بيىل 2011 جىلى قازاقستان الەمدىك دەڭگەيدەگى تاعى ءبىر اسا جاۋاپتى ميسسياسىن اتقارىپ وتىر. ول – يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا (يكۇ) توراعالىق ەتۋى. يكۇ – بۇل بۇگىنگى تاڭدا 57 مۇسىلمان مەملەكەتىن بىرىكتىرىپ وتىرعان حالىقارالىق ۇيىم. مۇنداي بەدەلدى ۇيىمعا توراعالىق ەتۋ تەك قۇرمەت قانا ەمەس, اسا جاۋاپتى ءىس. سوندىقتان حالىقارالىق قاتىناستار دامۋىنىڭ قازىرگىدەي كۇردەلى كەزەڭىندە وعان توراعالىق ەتۋ توراعا ەلدەردەن بۇل ميسسيا ءۇشىن بەيبىتسۇيگىش ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىن ءوز ەلىندەگى احۋال ارقىلى كورسەتۋىن, سونداي-اق تولەرانتتى قوعام مەن ءدىني تۇراقتىلىقتى قالىپتاستىرۋدى تالاپ ەتەدى.
بۇل ورايدا, قازاقستاننىڭ ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرى مول جانە يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمى سياقتى بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمعا ءتوراعالىق ەتۋ شەڭبەرىندە شىن مانىندە كەلىسىمشىلىك ميسسياسىن اتقارا الادى. وسى تۇرعىدان قاراعاندا, ەگەمەن ەلىمىزدىڭ مۇنداي ماڭىزدى حالىقارالىق ميسسيانى اتقارۋى تولىعىمەن زاڭدى ءۇردىس بولىپ سانالادى.
الەمدەگى ءححى عاسىردىڭ باسىنداعى قارقىندى الەۋمەتتىك وزگەرىستەر ادامزات قوعامىنىڭ الدىنا الەۋمەتتىك پروبلەمالاردىڭ شەشىمىن ءارىدەن ويلاستىرۋدى قاجەت ەتەتىن جاڭا تالاپتار قويا باستادى. اتالمىش ماسەلەلەر كوپ جاعدايدا جاھاندانۋ جانە ينتەگراتسيا ۇردىستەرىمەن شيەلەنىسكە ءتۇسەدى. ءبىز الەمنىڭ تەك جاھاندىق ەكونوميكالىق جانە ساياسي عانا ەمەس, ادامزات قوعامىنىڭ رۋحاني الەمىنە دە قاتىستى جاھاندىق داعدارىستارعا ۇشىراعان كەزەڭىندە ءومىر ءسۇرىپ كەلەمىز. وسىعان وراي, الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە ءدىن سالاسىمەن بايلانىستى, ءدىني ۇيىمدار مەن دىنشىلدەردىڭ قىزمەتىنە قاتىستى, سونداي-اق قازىرگى قوعام دامۋىنىڭ ءتۇرلى قىرلارىنا ءدىني فاكتورلار اسەرىنىڭ جوعارىلاۋىنا بايلانىستى ماسەلەلەردىڭ وزەكتىلىگى ارتىپ وتىر.
بەلگىلى ءبىر جاعدايداعى اسەر ەتۋلەر ەكسترەميستىك جانە دەسترۋكتيۆتىك ساياسي ماقساتتارداعى ءدىني جوسپارلاردى قولدانۋ جەكەلەگەن ەلدەردە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, تۇتاس ايماقتاردا الەۋمەتتىك تۇراقسىزدىق تۋعىزادى. سوندىقتان قازىرگى مەملەكەتتەردىڭ كوپشىلىگى ءۇشىن ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستا بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ ساقتالۋى باسىم مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر.
