يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇسىنىسىمەن يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى دەپ اتالاتىن بولدى.
بۇل شەشىم – ەلىمىزدىڭ يسلام الەمىندەگى بيىك بەدەلىنىڭ كەلىستى كورىنىسى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ استانادا وتكەن يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ 38-سەسسياسىنداعى سويلەگەن ءسوزى
بيسميللاھي ير-راحماني ير-راحيم!
قادىرلى قوناقتار,
حانىمدار مەن مىرزالار!
سىزدەردى كەڭپەيىل قازاقستان حالقى اتىنان ىستىق ىقىلاسپەن قارسى العانىما زور قۋانىشتىمىن!
بيىل ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىن مەرەكەلەپ جاتقان قازاقستان ءۇشىن يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋدىڭ تاريحي ماڭىزى وتە زور.
بۇگىندە بەيبىتشىلىك, ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ءۇشىن يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنىڭ قاجەتتىلىگى ارتا تۇسكەنى بارىمىزگە بەلگىلى.
بۇل ۇيىم – ءتورت قۇرلىقتاعى 57 مەملەكەتتى بىرىكتىرەتىن «يسلام الەمىنىڭ وزىندىك بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى» مىندەتىن اتقارىپ وتىرعان بىرەگەي قۇرىلىم بولىپ سانالادى.
بۇگىنگى الماعايىپ زاماندا ۋمما سالماقتى پروبلەمالارمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىر.
يسلام قوعامداستىعىنا بەيبىتشىلىك, جاڭعىرۋ, عىلىمي-تەحنيكالىق دامۋ جانە وركەندەۋ اۋاداي قاجەت.
ۋممانىڭ جيىنتىق ەكونوميكالىق الەۋەتى شەكسىز جانە بىزگە ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق, ءوزارا كومەك جانە دامۋعا ىقپالداستىق تۇرعىسىنان كۇش بىرىكتىرگەن ۇتىمدى بولادى.
ساۋدا-ينۆەستيتسيالىق, تەحنولوگيالىق, الەۋمەتتىك جانە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ءىس جۇزىنە اسىرۋدا يسلام ىنتىماقتاستىعى ءبىزدىڭ ۇيىمنىڭ باستى قاعيداتى ءرولىن اتقارادى.
يكۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر تۇرعىندارىنىڭ ورتاشا ساتىپ الۋ قابىلەتى توعىز جارىم مىڭ دوللاردى قۇرايدى, ال ەۋروپا ەلدەرىندەگى بالاما كورسەتكىش جيىرما ءتورت مىڭ دوللاردان اسادى.
يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمى ەلدەر اراسىنداعى دامۋدىڭ وزىندە ۇلكەن ايىرماشىلىقتار بار.
ماسەلەن, جان باسىنا شاققانداعى ءىجو اسا دامىعان جانە دامىماعان مەملەكەتتەر اراسىندا 100 پايىز ايىرماشىلىقتى قۇرايدى.
يكۇ-عا مۇشە ەلدەر الەمدىك ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردىڭ 70 پايىزىن باقىلاۋىندا ۇستاپ وتىر.
الايدا ولارعا الەمدىك ءىجو-ءنىڭ تەك قانا 7,5 پايىزى جانە الەمدىك تاۋار اينالىمىنىڭ 11 پايىزى عانا كەلەدى.
جاعدايدىڭ بۇلاي قالىپتاسۋى ءبىز ءۇشىن مۇلدەم ورىنسىز دەپ سانايمىن.
ءبىزدىڭ ۇيىمعا مۇشە ءاربىر مەملەكەتتىڭ, تۇتاستاي العاندا ۋممانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن جوعارىلاتۋ قاجەت.
سوندىقتان يكۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكالىق دامۋى ءۇشىن ينتەگراتسيالىق ستراتەگيا دايىنداۋدى ۇسىنامىز.
وسىدان ءۇش اپتا بۇرىن وتكەن ءبۇكىلالەمدىك جەتىنشى يسلام ەكونوميكالىق فورۋمىندا مەن بىرقاتار ناقتى ۇسىنىستار ەنگىزسەم, ولار نەگىزىنەن قابىلداندى.
اتاپ ايتقاندا, ون جەتەكشى مۇسىلمان ەكونوميكالىق توبى ءۇشىن ۇنقاتىسۋ الاڭىن قۇرۋدى ۇسىندىم.
ۇيىمعا مۇشە 57 مەملەكەتتىڭ تەك 10-ى عانا مۇسىلمان ەلدەرى قوعامداستىعى ءونىمى جيىنتىعىنىڭ 80 پايىزىن شىعارادى.
