس. وسىدان شىققان تاۋارلى گاز الدىمەن قازاقستاننىڭ ىشكى رىنوگىنا سودان كەيىن شەت ەلدەرگە ەكسپورتتالادى. قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى گاز سالاسىندا ورىن العان وسىنداي ەكى جاقتى تيىمدىلىك بەرەتىن جوبالاردىڭ بولاشاعى زور, پايداسى ۇلكەن.
قازاقستاننىڭ ۇلتتىق مۇناي-گاز سالاسىنىڭ بىلىكتى كاسىبي مامانى تيمۋر ق ۇلىباەۆتىڭ رەسەيدەگى ەڭ ءىرى كونتسەرن – «گازپروم» كومپانياسىنىڭ باسشىلىعى قۇرامىنا سايلانۋى ەكى ەل اراسىنداعى مەملەكەتارالىق تىعىز ىنتىماقتاستىقتى جانە ەنەرگەتيكالىق سالاداعى ءتيىمدى بايلانىستىڭ ايشىقتى كورىنىسى بولىپ تابىلادى. قازاقستاندىق ەكونوميكانىڭ كورپوراتيۆتىك وپەراتورى بولىپ تابىلاتىن «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق باسشىسىنىڭ رەسەيدىڭ شەشۋشى ەنەرگەتيكالىق كونتسەرننىڭ باسشىلىعى قۇرامىنا ەنۋى گەوستراتەگيالىق ماڭىزدى ماسەلە. كەڭەستىك كەڭىستىكتەن شىققان ەلدەر اراسىندا باستى ينتەگراتسيالىق كۇش بولىپ مويىندالعان قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى مۇنداي ستراتەگيالىق اليانستىڭ قۇرىلۋى الداعى ۋاقىتتا جۇمىس ىستەپ تۇرعان جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق قۇرىلىمدارعا بالاما بولاتىندىعى داۋسىز.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى.
ۇستىمىزدەگى جىلعى 30 ماۋسىمدا ءماسكەۋ قالاسىندا «گازپروم» ااق اكتسيونەرلەرىنىڭ كەزەكتەن تىس اشىق جينالىسى بولىپ ءوتتى. وندا كومپانيا ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ جاڭا قۇرامى سايلاندى. سايلاۋ قورتىندىسىندا «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنىڭ باسقارما توراعاسى تيمۋر ق ۇلىباەۆ تاۋەلسىز ديرەكتور رەتىندە «گازپروم» ااق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا سايلاندى.
رەسەيدەگى ەڭ ءىرى ەنەرگەتيكالىق كومپانيا ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا تيمۋر ق ۇلىباەۆتىڭ سايلانۋى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسى اراسىنداعى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ەرەكشە ماڭىزعا يە بولىپ وتىرعاندىعىن ءجانە «سامۇرىق-قازىنا» قورى باسقارما ءتوراعاسىنىڭ جوعارى كاسىبي دەڭگەيىنىڭ ساپاسىن كورسەتسە كەرەك. كومپانيا اكتسيونەرلەرىنىڭ اشىق جينالىسىندا «گازپروم» ااق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولىپ رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتىنىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەمەرى ۆيكتور زۋبكوۆ سايلاندى.
ەنەرگەتيكالىق الىپ كومپانيا – «گازپروم» جاھاندىق جانە قازىرگى رەسەي ەكونوميكاسىندا شەشۋشى ءرول اتقارادى. «گازپروم» الەمدىك رىنوكقا تابيعي گاز جەتكىزەتىن ءىرى كومپانيالاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. 2010 جىلى بۇل كومپانيانىڭ قارجى اينالىمى 117 ميلليارد دوللاردى (بۇل قازاقستاننىڭ ءىجو-سىمەن دەڭگەيلەس) قۇراسا, تازا پايداسى 32 ميلليارد اقش دوللارىنا جەتتى. نارىقتىق كاپيتالداندىرۋ دەڭگەيى بويىنشا «گازپروم» الەمدەگى ءىرى كومپانييالاردىڭ الدىڭعى ساپىنان كورىنىپ كەلەدى. 2008 جىلى رەسەيلىك گاز كونتسەرنى كاپيتالداندىرۋ جونىنەن الەمدەگى ءۇش ۇزدىك كومپانيالار قۇرامىنا كىردى. ونىڭ كاپيتالداندىرۋ كولەمىن الەمدىك رىنوك 350 ميلليارد دوللارعا تەڭ دەپ باعالادى.