پوليەتنوستىق جانە پوليكونفەسسيونالدىق قازىرگى قازاقستان ءۇشىن دە قوعامدا بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ ساقتالۋى ماڭىزدى مىندەتتىڭ ءبىرى. بۇل ءتىپتى ەلىمىزدىڭ ساياسي دوكتريناسىندا قازاقستاننىڭ بولاشاقتا تۇراقتى جانە تولىعا دامۋى ءۇشىن ماڭىزدى شارت رەتىندە قاراستىرىلعان. بۇعان ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ تا ۇنەمى كوڭىل ءبولىپ وتىرادى. ونى «داعدارىستان جاڭارۋ مەن دامۋعا» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا دا ەرەكشە اتاپ كورسەتەدى: «بارلىق قيىندىقتى جەڭەتىن ءبىر عانا كۇش بار, ول – ءبىزدىڭ بىرلىگىمىز... جاڭا تاريحىمىزدىڭ ەڭ قيىن ساتتەرىندە دە ءبىرتۇتاس حالىق بوپ وسى تۇراقتىلىق پەن كەلىسىمنىڭ ارقاسىندا ءوزىمىزدى ساقتاپ قالدىق ەمەس پە؟.. مەن قازىرگىدەي ءوزىمىز وتكەرىپ وتىرعان كۇردەلى ساتتە دە حالقىمنىڭ جاقسى قاسيەتتەرىمەن كورىنىپ, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمگە ۇمتىلاتىنىنا سەنەمىن».
كوپۇلتتى جانە ءتۇرلى كونفەسسيالىق ەل رەتىندە قازاقستان ءوزىنىڭ بۇگىنگى دەموكراتيالىق دامۋ جولىندا ءبىر مەملەكەت ىشىندەگى ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى مەن ءدىني سەنىمدەردىڭ بەيبىت ءومىر ءسۇرۋىنىڭ ءتيىمدى فورماسىن جاساۋعا ۇمتىلادى جانە ونى بىرتىندەپ ىسكە اسىرۋدا. ەلىمىزدەگى ءدىني ۇيىمدار قوعامدىق ومىردە بۇرىنعىدان دا ماڭىزدى ورىنعا يە. سونىمەن بىرگە, ولار ەركىن دامۋعا جانە ءوزىنىڭ قوعامدىق ءىس-ارەكەتىن جانداندىرۋعا مۇمكىندىك الدى. دەگەنمەن, ەلدەگى ءتۇرلى ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ قوعامدىق ءىس-ارەكەتى بۇگىندە ءمىنسىز دەي المايمىز. سوندىقتان قوعامدى ودان ءارى دەموكراتيالاندىرۋ ءۇشىن بۇگىندە رەسمي قۇرىلىمدارعا ءوزىنىڭ ءدىن سالاسىنداعى ساياساتىن رەتتەپ وتىرۋعا تۋرا كەلەدى.
ونىڭ ۇستىنە قازىرگى كەزەڭدە بەلگىلى ءبىر ءدىننىڭ قايتا ورلەۋ ۇدەرىسى كۇردەلى ءارى قاراما-قايشىلىقتى قۇبىلىس رەتىندە قاراستىرىلۋدا. ونى جالاڭ پراگماتيكالىق كوزقاراسپەن بىرجاقتى قاراستىرۋعا بولمايدى. ءداستۇرلى ءدىننىڭ قايتا ورلەۋ ۇردىسىندە بۇل ماسەلەنىڭ وبەكتيۆتى جاعىن دا بايقاي ءبىلۋ كەرەك. مۇنىمەن قوسا, قوعامداعى ءدىني ءومىردىڭ ورلەۋى قانداي جاعدايدا ءارى قانداي ىشكى ساياسي جانە سىرتقى ساياسي فاكتورلاردا ءوتىپ, كورىنىس تاۋىپ جۇرگەنىن ەسكەرۋ قاجەت.
ەگەر جوعارىدا ايتىلعان جايتتەردى يسلامدى مىسالعا الا وتىرىپ قاراستىرار بولساق, رەسپۋبليكادا يسلامنىڭ قايتا ورلەۋى مۇسىلمان الەمىندەگى كەزەكتى شيەلەنىسكەن اسقىنۋلار جاعدايىندا ءوتىپ جاتىر. وتارشىلدىق قۇلدىق كەزەڭىندە قىسىم كورگەن جانە ءوزىنىڭ تاۋەلدىلىگىن ازاپپەن وتكەرگەن مۇسىلمان الەمى ءوزىن ءدالەلدەۋگە جانە الەمدىك حالىقتار مەن مادەنيەتتەر بىرلەستىگىندە لايىقتى ورىن الۋعا ۇمتىلادى. بۇل كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭ مۇسىلماندارىنا دا ءتان ەدى.
