«انتيۆيرۋس» سپەكتاكلى بىزگە نە ايتقىسى كەلەدى؟

جۇرتشىلىقتىڭ ساحنا ونەرىنە دەگەن ىڭكارلىگىن سۋىتپاۋ تەاتر ۇجى­مى ءۇشىن ەڭ باستى ماقسات. سوندىقتان دا تەاتر مەن كورەرمەن اراسىندا تىعىز باي­لانىس ورناتۋ ماقساتىندا ق.قۋا­نىش­باەۆ اتىنداعى قازاق مۋ­زى­كالىق دراما تەاترى جاڭا تۋىن­دى­لاردىڭ بىرىنەن كەيىن ءبىرىن جۇرت­شى­لىق نازارىنا ۇسىنۋدى سوڭعى كەزەڭ­دە ادەتكە اينال­دىردى دەسەك تە بولا­دى. ءبىر ەسەپتەن ويتپەسكە قاقىسى دا جوق سياقتى. بۇلاي دەيتىنىمىز, ونەر­دىڭ ءمۇيىزى قاراعايداي كوريفەيلەرى مەن تەاتر سىنشى­لارى­نىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, بۇگىندە ەلىمىزدەگى مىقتى رەجيسسەرلەر وسى تەاتردا ەڭبەك ەتەتىن كورىنەدى. بىزدىڭشە, مۇنىڭ ءوزى دە زاڭدىلىق سياقتى. ويتكەنى, ونەر­دىڭ ايتۋلى تۇلعالارىنىڭ دا شىعارما­شى­لىق تاعدىرىن بۇگىندە استانامەن جىمداستىرا ءورۋىنىڭ ماڭىزى زور دەسەك, ۇدايى ىزدەنىستە جۇرەتىن مىقتى رە­جيسسەرلەردىڭ ءبىرى, ءتىپتى بىرەگەيى بولات ۇزاقوۆ قويعان تۋىندىلاردى جۇرتشى­لىق­تىڭ قالت جىبەرمەيتىنىن, ساحناعا شىققان بەتتە ونى ارنايى بارىپ كو­رە­تى­نىن ەستىپ تە, بايقاپ تا ءجۇرمىز. ارينە, شىعارماشىلىق ادا­مى ءۇشىن بۇل ەڭ ۇلكەن باقىت قوي. الايدا, ونداي باقىت­تىڭ وپ-وڭاي با­سى­ڭا قونا سالماسى دا بەلگىلى. ءويت­كەنى, ونداي باقىتقا تى­نىم­سىز ەڭ­بەك­تىڭ, ۇدايى ىزدەنىستىڭ ءنا­تي­جەسىندە عانا جەتۋگە بولادى. ءبىز جوعارىدا بولات قويعان تۋىن­­دىلاردى استانا جۇرتشى­لى­عى­نىڭ قاشاندا كۇتىپ جۇرەتىنىن ءجاي كوڭىل اۋلاۋ ءۇشىن ايتىپ وتىر­عانىمىز جوق. سول تەاتر كورەر­مەندەرى ايتقان پىكىر­لەردى عانا تىلگە تيەك ەتىپ وتىر­مىز. مىنە, بۇل جولى دا تاعى ءبىر تىڭ تۋىندىنى بولات ۇزاقوۆتىڭ ساحناعا شىعار­عا­نىن, ونىڭ قانى تامىپ تۇرعان بۇگىنگى كۇننىڭ پروبلەماسى ەكەنىن دە كورەرمەن قاۋىمنان, گازەت وقىر­ماندارىنان ەستىگەنبىز. جاقسىنى كورمەككە دەگەن, بولات ۇزاقوۆ ساحنالاعان ەركىن جۋاس­بەكتىڭ  «انتيۆيرۋس» كومەديا­سىنا, ءسويتىپ, ءبىز دە بارعانبىز. باستاپقىدا سپەكتاكلدىڭ «انتيۆيرۋس» دەگەن اتىنا قاراپ, ادام دەن­ساۋ­لى­عىنا قاتىستى دۇنيە بولار دەگەن ويعا كەلگەنبىز. الايدا, بۇل جەكە ادام­نىڭ ءتان ساۋلىعىنان گورى, قو­عام­نىڭ جان ساۋلىعىن قاۋزايتىن ءدۇ­نيە بولىپ شىقتى. دەگەنمەن, باس­تاپ­قى ويىمىز مۇلدەم نەگىزسىز دەۋگە دە كەلمەيتىن سياقتى. ويتكەنى, قوعام دا جاندى اعزا عوي. ادەتتە, باستىڭ اۋىرىپ, بالتىر­دىڭ سىزداۋى وزىنەن ءوزى تۋىنداي سال­ماي­دى. دەمەك, بۇل ادام اعزاسىندا ۆيرۋستىڭ كوبە­يىپ, اۋرۋدى قوزدىرىپ تۇرعانىن كور­سە­تە­دى. ەگەر سول ۆيرۋسقا قارسى ءدارى ەگىپ, اعزانى ەمدەمەسە, ونىڭ ءتۇبى كە­سا­پات­تى كەسەلگە اينالماق. ءتىپتى, ادام ءومى­رى­نە ۇلكەن قاۋىپ ءتوندىرۋى دە ابدەن مۇمكىن. قوعام ومىرىنە دە قاتىس­تى وسىنى ايتۋعا بولادى. سپەكتاكلدەگى وقيعا ءوزىمىز كۇندە كورىپ جۇرگەن تەحنيكالىق قىزمەت كور­­سەتۋ ورتالىعىندا ءوربيدى. بۇگىن­دە تەمىر تۇلپار كەز كەلگەن ادامنىڭ تاقى­مىن­دا جۇرگەنى وزىمىزگە ايان. سون­دىق­تان دا, بۇل ورتالىققا باس سۇق­­پايتىن ادام كەمدە-كەم. جىگىت-جە­لەڭ دە, قىز-قىرقىن دا وسىندا. ەگەر باجايلاپ قارا­ساڭىز, وسىنداي ور­تا­لىقتاردا (جال­پى قىزمەت كور­سەتۋ سالاسىنىڭ قاي تۇرىندە بولسىن) ءىشى-باۋىرىڭىزعا كىرىپ, مايلى قا­سىق­تاي جىلپىلداپ تۇر­عانداردىڭ نەگىزىنەن كەلىمسەكتەر ەكەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. ولار سىزگە «كەزەك كۇتىڭىز. ەرتەڭ كەلىڭىز» دەمەيدى. اق­شاسىن بەرسەڭىز, لىپىل قاعىپ, لەزدە قىز­مەت كورسەتەدى. كولىگىڭىزدى جۋىپ تا, ءجون­دەپ تە بەرەدى. ال ءبىزدىڭ قازەكەڭ وسىن­داي جۇزىكتىڭ كوزىنەن وتكەندەي قىز­مەتكەر جالداپ, سولارعا باستىق بو­لىپ, قوقيلانعانىنا ءماز. ءيا, ولار ار جاعىنا وي جۇگىرتىپ, باس قاتىرىپ جات­قان جوق. ال كەلىمسەكتەردىڭ ءار­قاي­­­سى­سىنىڭ ءوز ارمانى بار. ولار قايتسە دە  قازاقتىڭ قالتاسىن قاعىپ, مول اقشا تاپقىسى كەلەدى. ونىڭ ءبىرى جەر ساتىپ الىپ, الىپ عيمارات تۇر­عى­زىپ, اينالا­سى­نا اعايىن-تۋعانىن جيناپ, بۇگىنگى باستىق بولىپ شەرتيىپ جۇرگەندەردى مالاي ورنىنا ۇستاۋ­دى كوزدەيدى. سپەكتاكلدەگى راۆشان (داستان ءالىموۆ, ءجانى­بەك مۇساەۆ) سونىڭ ءبىرى. سىرتتاي ەلگەزەك, ەلگە جۇعىمدى كورىنگەنىمەن, ونىڭ ىشىندە الگىندەي جىمىسقى وي تۇ­نىپ جاتىر. ءتىپتى ونىسىن جاسىر­مايدى دا. جال­پى, سىرتتان كەلىپ, قازاق جەرىنەن ناپاقاسىن ايىرىپ جۇرگەندەردىڭ قاي-قايسىسى دا وسىنداي ءارتۇرلى وي­دىڭ جەتەگىندە