يكۇ شەڭبەرىندە ازىق-ت ۇلىك بويىنشا ءوزارا كومەك كورسەتۋ جۇيەسىن جونگە قويعان ءجون. ويتكەنى, بۇل كۇن وتكەن سايىن ۇلكەن پروبلەماعا اينالۋ ءۇستىندە. ال ازىق-ت ۇلىك جەتىسپەۋشىلىگى ءبۇگىنگى تاڭدا ۇلكەن ماسەلەگە اينالىپ وتىرسا, مۇددەلى ەلدەردە ونىڭ پۋلىن ۇيىمداستىرعان ۇتىمدى بولماق. ءبىز ونداي ۇيىمنىڭ شتاب-پاتەرىن ازىق-ت ۇلىك رەسۋرسىن ەكسپورتتايتىن مەملەكەت رەتىندە قازاقستاندا ورنالاستىرۋعا دايىنبىز.
بۇگىندە ەنەرگەتيكاعا اۋقىمدى ينۆەستيتسيالاردىڭ ماڭىزى وتە جوعارى.
حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق اگەنتتىكتىڭ باعالاۋىنشا, 2030 جىلعا دەيىن ەنەرگيا قۋاتىن ءوندىرۋ جانە تاسىمالداۋ ءۇشىن 17 تريلليون اقش دوللارىن شىعىنداۋ قاجەت بولادى.
ءبىزدىڭ ەلىمىز «بولاشاق ەنەرگياسى» تاقىرىبى بويىنشا «ەكسپو-2017» ءبۇكىلالەمدىك كورمەسىن وتكىزۋگە ءوز كانديداتۋراسىن ۇسىندى.
يكۇ-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر تاراپىنان ءبىزدىڭ باستاماشىلدىعىمىز قولداۋعا يە بولادى جانە ۇيىم ءمۇشەلەرى ۇسىنىلعان تاقىرىپتى تالقىلاۋعا بەلسەنە قاتىسادى دەپ ۇمىتتەنەمىن.
مۇسىلمان ەلدەرى پروبلەماسىن شەشۋگە ىشتەن كەلۋ قاجەتتىگىنە سەنىمدىمىن.
يسلام الەمىنە دامۋدىڭ شيكىزاتتىق باعىتىنان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق قىرىنا قاراي كوشۋ قاجەت.
يكۇ اياسىندا ەنەرگەتيكالىق سالادا ينۆەستيتسيالىق جانە تەحنولوگيالىق ىنتىماقتاستىق بويىنشا ءىس-ارەكەتتىڭ ءبىرلەسكەن جوسپارىن ازىرلەپ, قابىلداۋدى, سونداي-اق حالىقارالىق يننوۆاتسيالىق ورتالىق قۇرۋدى ۇسىنامىن.
يكۇ اياسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ ءىسى ماڭىزى زور باسىم باعىت بولىپ تابىلادى.
ءبىز يسلام دامۋ بانكى قاسىنان شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ارناۋلى قورىن قۇرۋدى ۇسىنامىز.
الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىس يسلام قارجى-ەكونوميكالىق مودەلىنىڭ تۇراقتىلىعى مەن ومىرشەڭدىگىن ايقىنداپ بەردى.
ۋمما الەمگە ۇسىنا الاتىن پايدالى جانە ءتيىمدى ونىمدەردىڭ ءبىرى يسلام قارجىلاندىرۋ جۇيەسى بولىپ تابىلادى.
قازاقستان وزىندە يسلام بانكىن اشتى.
ءبىز قازاقستاندا يسلام قارجىلاندىرۋى مەن وڭىرلەردە يسلامدىق قارجىلاندىرۋ قۇرالدارىنىڭ بەنچماركينگىن قۇرۋدى بەلسەندى تۇردە العا جىلجىتۋدامىز.
يسلام بانكينگى جونىندە حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزۋدى, سونداي-اق الماتىنى يسلام قارجىلاندىرۋىن قولداناتىن وڭىرلىك قارجى ورتالىعى رەتىندە دامىتۋدى ۇسىنامىن. بۇل كونفەرەنتسيانى دا سوندا وتكىزۋگە بولار ەدى.
اقىر اياعىندا يسلام الەمى ءوزىنىڭ ارتىقشىلىقتارىنىڭ ءبىرى – دەموگرافيالىق ءوسىم الەۋەتىن پايدالانىپ, ونى تۇراقتى ەكونوميكالىق دامۋدىڭ اجىراماس ءبىر بولىگىنە اينالدىرۋى ءتيىس.
حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا 2030 جىلى مۇسىلمان الەمىندە 2,2 ميلليارد ادام ءومىر ءسۇرەتىن بولادى. بۇل – پلانەتا حالقىنىڭ تورتتەن ءبىر بولىگى دەگەن ءسوز.
وراسان زور ادام رەسۋرستارى سايما-ساي ءبىلىم جانە عىلىممەن قامتىلۋدى قاجەت ەتەدى.
يسلام وركەنيەتىنىڭ قايتا ورلەۋىنە قىزمەت ەتىپ, جاڭا يدەيالاردىڭ العا جىلجۋىنا قابىلەت تانىتاتىن ينتەللەكتۋالدىق ەليتانى تاربيەلەۋ ءبىزدىڭ مىندەتىمىز بولۋى ءتيىس.
ورتا عاسىرلاردا يسلام الەمگە ماتەماتيكا, حيميا, استرونوميا, مەديتسينا, ساۋلەتكەرلىك, فيلوسوفيا مەن پوەزيا سالالارىندا ۇلى جاڭالىقتار مەن اشىلۋلاردى سىيلادى.
باعداد, كوردوۆا, تولەدو, الەكساندريا سەكىلدى قالالار بۇكىل الەمنىڭ ينتەللەكتۋالدىق ورتالىقتارى بولىپ تابىلدى. ولار عالىمدار, ادەبيەتشىلەر مەن كىتاپ شىعارۋشىلاردىڭ ءىرى قاۋىمداستىعىن وزدەرىندە شوعىرلاندىرا ءبىلدى.
مۇسىلماندار كورشى ەلدەردىڭ قىزىعۋشىلىعى مەن تاڭدانىسىن تۋىنداتقان قۋاتتى ينتەللەكتۋالدىق وركەنيەتتى قۇرا الدى.
قايتا ورلەۋ زامانىنىڭ قارساڭىندا حريستياندىق ەۋروپا شىعىس كيىمدەرىن كيدى جانە مۇسىلمانداردىڭ فيلوسوفيالىق شىعارمالارىن وقۋدى داستۇرگە اينالدىردى.
اراب تسيفرلارى مەن ەسەپتەۋ جۇيەسىنىڭ پايدا بولۋى ماتەماتيكادا, الگەبرادا, گەومەتريادا تانىمدىق توڭكەرىسكە اكەلدى. وسىنىڭ نەگىزىندە ەۋروپانىڭ مۇنان كەيىنگى گۇلدەنۋىنە قىزمەت ەتكەن وقىتۋشىلىق جۇيەسى قالىپتاسىپ, ءساۋلەتكەرلىك پەن ساۋدا دامىدى.
مىنە, وسىنداي قۋاتتى تاريحي ىرگەتاسقا سۇيەنە جانە بىرلەسە وتىرىپ ءبىز يسلام وركەنيەتىنىڭ ينتەللەكتۋالدىق ءرولىن قايتا جاڭعىرتۋعا مىندەتتىمىز.
مۇسىلمان الەمىنىڭ ينتەللەكتۋالدىق ۇلىلىعى مەن جاسامپازدىق كۇش-قۋاتى نەلىكتەن جوعالعاندىعىن زەرتتەپ, ءتۇسىنۋىمىز قاجەت.
يسلام ەلدەرى باي تابيعي, ادامي, قارجىلىق رەسۋرستارعا يە بولا وتىرىپ, نەلىكتەن الەمدىك دامۋ دەڭگەيىندە جوعارعى ورىندارعا يە بولا المادى؟
نەلىكتەن يسلام ۋنيۆەرسيتەتتەرى الەمدىك جوعارى ءبىلىم جۇيەسىندە وزدەرىن كورسەتە الماي وتىر؟
سوڭعى جيىرما جىلدا مۇسىلمان ەلدەرىندە جاراتىلىستانۋ جانە تەحنيكالىق عىلىمدار سالاسىندا الەمدىك دەڭگەيدەگى جاڭالىق اشۋلاردىڭ بولماۋ سىرى نەدە؟
بۇل شىندىقتى بايقاماۋدىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەس.
الەمدىك دەڭگەيدەگى الدىڭعى قاتارلى يدەيالاردىڭ ءپىسىپ-جەتىلۋى مەن جاڭالىقتاردىڭ اشىلۋىنا اقشا مەن تابيعي رەسۋرستار ەمەس, ءبىرىنشى كەزەكتە ينتەللەكتۋالدىق ورتا مەن قوعامدىق-ساياسي احۋالدىڭ قاجەت بولاتىندىعى ابدەن ايقىن.