بۇگىندە يسلام الەمى ءوزىنىڭ تاريحي دامۋىنداعى جاڭا كەزەڭىنە اياق باسۋدا. ماماندار جاقىن كەلەشەكتە مۇسىلمان ەلدەرىنىڭ ءرولى ايتارلىقتاي وسە تۇسەتىنى جونىندە ناقتى دەرەكتەر مەن دايەكتەرگە قۇرىلعان بايلامدار جاساپ وتىر. مۇندا تەك الەمدەگى يسلام اسەرىنىڭ كەڭەيۋى مەن ورنىعۋى عانا ەمەس, ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردىڭ كوپ بولىگىنىڭ مۇسىلمان ەلدەرىنە تيەسىلى ەكەندىگىن ايتپاعاننىڭ وزىندە, الەمدىك ەكونوميكالىق قاتىناستاردا مۇسىلمان ەلدەرى ءرولىنىڭ ارتاتىندىعى ايتىلعان.
بۇعان قوسا, سىرتقى ءدىني اسەرلەر تەندەنتسياسى بولا تۇرىپ, ەلىمىزدەگى ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستا ماڭىزدى فاكتور رەتىندە ونىڭ تولەرانتتىلىق سيپاتىن ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. جالپى, توزىمدىلىك پەن تولەرانتتىلىقتى قازاقستاندىق قوعامنىڭ الەۋمەتتىك قاتىناستارىنداعى وبەكتيۆتى تاريحي العىشارتتارى بار كوپتەگەن سالالاردا بولاتىن ەرەكشەلىكتەر جانە وزىنە ءتان قىرلارى رەتىندە قاراستىرۋعا بولادى.
سوڭعى جىلدارى قازاقستاننىڭ الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى اراسىنداعى بەيبىت سۇحباتتار وتكىزۋ ءۇشىن تۇراقتى كەزدەسۋ ورنى بولىپ جۇرگەنى كەزدەيسوقتىق ەمەس. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى بۇگىندە تۇراقتى سيپات العان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر سەزى جۇمىسى ءۇش رەت ۇيىمداستىرىلدى. استاناداعى وسى ماقساتقا ارنايى سالىنعان بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايى بىرتىندەپ ءدىنارالىق سۇحباتتار دامۋى بويىنشا يگى باستامالارعا ارنالعان وزىندىك شتاب-پاتەرگە اينالىپ كەلەدى.
قازاقستان اۋماعىندا وسىنداي الەمدىك دەڭگەيدەگى فورۋمدار وتكىزۋدىڭ بۇرىن كورسەتىلگەندەي, سۋبەكتيۆتى العىشارتتارىمەن قاتار (مىسالى, مۇنداعى ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ءرولى) وبەكتيۆتى العىشارتتارى دا بار. وعان ەۋرازيانىڭ كىندىگىندە ورنالاسقان ءارى نەگىزگى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر وكىلدەرى شوعىرلانعان ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ گەوساياسي جاعدايى كۋا. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا ەشقاشان ءدىني نەگىزدەگى سوعىس بولعان ەمەس. ءارى قازاقستانداعى ەتنوستىق وكىلدەردىڭ ەشقايسىسىنىڭ تاريحىندا ءدىني قاقتىعىستار كەزدەسپەيدى. كوشپەندى وركەنيەت ەرەكشەلىگىنىڭ ءوزى ۇلىستاردىڭ تابيعي ءدىني تولەرانتتىلىعىن كورسەتەدى. حالقىمىزدىڭ رۋحاني مادەنيەتى مەن كەڭىستىگىندە دە ەشبىر ءدىني اعىم راديكالدى سيپات الماعانى بەس ساۋساقتاي بەلگىلى.
ونىڭ ۇستىنە پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى حالىقتاردىڭ ۇزاق ۋاقىت بويى ءبىر مەملەكەت شەڭبەرىندە بولۋىنىڭ ءوزى (الدىمەن رەسەي يمپەرياسى, كەيىن كسرو قۇرامىندا) ولاردىڭ ءدىن سالاسىنداعى ءوزارا توزىمدىلىك پەن تولەرانتتىلىق داعدىسىن قالىپتاستىردى. ءدىني كونفەسسيالار اراسىندا مۇنداي سىيلاسىمدى قارىم-قاتىناستىڭ ورناۋى, ءسوز جوق, باعا جەتپەس رۋحاني قۇندىلىق بولىپ تابىلادى.
