ىزگىلىككە ۇندەيتىن ءىلىم

ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن 2011 جىل ءتاۋ­ەل­سىز­دىك­تىڭ 20 جىلدىعى دەپ جاريالاندى. مەرەيتوي قارساڭىنداعى ءتۇرلى شارالار بەيبىتشىلىك پەن جاسامپازدىق ۇرانىمەن وتۋدە. وسىناۋ مەرەكەلى كۇنگە بەرەكەلى تىرلىگىمىزدىڭ, باياندى ءبىر­لى­گىمىزدىڭ ارقاسىندا جەتتىك. ەكونوميكالىق الەۋەتىمىز ارتىپ, تۇرمىس-تىرشىلىگىمىز وڭال­دى. ساياسي سالادا دا اسقارالى بەلەستەردى با­عىن­دىرىپ, حا­لىق­ارالىق ارەناداعى بەدەلىمىز بيىك­تەي ءتۇستى. استانادا 56 مەملەكەتتىڭ باسشىلارى مەن حالىقارالىق ۇيىم وكىلدەرىنىڭ باسىن بىرىكتىرگەن ەقىۇ ءسامميتى تاريحى­مىز­داعى جارقىن بەتتەردىڭ بىرىنە اينالارى داۋسىز. ەندى, مىنە, يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيى­مىنا توراعالىق ەتۋ ميسسياسى دا قازاقستانعا سەنىپ تاپسىرىلدى. مۇنىڭ ءبارى پرەزيدەنتىمىز ن.نازارباەۆتىڭ الەم مويىنداعان ۇلكەن تۇلعا ەكەنىن, ەلىمىزدىڭ جەر شارى حالىقتارىنىڭ قاۋىپ­سىزدىگىن قامتا­ماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ۇنقاتىسۋلارعا بەلسەنە ارالاسا باستاعانىن ايعاقتايدى. ادامزات كۇردەلى تاريحي كەزەڭگە اياق باستى. وتپەلى كەزەڭ­نىڭ اسا اۋىر قارجىلىق داعدا­رى­سى قالىپتاسقان قيىن جاعدايدان بىرلەسىپ شىعۋدىڭ مىندەتىن قوي­ىپ وتىر. الەم حالقىنىڭ ەتنوس­تىق شىعۋ تەگىنە, ناسىلىنە, تىلىنە, ءدىني سەنىمىنە, قانداي الەۋمەتتىك توپقا جاتاتىندىعىنا قاراماس­تان, قوعامداعى قيىندىق-كەدەر­گى­لەردى بىرلەسىپ شەشۋگە دەگەن مۇددەلىلىگى بارعان سايىن ارتىپ كەلەدى. ساۋساق بىرىكپەي, ينە ىلىكپەيتىنى سەكىلدى ءوزارا قاۋىمداسۋ, ءتۇسىنىسۋ, ورتاق مامىلەگە كەلۋ ارقىلى عانا مەملەكەت, ۇلت بىرلىگىن نىعايتاتىنىمىز ەشقانداي دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيتىنى ءسوزسىز. بۇل ورايدا كەڭدىك پەن كەمەڭ­گەر­لىككە, سابىرلىلىق پەن مەيىرىمدىلىككە شاقىراتىن ادامي, ىزگى قۇندىلىقتاردى بويعا ۇيالاتۋ – مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەر توعىسىنىڭ باستى كەپىلى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. وسى تۇرعىدان العاندا, يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنان كۇتە­رى­مىز كوپ. جۋىردا استانادا ءوت­كەن 7-ءشى بۇكىلالەمدىك يسلام ەكو­نوميكالىق فورۋمىندا سويلەگەن سوزىندە مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزگە يسلام مەن باتىس وركەنيەت­تەرى اراسىندا دوستىق ۇنقاتىسۋعا دانەكەر بولۋدىڭ تاماشا ءمۇم­كىن­دىگى تۋعىزىلعانىن اتاپ ءوتىپ, يسلام الەمىن جاڭعىرتۋ باعىتتارىن ۇسىندى. بۇدان يسلام ءدىنى داع­دا­رىسقا ۇشىرادى, قاعيداتتارىن وزگەرتۋ كەرەك دەگەن وي تۋماسا كەرەك. يسلامنىڭ ۇلى ءىلىم ەكەنىن تالداپ, ءتۇسىندىرۋدىڭ ءوزى ارتىق. بۇگىندە الەم حالقىنىڭ بەستەن ءبىرى وسى ءدىندى ۇستانادى, 1,5 مىڭ جىل بەدەرىندە دۇنيەنىڭ ءار قيىرىنا كەڭىنەن تاراپ, ءىلىم مەن ءبىلىمنىڭ عاجايىپ ۇلگىلەرىن تۋ­دىر­دى. قازىر دە ادامدار سابىر­لى­لىق, توزىمدىلىك, ۇستامدىلىق, قايىرىمدىلىق قاسيەتتەرىن دا­رى­تاتىن ءدىن رەتىندە