جۇرگەندەر. ولاردىڭ ءبىرى­نىڭ تۋعان جەرىندە جۇزدەگەن گەكتار جەرى, ونشاقتى دۇكەن, رەستوران­دارى بار. بىراق, ونى مىسە تۇتىپ جۇرگەن ولار جوق. وزدەرى جۇمىس ىستەۋگە قىرسىزداۋ حالىقتىڭ ەسەبىنەن بايىپ جاتۋعا ءمۇم­كىندىك بار بولسا, ونى قالاي قۇر جىبەرۋگە بولادى؟! سوندىقتان ولار قازاق جەرىنە كەلىپ, اقشا تاۋىپ ءجۇر. مەيلى, بۇگىنگى باس­تىقتار ازىرگە بىزگە قوجايىن بولا تۇر­سىن. اۋسەلەسىن كەيىن كورەدى. شارۋا­سى شاتقاياقتاپ شىعا كەلگەندە, مەنىڭ قول استىما كەلىپ مالاي بولا­دى, دەگەن ويدى  دا نافيسا (نۇرزادا تاشيموۆا, مايرا ومار), فاتيما (باقىت جۇماعۇلوۆا, زيباگۇل كارينا), زۋلفيا (ايمان ايماعامبەت, گۇل­بارشىن قى­لىشباي), گۇلچەتاي (اينۇر بەر­مۇ­حامبەتوۆا, اينۇر جەت­پىس­باەۆا) قوسىلا ورىنداعان بي قيمىلدارى ايقىن اڭ­عارتىپ, بۋىن-بۋىنىڭدى قۋالاپ بارا جاتادى. ال ءبىزدىڭ اعايىندار بولسا, بار شارۋانى كەلىمسەكتەرگە جۇكتەپ,  ءوز­دەرى سىرا ءىشىپ, كارتا ويناعاندارىنا ءماز. ءتىپتى, ولاي ەتپەسىنە دە كەلىمسەك­تەر­دىڭ ىرىق بەرەتىن ءتۇرى جوق. ءدامدى تاعا­مىن ال­دى­نا توسىپ, شىبىنىن قورىپ, ءالدي­لەپ ۇيىقتاتۋعا دا دايار. ال وزدەرى بولسا ەش  بەينەتتەن قاشپايدى. شار­­­شا­­دىڭدار عوي, ءبىر مەزگىل دەم ا­لىڭ­دار  دەگەن ءسوزدى مۇلدەم ەستىگىسى دە كەلمەيدى. ويتكەنى, ولار ۋاقىتتىڭ اقشا, تا­بىس ەكەنىن جاقسى بىلەدى. مۇنداي جاعدايدا نە ىستەگەن ءجون؟ ۋشىعىپ تۇرعان جارانى ءبۇ­گىن ەمدەمەسەڭ, ونىڭ ءىرىڭى بۇكىل دە­نەڭە جايىلادى. دەمەك, ۆيرۋستى ەم­دەۋ ءۇشىن انتيۆيرۋس كەرەك. رەجيسسەر بۇل شەشىمدى قازاق ايەل­دەرى­نىڭ يىعىنا جۇكتەپتى. بۇل دا ءجايدان-ءجاي تۋا سالعان شەشىم ەمەس. ولاي دەيتىنىمىز, قازاق دەگەن حالىقتىڭ بۇگىنگى كۇنگە امان-ەسەن جەتۋى – ەڭ الدىمەن, قازاق ايەلىنىڭ ارقاسى دەسەك, بۇل ارتىق ايت­قان­دىق ەمەس. ولار بەيبىت كەزەڭ­دە بالا تۋىپ, ۇرپاق كوبەيتسە, ەل با­سى­نا كۇن  تۋعان ساتتەردە دە قاراپ وتىر­­مادى. قولىنا قارۋ الىپ, ەرلەرمەن بىرگە  جاۋدان ەلدى قورعادى. ءتىپتى, كۇنى كەشەگى وتپەلى كەزەڭدە, ەر ازاماتتار ابدىراپ قالعاندا, الا قاپ­تى ارقا­لاپ, ۇلتىمىزدى سول كە­زەڭ­دەگى تىعى­رىق­تان امان-ەسەن الىپ شىققان دا سول قازاق ايەلى بولاتىن. ال اتا-بابا­مىز