بيىلعى جىلى رەسەي پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا, جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەر كوپتەگەن مەملەكەتتىك كومپانيالاردىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قۇرامىنان شىعارىلا باستادى. ساراپشىلار بۇل قادامدى شارۋاشىلىق جۇرگىزۋشى سۋبەكتىلەردىڭ جۇمىس تيىمدىلىگىن جانە مولدىرلىگىن ارتتىراتىن يگى باستاما دەپ باعالادى. ءسويتىپ, بيىل «گازپرومنىڭ» ديرەكتورلار كەڭەسى قۇرامىنان رەسەي ەنەرگەتيكا ءمينيسترى سەرگەي شماتكو, ەكونوميكالىق دامۋ ءمينيسترى ەلۆيرا نابيۋلينا شىعارىلدى.
قازاقستان وكىلىنىڭ الەمدىك ءىرى كورپوراتسيالاردىڭ بىرىنەن سانالاتىن كومپانيا باسشىلىعىنىڭ قۇرامىنا كىرگىزىلۋى قازاقستاندىق مەنەدجمەنتتىڭ دۇنيە ءجۇزىندە جوعارى باعالاناتىندىعىنا تاعى دا ءبىر دالەل بولسا كەرەك. ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قۇرامىنداعى تاۋەلسىز ديرەكتورعا كورپوراتيۆتىك باسقارۋ جۇيەسىندە ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. وسى ورايدا اكتسيونەرلەر ءۇشىن بۇل لاۋازىم يەسىنىڭ كومپانيا باسقارۋشىلارىنا تاۋەلدى بولماۋى, ونىڭ جوعارى بىلىكتىلىگى مەن ءبىلىمىنىڭ دەڭگەيى وتە ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە تيمۋر ق ۇلىباەۆتىڭ رەسەيلىك كونتسەرن ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا سايلانۋى ءتيىمدى بولىپ تابىلادى. ءبىر جاعىنان, العاندا, تيمۋر ق ۇلىباەۆ كاسىبي بىلىكتى مامان جانە تاۋەلسىز تۇلعا رەتىندە «گازپرومنىڭ» ىشكى كورپوراتيۆتىك ۇدەرىستەرىنە جاڭا لەپ اكەلەدى. ەكىنشى جاعىنان, ول الىپ گاز كومپانياسىنىڭ باسشىلارىمەن ءتىل تابىسۋدا دا قيىندىق كورمەيدى. سەبەبى, تيمۋر ق ۇلىباەۆ قازاقستاندىق گازدى ەكسپورتتاۋمەن اينالىساتىن «قازروسگاز» بىرلەسكەن كاسىپورنىنىڭ قۇرىلۋىنىڭ جانە گاز ءترانزيتى تۋرالى قازاقستاندىق-رەسەيلىك كەلىسىمدەردىڭ باستاۋىندا تۇردى. سونىمەن بىرگە, تيمۋر ق ۇلىباەۆ تمد مەملەكەتتەرىنىڭ الەمدىك ەنەرگەتيكا سالاسىندا ىنتىماقتاستىعىن ارتتىرۋعا كۇش سالىپ كەلەدى. بۇل ۇدەرىس نەگىزىنەن ءۇش باسىمدىققا سۇيەنەدى. بىرىنشىدەن, الەمدىك جانە ەۋرازيالىق ەنەرگەتيكالىق رىنوكتا تمد مەملەكەتتەرىنىڭ ءرولى ارتتىرىلادى. ەكىنشىدەن, ەنەرگيالىق قۋات كوزدەرىن ەسكپورتتاۋ جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە تمد مەملەكەتتەرى اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتادى. ۇشىنشىدەن, ەنەرگەتيكالىق جوبالار مەن جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا تمد مەملەكەتتەرى اراسىنداعى ءوزارا بايلانىس ارتتىرىلادى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنىڭ باسشىلىعىنا تيمۋر ق ۇلىباەۆ كەلگەن