سونىمەن قاتار, قازاقستاندىق قوعامدا تولەرانتتىلىق قاتىناس دامۋىنىڭ جوعارىدا كورسەتىلگەن تاريحي قىرلارى وزدىگىنەن ونداعى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ساقتاۋعا تولىق كەپىل بولا المايتىنىن دا ەسكەرگەن ءجون. ولار بۇگىندە رەسپۋبليكامىزدىڭ قازىرگى كەزەڭدەگى بەيبىتشىلىك جاقتاۋشى ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىن كورسەتەتىن ماڭىزدى العىشارتتار بولىپ تابىلادى.
تۇياقباي رىسبەكوۆ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.
ورال.
بۇل ورايدا, قازاقستاننىڭ ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرى مول جانە يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمى سياقتى بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمعا ءتوراعالىق ەتۋ شەڭبەرىندە شىن مانىندە كەلىسىمشىلىك ميسسياسىن اتقارا الادى. وسى تۇرعىدان قاراعاندا, ەگەمەن ەلىمىزدىڭ مۇنداي ماڭىزدى حالىقارالىق ميسسيانى اتقارۋى تولىعىمەن زاڭدى ءۇردىس بولىپ سانالادى.
الەمدەگى ءححى عاسىردىڭ باسىنداعى قارقىندى الەۋمەتتىك وزگەرىستەر ادامزات قوعامىنىڭ الدىنا الەۋمەتتىك پروبلەمالاردىڭ شەشىمىن ءارىدەن ويلاستىرۋدى قاجەت ەتەتىن جاڭا تالاپتار قويا باستادى. اتالمىش ماسەلەلەر كوپ جاعدايدا جاھاندانۋ جانە ينتەگراتسيا ۇردىستەرىمەن شيەلەنىسكە ءتۇسەدى. ءبىز الەمنىڭ تەك جاھاندىق ەكونوميكالىق جانە ساياسي عانا ەمەس, ادامزات قوعامىنىڭ رۋحاني الەمىنە دە قاتىستى جاھاندىق داعدارىستارعا ۇشىراعان كەزەڭىندە ءومىر ءسۇرىپ كەلەمىز. وسىعان وراي, الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە ءدىن سالاسىمەن بايلانىستى, ءدىني ۇيىمدار مەن دىنشىلدەردىڭ قىزمەتىنە قاتىستى, سونداي-اق قازىرگى قوعام دامۋىنىڭ ءتۇرلى قىرلارىنا ءدىني فاكتورلار اسەرىنىڭ جوعارىلاۋىنا بايلانىستى ماسەلەلەردىڭ وزەكتىلىگى ارتىپ وتىر.
بەلگىلى ءبىر جاعدايداعى اسەر ەتۋلەر ەكسترەميستىك جانە دەسترۋكتيۆتىك ساياسي ماقساتتارداعى ءدىني جوسپارلاردى قولدانۋ جەكەلەگەن ەلدەردە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, تۇتاس ايماقتاردا الەۋمەتتىك تۇراقسىزدىق تۋعىزادى. سوندىقتان قازىرگى مەملەكەتتەردىڭ كوپشىلىگى ءۇشىن ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستا بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ ساقتالۋى باسىم مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر.
پوليەتنوستىق جانە پوليكونفەسسيونالدىق قازىرگى قازاقستان ءۇشىن دە قوعامدا بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ ساقتالۋى ماڭىزدى مىندەتتىڭ ءبىرى. بۇل ءتىپتى ەلىمىزدىڭ ساياسي دوكتريناسىندا قازاقستاننىڭ بولاشاقتا تۇراقتى جانە تولىعا دامۋى ءۇشىن ماڭىزدى شارت رەتىندە قاراستىرىلعان. بۇعان ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ تا ۇنەمى كوڭىل ءبولىپ وتىرادى. ونى «داعدارىستان جاڭارۋ مەن دامۋعا» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا دا ەرەكشە اتاپ كورسەتەدى: «بارلىق قيىندىقتى جەڭەتىن ءبىر عانا كۇش بار, ول – ءبىزدىڭ بىرلىگىمىز... جاڭا تاريحىمىزدىڭ ەڭ قيىن ساتتەرىندە دە ءبىرتۇتاس حالىق بوپ وسى تۇراقتىلىق پەن كەلىسىمنىڭ ارقاسىندا ءوزىمىزدى ساقتاپ قالدىق ەمەس پە؟.. مەن قازىرگىدەي ءوزىمىز وتكەرىپ وتىرعان كۇردەلى ساتتە دە حالقىمنىڭ جاقسى قاسيەتتەرىمەن كورىنىپ, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمگە ۇمتىلاتىنىنا سەنەمىن».