عاسىرلار بويى ار­مان­داعان تاۋەل­سىزدىك تاڭىن  جاقىن­داتۋعا دا ءبىزدىڭ قىز-كەلىنشەك­تەرى­مىزدىڭ قوسقان ۇلەسى ءبىر توبە دەۋگە بولادى. بۇل وراي­دا, سوناۋ جەلتوق­سان كوتەرىلى­سىن­دە ءورىم­­دەي قىزدارى­مىز­دىڭ با­سىن بايگەگە تىگىپ الاڭعا شىققانى, جىگىتتەرگە جىگەر بەرىپ, وك­تەم كۇشكە قارسى ەرەكشە قايرات كورسەتكەنى وزىمىزگە بەلگىلى.  ەندەشە, رەجيس­سەر­­دىڭ قازاق ايەلىنىڭ بويىنداعى تابان­دى­لىققا, ۇلتجاندىلىققا, ارىدەن وي­لاي­تىن بايىپتىلىققا سەنىم ارتۋى ابدەن ورىندى دەپ بىلەمىز. ساحنالىق تۋىندىداعى قازاق ايەل­دەرى جامال (جۇماگۇل مەيراموۆا, تۇيمەحان اتىمتاەۆا), ساۋلە (گاۋ­­­ھار ءجۇسىپوۆا, تاڭسۇلۋ مۇزاپ­پاروۆا), جاننا (سايا توقمان­عاليە­ۆا, اينۇر جۇگىنىسوۆا) ويىندى ودان ءارى شيراتىپ اكەتۋى سول سەنىمدى اقتاسا دەگەن ەل ارمانى سياقتى ەلەس بەرەدى. ءيا, اشەيىندە جان الەم جاداعايلاۋ ءجى­گىتتەردى كوزگە ىلگىسى كەلمەيتىن قىز­­دار كوپتى كورگەن جامال اپا­لارى­نىڭ اقىل-كەڭەسىنە جۇگىنەدى. ال­دارىندا قىرىق قۇبىلىپ, ەركەك­تەر­دىڭ كوڭىلى­ن جاۋلاپ العان كەلىمسەك ايەلدەر­دەن ولاردى بۇگىن ارا­شالاپ الماسا, ەرتەڭ كەش بولا­تى­نىن جان-تانىمەن سەزىنە وتىرىپ, قىز­دار دا قارسى ايلا-ارەكەتكە بارا­دى. ءسويتىپ, ارەڭ دەگەندە ەر-ازامات­تاردىڭ بەتىن بەرى بۇرا­دى. كەلىمسەك كەلىنشەكتەردىڭ ەمەك­سىت­كەنىنە ەلىگىپ جۇرگەن اسان (تىلەكتەس مەيراموۆ, ەرلان مالاەۆ), سامات (جاس­ۇلان ەربولات, شاحمۇرات ورداباەۆ), مارات (قاسىمحان بۇعىباي, قۋاندىق قىس­تىقباەۆ) سىندى ەر-ازاماتتار ەسىن جيىپ, ەكى تىزگىن, ءبىر شىلبىردى جيناپ الادى. بۇدان كەيىن قازاقتى تەگىن جاتقان باتپان قۇي­رىق كورىپ جۇرگەندەر تايراڭداۋدان تىيىلىپ, بەت-بەتىنە قاشا باستايدى. جۇرتتىڭ قالتاسىن قاققان سايىن: قازاعىم امان بولسىن, ونىڭ ارقا­سى­نان قاقسام, مەنىڭ دە قالتام تولا­دى. ءبىر تەڭگەنى مىڭ تەڭگە, مىڭ تەڭگەنى ميلليون, ميلليوندى ميلليارد ەتەم دەپ اندەتە بيلەپ جۇرگەن راۆشان­نىڭ دا زارە قۇتى قالمايدى. «اۋ, ءبىر امالىن تاپساڭىزشى. بۇلاردىڭ بەتىن قايتادان وزىمىزگە بۇرايىق تا» دەگەن ءوزى سياقتى كەلىمسەكتەرگە ول ەكى كوزى الاق-جۇلاق ەتىپ, قازاقتىڭ ەركەكتەرىن ءوز دەگەنىڭە كوندىرۋگە بو­لا­دى-اۋ, ال بۇلاردىڭ ايەلدەرى قيىن دەپ زىتىپ بارا جاتۋى, ءبىراز ءجايتتى اڭعارتىپ تۇرعانداي... مىنە, وسىلايشا بۇگىنگى قوعام تىنىسىنداعى ولقىلىقتاردى ساحنا ارقىلى كورسەتە وتىرىپ, كورەر­مەنگە وي سالۋدى كوزدەگەن سپەكتاكل ءوزىنىڭ دىتتەگەن مۇددەسىنەن  شىققان. جانە وسىنىڭ ءبارىن ءارتىس­تەر كۇلكىگە بولەي وتىرىپ جەت­كىزە­دى. ءتىپتى, مۇندا بولە-جارا ايتاتىن باس كەيىپكەر جوق دەسە دە بولادى. ويتكەنى, وقيعا ءبىر ادام­نىڭ اينا­لا­سىندا عانا وربىمەيدى. بارلىق كەيىپكەرلەردى تەڭ دەڭگەيدە قاتىس­تىرا وتىرىپ, ماسەلەنىڭ ءمانىن اشا­دى. ونداعى ماقسات – قوعام تى­نى­سىنداعى كەسەلدى كىنارات بارىمىزگە قاتىستى ەكەنىن مەڭزەۋ سياقتى. ارينە, بۇل ساحنالىق قويى­لىم­­دى ءبىز ءمىنسىز دۇنيە دەۋدەن اۋ­لاق­پىز. ءالى دە قايتا قاراپ, ارلەي تۇسەتىن, قىرلاي تۇسەتىن تۇستارى بارشىلىق. سولاردىڭ قايسىبىرىنە توقتالا كەتسەك, وسى ساحنالىق تۋىن­دىدا ويناي­تىن ارتىستەردىڭ ارقايسىسى ءوز كەيىپ­كەرىنىڭ بول­مىس-ءبىتىمىن اشۋداعى ىزدەنىسىن ءالى دە بولسا شيراتا تۇسكەنى وڭ بولار ەدى. بۇل ەسكەرتۋدى, اسىرەسە, سپەك­تاكل  باستالار تۇستا راۆشان­نىڭ  ءان­دەتە ءجۇرىپ بيلەيتىن تۇسىنا قا­تىستى ايتۋعا بولادى. ويتكەنى, سپەك­تاكلدى ءا دەگەننەن جانداندى­رىپ, كو­رەرمەن كوڭىلىن بىردەن ءوزى­نە تار­تىپ اكەتەتىن دە وسى تۇس قوي. وكى­نىش­كە وراي, بۇل كورىنىس سول­عىن­­داۋ شىق­قان. سوندىقتان دا  ونى شيراتا ءتۇسۋ ءوز-وزىنەن سۇرا­نىپ تۇرعان ماسە­لە. بۇل ويدى كەلىمسەك ايەلدەر بيىنە باي­لا­نىستى دا ايتۋعا بولادى. ولاي دەيتىنىمىز, بۇل ايەلدەردىڭ قيمى­لىن­دا دا لىپىلداعان شيراقتىق, جى­مىسقى ويناقىلىق  جەتىسپەي جات­قان­داي. ءارى ريتمگە ىلەسە الماعان شاشى­راڭقى قيمىل دا كوزگە ۇرىپ تۇر. ارينە, ايتا بەرسە, مۇنداي كەمشىلىك از ەمەس. الايدا, ءبىز كوش تۇزە­لەتىن مۇنداي جايتتەردى بۇدان ءارى تىزبەلەۋدى ءجون كورمەدىك. ەڭ باستى­سى, سپەكتاكل جۇرتقا اتان تۇيەگە ارت­ساڭ, بەلى قايىساتىن وي ار­قالا­تىپ جىبەرەدى. جانە ادەت­تەگى­دەي جان الەمىڭدى ەزىپ, جۇيكەگە اۋىر سالماق سالماي-اق, سول ويدى كۇلكى ارقىلى كورەرمەن جۇرەگىنە جەتكىزە بىلەدى. ءسوز جوق, بۇل رەجيسسەردىڭ دە, پەسا اۆتورىنىڭ دا زور تابىسى. جۇماگۇل قۋانىشبەكقىزى, استانا.