بىرقاتار مۇسىلمان مەملەكەتتەر بۇگىننىڭ وزىندە وسى باعىتتا العا باسىپ كەلەدى. ولاردا الەمدىك دەڭگەيدەگى ۋنيۆەرسيتەتتەر اشىلۋدا.
استانادا اشىلعان حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەت سولاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. مۇندا ينجەنەرلىك, جاراتىلىستانۋ-تەحنيكالىق جانە گۋمانيتارلىق ماماندىقتار بويىنشا الەمدىك دەڭگەيدە ءبىلىم بەرىلۋدە.
پايعامبار, ونى جاراتقاننىڭ ءوزى جارىلقاسىن, بىلىمگە بارا جاتقان ادام اللانىڭ جولىنا تۇسەدى دەگەن جوق پا ەدى.
قۇرمەتتى دوستار!
يكۇ جاھاندىق دەڭگەيدەگى جاڭا ۇسىنىستاردى ازىرلەپ, شەشىمدەر قابىلداۋ ۇدەرىسىنە بەلسەنە قاتىسۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىن.
G20 سامميتتەرىنىڭ جۇمىسىنا يكۇ وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى ۇسىنامىن.
بۇل «جيىرمالىقتىڭ» وكىلەتتىلىگىن ارتتىرىپ, يكۇ ەلدەرىنە حالىقارالىق «كۇن تارتىبىندەگى» ماڭىزدى ماسەلەلەر جونىندە وزدەرىنىڭ توپتاستىرىلعان ۇستانىمىن قورعاۋعا مۇمكىندىك بەرگەن بولار ەدى.
حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ كۇشەيۋىن جالپى مۇسىلماندىق ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا مەن ءوزارا ارەكەتتەستىكتى دامىتۋدىڭ ساپالى كەزەڭى دەپ ەسەپتەيمىز. ورتالىق ازيا مەن ىنتىماقتاستىق جونىندەگى يكۇ ارەكەتتەستىك جوسپارىنىڭ ازىرلەنۋى وسىعان جاقسى مىسال بولا الادى.
اۋعانستانداعى تۇراقسىزدىق ءبىزدىڭ ءبارىمىزدىڭ ورتاق مازاسىزدانۋىمىزدى تۋىنداتادى.
ۇيىمنىڭ ءوزى ەسىرتكى بيزنەسى مەن كۇرەس جونىندەگى وزىندىك مۇمكىندىكتەرىن تولىق پايدالانىپ وتىرماعاندىعىن مويىنداۋىمىز كەرەك. سوڭعى ون جىلدا اۋعان گەروينىنىڭ ءوندىرىسى مەن ەسىرتكى ترافيگى ون ەسە ءوستى. ءبىز ەسىرتكى بيزنەسىمەن كۇرەستە جانە كوپتەن بەرى زارداپ شەگىپ كەلە جاتقان اۋعان حالقىنا كومەك كورسەتۋدە ءوز مۇمكىندىكتەرىمىزدى تولىق پايدالانىپ وتىرعانىمىز جوق.
اۋعانستان جونىندەگى يكۇ ارناۋلى وكىلىنىڭ قىزمەتىن بەلسەندى ەتۋمەن قاتار يكۇ اياسىندا وسى ەلگە كومەك كورسەتۋ ماسەلەسىمەن شۇعىلداناتىن ارناۋلى جۇمىس توبىن قۇرۋدى ۇسىنامىن.
جاھاندىق شاقىرۋلار الدىندا ۋممانىڭ بارلىق مەملەكەتتەرىنىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋدەگى ءبىزدىڭ ۇيىمنىڭ بەلسەندىلىگى مەن ينستيتۋتتىق ءرولىن كۇشەيتۋ قاجەت.
داكاردا 2008 جىلى قابىلدانعان يكۇ جاڭا جارعىسى ءبىزدى وسىعان باعىتتايدى.
ول ۇيىمدى يكۇ-نى رەفورمالاۋ مەن جالپى جاڭعىرتۋ كونتەكسىندە جاڭا سيپاتتاما بەرۋگە, ونىڭ ورگاندارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا شاقىرادى.
اتاپ ايتقاندا, يكۇ-عا ءتيىمدى ورگان – تەرەڭ بولجاۋ-تالداۋ جۇمىستارىن جۇرگىزە الاتىن, مەملەكەت باسشىلارىنا ۇيىمنىڭ ءوز ىشىندە جانە بۇكىل الەم بويىنشا وقيعالاردىڭ ءوربۋ جاعدايىنا بايلانىستى مۇمكىن ستسەناريلەر مەن نۇسقالاردى ۇسىنا الاتىن ينستيتۋت نەمەسە ورتالىق قاجەت.
