02 شىلدە، 2011

ەل مەرەيى

251 رەت كورسەتىلدى
«سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق باسقارما توراعاسى تيمۋر ق ۇلىباەۆ «گازپروم» ااق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا سايلاندى ۇستىمىزدەگى جىلعى 30 ماۋسىمدا ءماس­كەۋ قالاسىندا «گازپروم» ااق اكتسيو­نەر­لەرىنىڭ كەزەكتەن تىس اشىق جينالىسى بولىپ ءوتتى. وندا كومپانيا ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ جاڭا قۇرامى سايلاندى. سايلاۋ قورتىندىسىندا «سامۇرىق-قازىنا» ۇلت­تىق ءال-اۋقات قورىنىڭ باسقارما توراعاسى تيمۋر ق ۇلىباەۆ تاۋەلسىز ديرەكتور رەتىندە «گازپروم» ااق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا سايلاندى. رەسەيدەگى ەڭ ءىرى ەنەرگەتيكالىق كومپانيا ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا تيمۋر ق ۇلىباەۆتىڭ سايلانۋى قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسى ارا­س­ىن­داعى ەكونوميكالىق ىنتىماق­تاس­تىق­تىڭ ەرەك­شە ماڭىزعا يە بولىپ وتىر­عان­دىعىن ءجا­نە «سامۇرىق-قازىنا» قورى باسقارما ءتور­اعاسىنىڭ جوعارى كاسىبي دەڭگەيىنىڭ سا­پاسىن كورسەتسە كەرەك. كومپانيا اكتسيونەر­لەرىنىڭ اشىق جينالى­سىن­دا «گازپروم» ااق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولىپ رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتىنىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەمەرى ۆيكتور زۋبكوۆ سايلاندى. ەنەرگەتيكالىق الىپ كومپانيا – «گاز­پروم» جاھاندىق جانە قازىرگى رەسەي ەكونو­ميكاسىندا شەشۋشى ءرول اتقارادى. «گاز­پروم» الەمدىك رىنوكقا تابيعي گاز جەتكىزەتىن ءىرى كومپانيالاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلا­دى. 2010 جىلى بۇل كومپانيانىڭ قارجى اينا­لىمى 117 ميلليارد دوللاردى (بۇل قازاق­ستاننىڭ ءىجو-سىمەن دەڭگەيلەس) قۇراسا، تازا پايداسى 32 ميلليارد اقش دوللارىنا جەتتى. نارىقتىق كاپيتالدان­دىرۋ دەڭگەيى بو­يىنشا «گازپروم» الەمدەگى ءىرى كومپاني­يا­لار­دىڭ الدىڭعى ساپىنان كورىنىپ كەلەدى. 2008 جىلى رەسەيلىك گاز كونتسەرنى كاپيتال­داندىرۋ جونىنەن الەمدەگى ءۇش ۇزدىك كومپانيالار قۇرامىنا كىردى. ونىڭ كاپيتالدان­دىرۋ كولەمىن الەمدىك رىنوك 350 ميلليارد دوللارعا تەڭ دەپ باعالادى. بيىلعى جىلى رەسەي پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا، جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەر كوپتەگەن مەملەكەتتىك كومپانيالاردىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قۇرامىنان شىعارىلا