كەزدە قوردىڭ جۇمىسىن جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرۋ جونىندە بىرقاتار ناقتى مىندەتتەر قويعان بولاتىن. بۇل ورايدا ۇلتتىق كومپانيالار قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن «سامۇرىق-قازىنا» ءوزىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە باسقارۋ قىزمەتىن جەتىلدىرۋى قاجەت. مىنە, وسى مىندەتتەر اياسىندا ول ىشكى جانە حالىقارالىق رىنوكتا جاڭا مۇمكىندىكتەر ىزدەستىرۋى كەرەك بولاتىن. تيمۋر ق ۇلىباەۆتىڭ الەمدەگى ەڭ ءىرى كورپوراتيۆتىك قۇرىلىمىنىڭ بىرىنە ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى بولىپ ارالاسۋى قازاقستان كادرلارىنىڭ الەمدىك قوعامداستىققا بەلسەنە كىرۋىنىڭ, ەلىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ جارقىن ءبىر كورىنىسى بولدى.
KazEnergy اسسوتسياسىنىڭ باس ديرەكتورى جانبولات سارسەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان مەن رەسەيدىڭ گاز سالاسىنداعى قارىم-قاتىناسى ءوزارا تيىمدىلىك بەرەتىن باسىمدىقتار نەگىزىندە دامىپ كەلەدى. قازاقستان رەسەيگە ورتاازيالىق گاز ءترانزيتىن قامتاماسىز ەتسە, رەسەي ورىنبوردا قاراشىعاناق گاز كوندەنساتىن قايتا وڭدەيدى. «قازروسگاز» – «گازپروم» مەن «قازمۇنايگازدىڭ» بىرلەسكەن كاسىپورنى بولىپ تابىلادى. بۇل كاسىپورىنداعى ەكى جاقتىڭ ۇلەسى 50/50 پايىزدى قۇرايدى. «گازپروم» سياقتى الەمدىك الىپ كومپانيا قۇرامىندا مۇنداي تەڭ ۇلەسى بار كاسىپورىن قۇرۋ دا قازاقستان تاراپىنا كورسەتىلگەن باسىمدىقتىڭ بەلگىسى. ەكى مەملەكەتتىڭ گاز سالاسى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق مەيىلىنشە جۇيەلى دامىپ كەلەدى. وعان بۇرىن داۋلى بولىپ كەلگەن يماشەۆ كەن ورنىن بىرىگىپ يگەرۋ جونىندەگى كەلىسىم دە دالەل بولعانداي. ەندى مىنە, قازاقستاننىڭ مۇناي-گاز سالاسىنداعى بەدەلدى دە بىلىكتى مەنەدجەردىڭ كومپانيا ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا ەنگىزىلۋى دە ءوزارا ءتيىمدى بايلانىستى جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرسە كەرەك.
– «گازپرومنىڭ» ديرەكتورلار كەڭەسىنە تيمۋر ق ۇلىباەۆتى شاقىرۋ جونىندەگى شەشىمى قازاقستاننىڭ گاز سالاسىنداعى كۇننەن-كۇنگە ءوسىپ كەلە جاتقان بەدەلى مەن ۇلكەن باسەكەلەستىگىن كورسەتەدى, – دەيدى ماكروەكونوميكالىق زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ولجاس قۇدايبەرگەنوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, تمد مەملەكەتتەرىنىڭ ىشىندە ءبىرىنشى رەت قازاقستان وكىلىنىڭ «گازپروم» باسشىلىعىنىڭ قۇرامىنا شاقىرىلۋى ەۋرازيا كەڭىستىگىندە ەنەرگەتيكالىق سالادا جاڭا ستراتەگيالىق جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلاتىندىعىنىڭ دالەلى.
قازاقستاندىق گازدى ەكسپورتتاۋ مىندەتىن نەگىزىنەن 2001 جىلى قۇرىلعان «قازروسگاز» جشس جۇزەگە اسىرادى. بۇل سەرىكتەستىكتىڭ گاز قورىنىڭ نەگىزىن ورىنبور گاز وڭدەۋ زاۋىتىندا قايتا وڭدەلەتىن قاراشىعاناق كوندەنساتى قۇرايدى. «قازروسگاز» جشس ءبىرىنشى كەزەكتە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى رىنوگىنداعى گاز سۇرانىسىن تولىق قامتاماسىز ەتەدى. سودان كەيىن قاراشىعاناق گازى ەكسپورتقا شىعارىلادى. ەكى مەملەكەت اراسىنداعى بۇل بىرلەسكەن كاسىپورىننىڭ الەۋەتى العاشقى كەزەكتەگى كەلىسىم بويىنشا 15 جىلعا ارنالعان. كاسپي جاعالاۋى گاز قۇبىرىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 1217 شاقىرىمعا سوزىلعان. ونىڭ جوبالىق ءوتكىزۋ قۋاتى جىلىنا 40 ميلليارد تەكشە مەتر. ونىڭ ىشىندە جىلىنا 30 ميلليارد تەكشە مەتر تۇركىمەنستان گازى جانە 10 ميلليارد تەكشە مەتر قازاقستان گازى جونەلتىلەدى.
«قازروسگاز» جشس پەن «گازپروم دوبىچا ورەنبۋرگ» جشق اراسىنداعى كەلىسىم بويىنشا ورىنبور گاز وڭدەۋ زاۋىتىندا جىلىنا 8 ميلليارد تەكشە مەتر قاراشىعاناق گازى وڭدەلۋگە ءتيىس. وسىدان شىققان تاۋارلى گاز الدىمەن قازاقستاننىڭ ىشكى رىنوگىنا سودان كەيىن شەت ەلدەرگە ەكسپورتتالادى. قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى گاز سالاسىندا ورىن العان وسىنداي ەكى جاقتى تيىمدىلىك بەرەتىن جوبالاردىڭ بولاشاعى زور, پايداسى ۇلكەن.
قازاقستاننىڭ ۇلتتىق مۇناي-گاز سالاسىنىڭ بىلىكتى كاسىبي مامانى تيمۋر ق ۇلىباەۆتىڭ رەسەيدەگى ەڭ ءىرى كونتسەرن – «گازپروم» كومپانياسىنىڭ باسشىلىعى قۇرامىنا سايلانۋى ەكى ەل اراسىنداعى مەملەكەتارالىق تىعىز ىنتىماقتاستىقتى جانە ەنەرگەتيكالىق سالاداعى ءتيىمدى بايلانىستىڭ ايشىقتى كورىنىسى بولىپ تابىلادى. قازاقستاندىق ەكونوميكانىڭ كورپوراتيۆتىك وپەراتورى بولىپ تابىلاتىن «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق باسشىسىنىڭ رەسەيدىڭ شەشۋشى ەنەرگەتيكالىق كونتسەرننىڭ باسشىلىعى قۇرامىنا ەنۋى گەوستراتەگيالىق ماڭىزدى ماسەلە. كەڭەستىك كەڭىستىكتەن شىققان ەلدەر اراسىندا باستى ينتەگراتسيالىق كۇش بولىپ مويىندالعان قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى مۇنداي ستراتەگيالىق اليانستىڭ قۇرىلۋى الداعى ۋاقىتتا جۇمىس ىستەپ تۇرعان جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق قۇرىلىمدارعا بالاما بولاتىندىعى داۋسىز.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى.