قازاقستان باستاماشىلدىعى بويىنشا ازياداعى ءوزارا ىقپالداستىق جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ قۇرىلۋى ازيالىق كونتينەنتتە قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىقتىڭ كوپجاقتى تاماشا قۇرالىنا اينالدى. وعان قاتىسۋشى 24 مەملەكەتتىڭ 15-ءى يكۇ مۇشەلەرى بولىپ تابىلادى.
ءبىزدىڭ جالپى كۇش جۇمساۋىمىزدىڭ ارقاسىندا يكۇ-نىڭ اوسشك, ەقىۇ, شىۇ-مەن ۇنقاتىسۋىنىڭ نەگىزى ورنىقتى.
ءبىز ونى ودان ءارى دامىتۋعا بارلىق جاعىنان ىقپال ەتۋگە نيەتتىمىز.
قازاقستاننىڭ بۇكىل الەم بويىنشا قۋاتتىلىعى جونىنەن ءتورتىنشى راكەتالىق-يادرولىق ارسەنالدان ءوز ەركىمەن باس تارتىپ, سەمەي يادرولىق پوليگونىن جاپقاندىعى, يادرولىق قارۋدان تىس ورتالىق-ازيالىق ايماقتى قۇرۋدىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسىنا اينالعاندىعى ءوزدەرىڭىزگە بەلگىلى.
مەن ءوز حالقىمنىڭ اتىنان قازاقستان پرەزيدەنتى رەتىندە سىزدەردى تاياۋ شىعىستا يادرولىق قارۋلاردان تىس ايماقتى قۇرۋعا, ال بولاشاقتا يادرولىق قارۋسىز جاھاندى قالىپتاستىرۋ ىسىنە بەلسەنە قاتىسۋعا شاقىرامىن.
حالىقارالىق لاڭكەستىك, ەڭ الدىمەن, مۇسىلمان الەمىنە ۇلكەن قاتەر ءتوندىرۋدە.
بىزگە يسلام مەملەكەتتەرىنىڭ وسى قاتەرگە قارسى تۇراتىن سايما-ساي ءتاسىلدەرىن ىنتىماقتاسا وتىرىپ ازىرلەۋ قاجەت.
پالەستينالىقتاردىڭ ءوز مەملەكەتىن قۇرۋ جونىندەگى زاڭدى قۇقىقتارىنىڭ جۇزەگە اسپاۋى, شىعىس يەرۋساليم مارتەبەسى تۋرالى ماسەلەنىڭ شەشىمسىزدىگى, بوسقىنداردىڭ اۋىر جاعدايى تەك تاياۋ شىعىستا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, ودان شەتكەرى ايماقتاردا دا كۇردەلى جاعدايدىڭ قالىپتاسۋ كوزى بولىپ وتىر.
ءبىز وڭىردە بۇۇ قارارىمەن سايكەس بەيبىت رەتتەۋ جونىندەگى باستاماشىلدىقتى قولدايمىز.
قازاقستان يكۇ-عا كۇردەلى كەزەڭدە توراعالىق ەتىپ وتىر. جيىرما ءبىرىنشى جۇزجىلدىقتىڭ باسىندا يسلام الەمى ەلەۋلى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق پروبلەمالارعا جانە ساياسي سىلكىنىستەرگە تاپ كەلىپ وتىر.
تاياۋ شىعىستا جانە سولتۇستىك افريكادا ورىن العان وقيعالارعا سۇرىپتاۋ جاساۋ بارىسىندا بۇل سىلكىنىستەردىڭ باستى سەبەبى بۇل ەلدەردەگى شەشىلمەگەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق پروبلەمالار بولىپ وتىرعاندىعىن كورسەتەدى.
قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان كەزەڭنەن باستاپ حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋدىڭ باستى تۇعىرى ەكونوميكالىق دامۋ ەكەندىگىنە باسىمدىق بەردى جانە ءبىز دۇرىس قادام جاسادىق. تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى ىشىندە جان باسىنا شاققانداعى ءىجو 12 ەسەدەن استام ءوسىپ, 10 مىڭ دوللاردى قۇراپ وتىر.
ءبىز جاقىن اراداعى 5 جىل مەرزىم ىشىندە بۇل كورسەتكىشتى ءبىر ادامعا شاققاندا 15 مىڭ دوللارعا جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىرمىز. بۇل الىناتىن مەجە.
تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە قازاقستاندىقتاردىڭ تابىسى 17 ەسە ءوستى.