باس­تا­دى. ساراپشىلار بۇل قادامدى شارۋا­شى­لىق جۇرگىزۋشى سۋبەكتىلەردىڭ جۇمىس تيىمدىلىگىن جانە مولدىرلىگىن ارتتىراتىن يگى باستاما دەپ باعالادى. ءسويتىپ، بيىل «گاز­پروم­نىڭ» ديرەكتورلار كەڭەسى قۇرا­مىنان رەسەي ەنەرگەتيكا ءمينيسترى سەرگەي شماتكو، ەكونوميكالىق دامۋ ءمينيسترى ەلۆيرا نابيۋلينا شىعارىلدى. قازاقستان وكىلىنىڭ الەمدىك ءىرى كور­پورا­تسيالاردىڭ بىرىنەن سانالاتىن كومپانيا باس­شىلىعىنىڭ قۇرامىنا كىرگىزىلۋى قازاق­ستان­دىق مەنەدجمەنتتىڭ دۇنيە ءجۇ­زىن­دە جوعارى باعالاناتىندىعىنا تاعى دا ءبىر دالەل بولسا كەرەك. ديرەكتورلار كە­ڭەسىنىڭ قۇرامىنداعى تاۋەلسىز ديرەكتورعا كورپوراتيۆتىك باسقارۋ جۇيەسىندە ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلە­دى. وسى ورايدا اكتسيونەرلەر ءۇشىن بۇل لاۋازىم يەسىنىڭ كومپانيا باسقارۋشى­لارىنا تاۋەلدى بولماۋى، ونىڭ جوعارى بىلىكتىلىگى مەن ءبىلىمىنىڭ دەڭ­گەيى وتە ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە تيمۋر ق ۇلى­باەۆتىڭ رەسەيلىك كونتسەرن ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا سايلانۋى ءتيىمدى بولىپ تابى­لادى. ءبىر جاعىنان، العاندا، تيمۋر ق ۇلى­باەۆ كاسىبي بىلىكتى مامان جانە تاۋەلسىز تۇلعا رەتىندە «گازپرومنىڭ» ىشكى كورپوراتيۆتىك ۇدەرىستەرىنە جاڭا لەپ اكەلە­دى. ەكىن­شى جاعىنان، ول الىپ گاز كومپا­نيا­سىنىڭ باسشىلارىمەن ءتىل تابىسۋدا دا قيىندىق كورمەيدى. سەبەبى، تيمۋر ق ۇلى­باەۆ قازاقستاندىق گازدى ەكسپورتتاۋمەن اي­نا­لى­ساتىن «قازروسگاز» بىرلەسكەن كا­سىپورنىنىڭ قۇرىلۋىنىڭ جانە گاز ءترانزيتى تۋرالى قا­زاق­ستاندىق-رەسەيلىك كەلى­سىم­دەردىڭ باس­تاۋىن­­دا تۇردى. سونىمەن بىرگە، تيمۋر ق ۇلى­­­باە­ۆ تمد مەملەكەتتەرىنىڭ الەم­دىك ەنەر­گەتي­كا سالاسىندا ىنتىماقتاستىعىن ارت­تىرۋعا كۇش سالىپ كەلەدى. بۇل ۇدەرىس نەگىزىنەن ءۇش باسىمدىققا سۇيەنەدى. بىرىنشىدەن، الەمدىك جانە ەۋرازيالىق ەنەرگەتي­كا­لىق رى­نوكتا تمد مەملەكەتتەرىنىڭ ءرولى ارت­تىرىلادى. ەكىنشىدەن، ەنەرگيالىق قۋات كوز­دەرىن ەسك­پورت­تاۋ جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە تمد مەملەكەتتەرى اراسىن­داعى باي­لانىستى نىعايتادى. ۇشىنشىدەن، ەنەرگەتي­كالىق جوبالار مەن جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا تمد مەملەكەتتەرى ارا­سىنداعى ءوزارا بايلانىس ارتتىرىلادى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «سا­مۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنىڭ باسشىلىعىنا تيمۋر ق ۇلىباەۆ كەلگەن كەزدە