مويىن­داي­دى. كەيبىرەۋلەر «يسلام فۋندامەنتاليزمى» دەگەندى جەلەۋ ەتىپ, ەكسترەميستىك, تەررورلىق ارەكەت­تەر­مەن قانشا بايلانىستىرسا دا كولەڭكە تۇسىرە الماسى انىق. وسىنداي بەدەلدى دىندەردىڭ اتىن جامىلىپ, ساياسي رەڭك بەرەتىن, ىرىتكى سالاتىن, وزدەرىنىڭ قيتۇرقى ويلارىن جۇزەگە اسىرۋعا ۇم­تىلا­تىن جاندار قاي جەردەن بولسا دا كەزدەسەرى انىق. ءوز دامۋىندا كۇردەلى كەزەڭدى باستان كەشىرىپ وتىرعان يسلام قوعامىنا جاڭارۋ ۇدەرىسى اۋاداي قاجەت ەكەنىن باسا ايتقىمىز كەلەدى. 1,5 ميلليارد حالقى بار مۇ­سىل­مان ەلدەرىنىڭ بىرتەكتى, تۇتاس دۇنيەسىن قالىپتاستىرۋ ايرىقشا ماڭىزدى. بۇل ورايدا ساياسي, ەكو­نو­ميكالىق جاڭعىرۋلاردىڭ, ءبا­سە­كەلەستىككە ۇيرەنۋدىڭ ءرولى زور. باسقوسۋدا پرەزيدەنت يسلام الە­مىن جاڭعىرتۋعا بايلانىستى قا­زاق­ستان بىرلەسىپ ىسكە اسىرۋدى كوزدەيتىن بەس باسىم باعىتتى اتادى. ولار: يسلام الەمى ەل­دە­رىنىڭ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاس­تى­عى اياسىندا جاڭا باعىت قا­لىپتاستىرۋ, حالىقارالىق يننوۆاتسيا ورتالىعىن, شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىمەن بۇكىلالەمدىك يسلام ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ ار­نايى جۇمىس توبىن قۇرۋ, ساۋدا-ەكو­نوميكالىق بايلانىستى كە­ڭەي­تۋ, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن نى­عايتۋ. وسى ۇسىنىستار فو­رۋم­عا قاتىسۋ­شىلار تاراپىنان زور قولداۋ تاۋ­ىپ, يسلام وركەنيەتىن دامىتۋ­دىڭ جولدارى جان-جاقتى سارالاندى. ءدىن – كوزگە كورىنبەيتىن, ىشكى تۇيسىكپەن عانا سەزەتىن, جۇرەك قالاۋىمەن ادام جانىن نۇر­لان­دىراتىن وتە نازىك سەنىم. كەي جاستارىمىزدىڭ ءدىن مەن سەكتانى شاتاستىرىپ, الدانىپ جاتقانى الاڭداتپاي قويمايدى. ولاردىڭ اداسۋشىلىعىن كەيبىرەۋلەر ءوز پايداسىنا جاراتىپ, ونىڭ سوڭى ۇلكەن وكىنىشكە سوقتىراتىنىن كورىپ ءجۇرمىز. مەنىڭشە, يسلام­نىڭ شىن بولمىسىن ءتۇسىندىرىپ, ەسترەميستىك, تەررورلىق, باسقا دا قانقۇيلى ارەكەتتەرمەن ءۇش قاي­ناسا سورپاسى قوسىلمايتىنىن دارىپتەمەي بولمايدى. وكىنىشتىسى سول, وسى جاعىن جەتكىزۋ ءالى دە كەمشىن. قازاقستان حالقىنىڭ با­سىم بولىگى – مۇسىلماندار. ولاي بولسا, نەگىزگى ءدىن رەتىندەگى ورنىن دا ايقىنداعان ارتىقتىق ەتپەيدى. ايتپەسە, سىرتتان كەلگەن ميسسيونەرلەر تاسقىنىن, حالقىمىزعا جات بوگدە دىندەردى توقتاتۋ قيىن. دىنگە قاتىستى جاڭا زاڭ قابىل­داۋدى دا كەشىكتىرمەگەن دۇرىس. يسلام وركەنيەتى تورتكۇل ءدۇ­نيەگە يگى ىقپالىن تيگىزىپ وتىر­عانىن ەشكىم جوققا شىعارا ال­ماي­دى. وسى ءبىر ۇدەرىس بازبىرەۋ­لەر­دىڭ شىمبايىنا باتىپ, سەسكەندىرەتىن ءتارىزدى. وسى سالانىڭ ماماندارىن كوپتەپ دايارلاۋ دا كۇن تارتىبىندەگى وتكىر ماسەلە­لەر­دىڭ ءبىرى. قورىتا ايتقاندا, تۇپكى يدەياسى ىزگىلىككە, ادامگەرشىلىككە نەگىزدەلەتىن يسلام ءدىنى مەن وركەنيەتىن ءبىر-بىرىنەن بولە-جارا قاراۋعا بولمايدى. ءدىلبار بەگالينا, م.قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك  قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى  فيلوسوفيا كافەدراسىنىڭ اعا  وقىتۋشىسى.