مىنە, وسىنداي جەتىستىكتەردىڭ ارقاسىندا جىل سايىن ءبىزدىڭ بىرنەشە ميلليونداعان ازاماتتارىمىز شەتەلدەردە دەمالۋعا مۇمكىندىك الادى, 30 مىڭنان استام جاس قازاقستاندىقتار شەتەلدەردىڭ الدىڭعى قاتارلى بەدەلدى وقۋ ورىندارىندا ءدارىس الۋعا مۇمكىندىك الدى.
جاھاندىق داعدارىستىڭ اۋىر كەزەڭىندە قازاقستاندا جۇمىسسىزدىق وسكەن جوق, كەرىسىنشە, تومەندەدى.
تاريح ءۇشىن قاس-قاعىم ءسات بولىپ سانالاتىن 10 جىل ىشىندە, بۇگىن وزدەرىڭىز قوناق بولىپ وتىرعان جاڭا استانا – استانا قالاسى سالىندى.
ەكونوميكاعا باسىمدىق بەرۋ ءبىزدى ءتيىمدى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە, قوعامداعى رۋحاني كەلىسىم جانە ساياسي تۇراقتىلىققا قول جەتكىزۋگە اكەلدى.
يسلام ۇدەرىستەرىن قايتا پايىمداۋ جانە ساقتاۋ, قوعامدى مودەرنيزاتسيالاۋ – مىنە, ءبىزدىڭ دامۋ جولىمىزدىڭ تراەكتورياسى وسىنداي.
قازاقستان مۇسىلمان تۇرعىندارى باسىم بولىپ سانالاتىن زايىرلى مەملەكەت.
ءبىز بارلىق مۇسىلمانداردىڭ ءبىر-بىرىنە جانە وزگە ءدىننىڭ بارلىعىنا دەگەن توزىمدىلىگى, بايىپتىلىعى جانە تانىمدىلىعى نەگىزىندە بىرىگۋىن جاقتايمىز.
ءبىز مادەني-ءدىني داستۇرلەردى جانە ءارتۇرلى ەتنوستاردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ساقتاي وتىرىپ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭعىرۋعا جانە حالىقتىڭ الەۋەتىن ودان ءارى كوتەرۋگە ءبىرىنشى كەزەكتە باسىمدىق بەرەمىز.
مۇسىلمان مەملەكەتتەرى نەعۇرلىم تابىستى بولسا, سولعۇرلىم الەمدە يسلام بەينەسى تارتىمدى بولماق.
الەمدىك ساياساتتىڭ وتە كۇردەلى پروبلەمالارىنىڭ ءبىرى مۇسىلمان الەمىنىڭ باسقا الەممەن, ءبىرىنشى كەزەكتە باتىسپەن كۇردەلى قارىم-قاتىناسى بولىپ وتىر.
مۇسىلمان الەمىنىڭ بۇگىندە باتىستىق پايىم بويىنشا ءبىرىنشى كەزەكتە راديكالدى بولىگى باسىمدىلىق الىپ, الەم جۇرتشىلىعى كوزقاراسى بويىنشا نەگىزسىز ۇرەي تۋعىزادى.
بۇل رەتتە يسلامنىڭ ءبىرىنشى كەزەكتە جالپى ادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى ادامگەرشىلىك, توزىمدىلىك جانە ادىلەتتىلىك قاسيەتتەردى ناسيحاتتايتىندىعىن اتاپ كورسەتۋ كەرەك.
يسلام ءدىنىنىڭ نەگىزگى تۇعىرى ەكسترەميستىكتى, ونىڭ ىشىندە ءدىني تانىمداردى جامىلاتىن لاڭكەستىك قۇرىلىمدارمەن ەشقانداي بايلانىسى جوق.
لاڭكەستىكتىڭ سالدارىنان ەڭ ءبىرىنشى يسلام مەملەكەتتەرىنىڭ ازاماتتارى زارداپ شەگەتىندىگى بەلگىلى.
مۇحاممەد پايعامباردىڭ حاديستەرىندە بىلاي دەلىنەدى: «ءدىن – زورلىق-زومبىلىقتان باس تارتۋ. ەشقانداي مۇسىلمان بالاسى زورلىق-زومبىلىقتى قولداۋعا ءتيىستى ەمەس».
ءبىزدىڭ الدىمىزدا ەكى وتە ماڭىزدى مىندەت تۇر.
ءبىرىنشى – ساياسي يدەولوگيا رەتىندە ءدىني فۋندامەنتاليزمگە قارسى تۇرۋدى ۇيرەنۋ.
ءبىز يسلامنىڭ ساياسي زورلىق-زومبىلىقپەن, ەكسترەميزممەن جانە لاڭكەستىكپەن ەشقانداي بايلانىسى جوق ەكەندىگىن ءۇزىلدى-كەسىلدى مالىمدەۋگە ءتيىستىمىز.