قوردىڭ جۇمىسىن جاڭا ساپالىق دەڭ­گەيگە كوتەرۋ جونىندە بىرقاتار ناقتى مىندەتتەر قويعان بولاتىن. بۇل ورايدا ۇلتتىق كومپانيالار قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارت­تى­رۋ ءۇشىن «سامۇرىق-قازىنا» ءوزىنىڭ ۇيىم­داس­تىرۋشىلىق جانە باسقارۋ قىزمەتىن جەتىلدىرۋى قاجەت. مىنە، وسى مىندەتتەر اياسى­ن­دا ول ىشكى جانە حالىقارالىق رىنوكتا جاڭا مۇمكىندىكتەر ىزدەستىرۋى كەرەك بولاتىن. تيمۋر ق ۇلىباەۆتىڭ الەمدەگى ەڭ ءىرى كورپوراتيۆتىك قۇرىلىمىنىڭ بىرىنە ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى بولىپ ارالاسۋى قازاق­ستان كادرلارىنىڭ الەمدىك قوعامداستىققا بەلسەنە كىرۋىنىڭ، ەلىمىزدىڭ باسەكەگە قابى­لەت­تىلىگىن ارتتىرۋدىڭ جارقىن ءبىر كورىنىسى بولدى. KazEnergy اسسوتسياسىنىڭ باس ديرەك­تو­رى جانبولات سارسەنوۆتىڭ ايتۋىنشا، قا­زاق­ستان مەن رەسەيدىڭ گاز سالاسىنداعى قا­رىم-قاتى­ناسى ءوزارا تيىمدىلىك بەرەتىن با­سىم­دىق­تار نەگىزىندە دامىپ كەلەدى. قازاق­ستان رەسەيگە ورتاازيالىق گاز ءترانزيتىن قام­تاماسىز ەتسە، رەسەي ورىنبوردا قارا­شى­عا­ناق گاز كون­دەنساتىن قايتا وڭدەيدى. «قاز­روسگاز» – «گاز­پروم» مەن «قازمۇناي­گاز­دىڭ» بىرلەسكەن كا­سىپورنى بولىپ تابى­لادى. بۇل كاسىپورىن­دا­عى ەكى جاقتىڭ ۇلەسى 50/50 پايىزدى قۇ­رايدى. «گازپروم» سياقتى الەم­دىك الىپ كومپانيا قۇرامىندا مۇنداي تەڭ ۇلەسى بار كاسىپورىن قۇرۋ دا قازاقستان تارا­پىنا كورسەتىلگەن باسىمدىقتىڭ بەلگىسى. ەكى مەملەكەتتىڭ گاز سالاسى اراسىنداعى ىنتى­ماقتاستىق مەيىلىنشە جۇيەلى دامىپ كەلەدى. وعان بۇرىن داۋلى بولىپ كەلگەن يماشەۆ كەن ورنىن بىرىگىپ يگەرۋ جونىندەگى كەلىسىم دە دالەل بولعانداي. ەندى مىنە، قازاقستاننىڭ مۇ­ناي-گاز سالاسىن­داعى بەدەلدى دە بىلىكتى مەنەدجەردىڭ كومپانيا ديرەكتورلار كەڭەسى­نىڭ قۇرامىنا ەنگىزىلۋى دە ءوزارا ءتيىمدى باي­لانىستى جاڭا ساپا­لىق دەڭگەيگە كوتەرسە كەرەك. – «گازپرومنىڭ» ديرەكتورلار كەڭەسىنە تيمۋر ق ۇلىباەۆتى شاقىرۋ جونىندەگى شەشىمى قازاقستاننىڭ گاز سالاسىنداعى كۇننەن-كۇنگە ءوسىپ كەلە جاتقان بەدەلى مەن ۇلكەن باسەكەلەستىگىن كورسەتەدى، – دەيدى ماكروەكونوميكالىق زەرتتەۋ ورتالىع­ى­نىڭ ديرەكتورى ولجاس قۇدايبەرگەنوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا، تمد مەملەكەتتەرىنىڭ ىشىندە ءبىرىنشى رەت قازاقستان وكىلىنىڭ «گاز­پروم» باسشىلىعىنىڭ قۇرامىنا شا­قى­رىلۋى ەۋرازيا كەڭىستىگىندە ەنەرگە­تيكا­لىق سالادا جاڭا ستراتەگيالىق جوبا­لار­دىڭ جۇزەگە اسىرىلاتىندىعىنىڭ دالەلى. قازاقستاندىق