بۇكىلالەمدىك جەتىنشى يسلام ەكونوميكالىق فورۋمىندا مەن ءبىرتۇتاس مەديالىق يسلام جوباسىن جاساۋ جونىندە ۇسىنىس جاسادىم.
قازىر وسى جوباعا قارسى ينتەرنەتتە «جاڭا مەديالىق» قۋاتتى قارسىلىقتار قارقىن الۋدا.
وسىعان بايلانىستى مەن مۇسىلماندىق رۋحاني قۇندىلىقتاردى تاراتاتىن, جاستاردىڭ يسلام ءدىنى مەن مادەنيەتىنە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىراتىن, ءبىزدىڭ ۇيىمىمىزدىڭ قىزمەتىن ناسيحاتتايتىن ە-ISLAM ينتەرنەت-رەسۋرسىن قۇرۋدى ۇسىنامىن.
ەكىنشى مىندەت – مۇسىلمان الەمى جانە باتىس الەمى اراسىنداعى اشىق جانە ادىلەتتى ۇنقاتىسۋدى بارىنشا جانداندىرۋ كەرەك.
قازاقستاننىڭ يكۇ-عا توراعالىعى مىنە, وسى يگىلىكتى ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان.
2008 جىلى استانادا ءبىرىنشى رەت مۇسىلمان الەمى مەن باتىستىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كونفەرەنتسياسى وتكىزىلدى.
بىزگە باتىس جانە ۋمما مەملەكەتتەرى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىكتى تەرەڭدەتۋ جونىندەگى ۇنقاتىسۋ ءۇشىن 60-تان استام مەملەكەت پەن حالىقارالىق ۇيىمنىڭ وكىلدەرىن جيناۋعا مۇمكىندىك تۋدى. مەنىڭ ويىمشا, رەسمي تۇلعالاردىڭ وسىنداي ۇنقاتىسۋىن وتكىزۋدى جالعاستىرۋ قاجەت.
قاسيەتتى قۇراندا مۇسىلمان ەمەس ادامدارمەن پىكىرتالاس جانە ۇنقاتىسۋ نەگىزىن جۇرگىزۋ تۋرالى بىلاي دەلىنەدى: «جاراتقاننىڭ قاسيەتتى جولىنا عۇلامالىقپەن جانە ىزگى ىسىڭمەن باستا جانە ولارمەن بولاتىن پىكىرتالاستى ىزگىلىكپەن جالعاستىر».
بۇل ءارتۇرلى پيعىلداعى ەكسترەميستەردىڭ الەمدە ءوزارا جاۋلىق ءدانىن سەۋىپ, «وركەنيەتتەر قاقتىعىسى» دەگەن تەكەتىرەسكە تارتىپ جاتقان كەزەڭدە ەرەكشە ماڭىزدى بولىپ تابىلادى.
بۇل نەگىزىنەن دۇرىس ەمەس جانە قۇردىمعا اپاراتىن سەبەپ.
حريستيان جانە مۇسىلمان وركەنيەتىنىڭ قاقتىعىسىنا ءبىزدى يتەرمەلەيتىن بۇل پيعىل ءبىزدىڭ پلانەتامىزداعى تىرشىلىكتى جويىپ جىبەرۋگە اكەلىپ سوعاتىندىعى ابدەن مۇمكىن.
نەلىكتەن بۇل بارلىعىمىزدى توقتاتا المايدى؟
وسى سۇراق توڭىرەگىندەگى ساليقالى وي ءبىزدى بەيبىتشىلىكتى جانە ءوزارا ءتۇسىنىستىكتى قالىپتاستىرۋعا يتەرمەلەۋگە ءتيىس.
تاريحي تۇرعىدان يسلام, حريستيان جانە يۋدايزم ءوزارا ءبىر-بىرىمەن جاقىن, ءبىزدىڭ دىندەرىمىز ءوزارا تاۋەلدى جانە ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرىپ وتىرادى.
ءبىز ءبىر عانا قۇدايدى مويىندايمىز, ءبىزدىڭ دىندەرىمىزدە ءبىر عانا ىبىرايىمدىلىق – ابرامدىق نەگىز بار.
ءبىز «وركەنيەتتەر قاقتىعىسىنىڭ» ورنىنا «وركەنيەتتەر بىرلەستىگىن» ۇسىنامىز.
ءبىز ءوزارا قاقتىعىستىڭ ورنىنا بارلىق الەم ەستيتىندەي مۇسىلمان جانە حريستيان الەمى اراسىنداعى اشىق تا ادىلەتتى ۇنقاتىسۋعا شاقىرامىز.
مۇنداي قادام ۋمما تاراپىنان يسلامعا دەگەن قۇرمەت پەن سەنىمدىلىكتى ارتتىرادى.
قازاقستاندا مۇسىلمان مەشىتتەرىنىڭ مۇنارالارى, حريستيان حرامدارى مەن يۋدەيلىك سيناگوگالاردىڭ كۇمبەزدەرى بەيبىت قاتار ءومىر سۇرەدى, سىزدەردىڭ ولارعا بارۋعا جانە كورۋگە ءمۇمكىندىكتەرىڭىز بار. بىزدە 130-دان استام ەتنوستىڭ وكىلدەرى بەيبىت قاتار ءومىر سۇرەدى.
بۇل ءىس جۇزىندە ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بەيبىتشىلىك جانە تولەرانتتىلىقتى ناسيحاتتاۋعا قوسقان ۇلەسى بولىپ تابىلادى.
قازاقستان وتكەن جىلى ەڭ ءىرى ەۋرواتلانتيكالىق ۇيىم ەقىۇ-عا توراعالىعىن اياقتادى.
وسى استانادا, ناق ءوزىمىز وتىرعان وسى زالدا 11 جىل ۇزىلىستەن كەيىن العاش رەت وسى ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ءسامميتى ءوتتى.
ءبىز ەقىۇ-عا توراعالىعىمىزدىڭ مۇمكىندىكتەرىن يكۇ شەڭبەرىندەگى بايلانىستاردى كەڭەيتۋگە, مۇسىلمان الەمى مەن باتىستىڭ تۇسىنىستىگىن تەرەڭدەتۋگە, ورتالىق ازيا پروبلەمالارى مەن سۇرانىستارىنا ەۋروپا مەن اقش-تىڭ نازارىن اۋدارۋعا پايدالاندىق.
ەقىۇ-عا توراعالىعىنىڭ باي ءتاجىريبەسىن پايدالانا وتىرىپ, قازاقستان يكۇ مينيسترلىك كونفەرەنتسياسىن باسقارعاندا ءبىزدىڭ ۇيىمىمىزدىڭ كەز كەلگەن پروبلەمالارىن شەشۋ جولىنداعى جان-جاقتى ۇنقاتىسۋ الاڭىن دايىنداۋعا دايىن.
بىزدە الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر سەزىنىڭ قالىپتاسقان الەۋەتىن پايدالانۋ جونىندەگى جاقسى مۇمكىندىكتەر بار.
كەزەكتى ءتورتىنشى سەزد استانادا 2012 جىلى وتەدى.
ءبىزدىڭ اڭگىمەمىزدى جالعاستىرۋ ءۇشىن قۇرمەتتى ءدىن وكىلدەرىن وعان قاتىسۋعا شاقىرامىن.
قۇرمەتتى كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار!
استانالىق ۇنقاتىسۋ الاڭى باتىستا سول سياقتى شىعىستا دا بولىپ جاتقان كوپ رەتتەگى كونفەسسياارالىق قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋعا جانە ولاردى شەشۋگە ىڭعايلى مۇمكىندىك بەرەدى.
قۇرمەتتى دوستار!
ءسوز سوڭىندا بۇگىنگى فورۋم مۇسىلمان الەمىندەگى قاۋىپسىزدىك پەن ەسەندىكتى نىعايتۋعا لايىقتى ۇلەسىن قوسادى دەپ سەنىم بىلدىرەمىن.
بۇگىن قازاق جەرىندە ۇيىمدى جاڭاشا يسلام ىنتىماقتاستىق ۇيىمى دەپ اتاي باستاۋ – ءبىزدىڭ جاڭارۋىمىزدىڭ, بىرلىگىمىزدىڭ جانە ۇمبەتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ سيمۆولى بولادى دەپ سەنەمىن.
ءبىزدىڭ ۇيىم حالىقارالىق «كۇن ءتارتىبىن» قالىپتاستىرۋعا بەلسەندىرەك قاتىسادى دەپ ءۇمىت ارتامىن.
قازاقستاننىڭ ۇيىمعا توراعالىعى «بەيبىتشىلىك, ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ» ۇرانى اياسىندا ءوتۋى بەكەر ەمەس.
وسى ءۇش ولشەم بويىنشا ءبىرشاما جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزگەن ءبىزدىڭ ەلىمىز يسلام ىنتىماقتاستىق ۇيىمى بەدەلىنىڭ ارتا تۇسۋىنە كۇش سالادى.
سەسسياداعى جۇمىستارىڭىزعا ءساتتىلىك جانە تابىس تىلەيمىن!
نازارلارىڭىزعا زور راحمەت!