گازدى ەكسپورتتاۋ مىندەتىن نەگىزىنەن 2001 جىلى قۇرىلعان «قازروسگاز» جشس جۇزەگە اسىرادى. بۇل سەرىكتەستىكتىڭ گاز قورىنىڭ نەگىزىن ورىنبور گاز وڭدەۋ زاۋى­تىندا قايتا وڭدەلەتىن قاراشىعاناق كوندەنساتى قۇرايدى. «قازروسگاز» جشس ءبىرىنشى كەزەكتە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى رىنوگىنداعى گاز سۇرانىسىن تولىق قام­تاماسىز ەتەدى. سودان كەيىن قاراشى­عا­ناق گازى ەكسپورتقا شىعارىلادى. ەكى مەملەكەت اراسىنداعى بۇل بىرلەسكەن كاسىپورىن­نىڭ الەۋەتى العاشقى كەزەكتەگى كەلىسىم بو­يىن­شا 15 جىلعا ارنالعان. كاسپي جاعا­لاۋى گاز قۇبىرىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 1217 شاقىرىمعا سوزىلعان. ونىڭ جوبالىق ءوت­كىزۋ قۋاتى جىلىنا 40 ميلليارد تەكشە مەتر. ونىڭ ىشىندە جىلىنا 30 ميلليارد تەك­شە مەتر تۇركىمەنستان گازى جانە 10 ميلليارد تەكشە مەتر قازاقستان گازى جونەلتىلەدى. «قازروسگاز» جشس پەن «گازپروم دوبىچا ورەنبۋرگ» جشق اراسىنداعى كەلىسىم بويىنشا ورىنبور گاز وڭدەۋ زاۋىتىندا جىلىنا 8 ميلليارد تەكشە مەتر قاراشىعاناق گازى وڭدەلۋگە ءتيىس. وسىدان شىققان تاۋارلى گاز الدىمەن قازاقستاننىڭ ىشكى رىنوگىنا سودان كەيىن شەت ەلدەرگە ەكسپورتتالادى. قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى گاز سالاسىندا ورىن العان وسىنداي ەكى جاقتى تيىمدىلىك بەرەتىن جوبالاردىڭ بولاشاعى زور، پايداسى ۇلكەن. قازاقستاننىڭ ۇلتتىق مۇناي-گاز سالا­سى­نىڭ بىلىكتى كاسىبي مامانى تيمۋر ق ۇلى­باەۆ­تىڭ رەسەيدەگى ەڭ ءىرى كونتسەرن – «گازپروم» كوم­پانياسىنىڭ باسشىلىعى قۇرامىنا ساي­لانۋى ەكى ەل اراسىنداعى مەملەكەتارا­لىق تى­عىز ىنتىماقتاستىقتى جانە ەنەر­گەتيكا­لىق سالاداعى ءتيىمدى بايلانىستىڭ ايشىقتى كورىنىسى بولىپ تابىلادى. قازاق­ستاندىق ەكو­نو­ميكانىڭ كورپوراتيۆتىك وپە­را­تورى بولىپ تابىلاتىن «سامۇرىق-قازى­نا» ۇاق باسشى­سىنىڭ رەسەيدىڭ شەشۋشى ەنەرگەتيكالىق كون­تسەرننىڭ باسشىلىعى قۇرامىنا ەنۋى گەوسترا­تە­گيالىق ماڭىزدى ماسەلە. كەڭەستىك كەڭىس­تىك­تەن شىققان ەلدەر اراسىندا باستى ينتەگرا­تسيالىق كۇش بولىپ مويىندالعان قازاقستان مەن رەسەي اراسىن­داعى مۇنداي ستراتەگيالىق اليانستىڭ قۇ­رىلۋى الداعى ۋاقىتتا جۇمىس ىستەپ تۇرعان جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق قۇرى­لىم­دارعا بالاما بولاتىندىعى داۋسىز. جىلقىباي جاعىپار ۇلى.
سوڭعى جاڭالىقتار

ورال قوقىس استىندا قالۋى مۇمكىن

ايماقتار • بۇگىن، 16:47

دوللار قايتا قىمباتتادى

قارجى • بۇگىن، 15:58

ۇقساس جاڭالىقتار