كوپۇلتتى جانە ءتۇرلى كونفەسسيالىق ەل رەتىندە قازاقستان ءوزىنىڭ بۇگىنگى دەموكراتيالىق دامۋ جولىندا ءبىر مەملەكەت ىشىندەگى ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى مەن ءدىني سەنىمدەردىڭ بەيبىت ءومىر ءسۇرۋىنىڭ ءتيىمدى فورماسىن جاساۋعا ۇمتىلادى جانە ونى بىرتىندەپ ىسكە اسىرۋدا. ەلىمىزدەگى ءدىني ۇيىمدار قوعامدىق ومىردە بۇرىنعىدان دا ماڭىزدى ورىنعا يە. سونىمەن بىرگە, ولار ەركىن دامۋعا جانە ءوزىنىڭ قوعامدىق ءىس-ارەكەتىن جانداندىرۋعا مۇمكىندىك الدى. دەگەنمەن, ەلدەگى ءتۇرلى ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ قوعامدىق ءىس-ارەكەتى بۇگىندە ءمىنسىز دەي المايمىز. سوندىقتان قوعامدى ودان ءارى دەموكراتيالاندىرۋ ءۇشىن بۇگىندە رەسمي قۇرىلىمدارعا ءوزىنىڭ ءدىن سالاسىنداعى ساياساتىن رەتتەپ وتىرۋعا تۋرا كەلەدى.
ونىڭ ۇستىنە قازىرگى كەزەڭدە بەلگىلى ءبىر ءدىننىڭ قايتا ورلەۋ ۇدەرىسى كۇردەلى ءارى قاراما-قايشىلىقتى قۇبىلىس رەتىندە قاراستىرىلۋدا. ونى جالاڭ پراگماتيكالىق كوزقاراسپەن بىرجاقتى قاراستىرۋعا بولمايدى. ءداستۇرلى ءدىننىڭ قايتا ورلەۋ ۇردىسىندە بۇل ماسەلەنىڭ وبەكتيۆتى جاعىن دا بايقاي ءبىلۋ كەرەك. مۇنىمەن قوسا, قوعامداعى ءدىني ءومىردىڭ ورلەۋى قانداي جاعدايدا ءارى قانداي ىشكى ساياسي جانە سىرتقى ساياسي فاكتورلاردا ءوتىپ, كورىنىس تاۋىپ جۇرگەنىن ەسكەرۋ قاجەت.
ەگەر جوعارىدا ايتىلعان جايتتەردى يسلامدى مىسالعا الا وتىرىپ قاراستىرار بولساق, رەسپۋبليكادا يسلامنىڭ قايتا ورلەۋى مۇسىلمان الەمىندەگى كەزەكتى شيەلەنىسكەن اسقىنۋلار جاعدايىندا ءوتىپ جاتىر. وتارشىلدىق قۇلدىق كەزەڭىندە قىسىم كورگەن جانە ءوزىنىڭ تاۋەلدىلىگىن ازاپپەن وتكەرگەن مۇسىلمان الەمى ءوزىن ءدالەلدەۋگە جانە الەمدىك حالىقتار مەن مادەنيەتتەر بىرلەستىگىندە لايىقتى ورىن الۋعا ۇمتىلادى. بۇل كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭ مۇسىلماندارىنا دا ءتان ەدى.
بۇگىندە يسلام الەمى ءوزىنىڭ تاريحي دامۋىنداعى جاڭا كەزەڭىنە اياق باسۋدا. ماماندار جاقىن كەلەشەكتە مۇسىلمان ەلدەرىنىڭ ءرولى ايتارلىقتاي وسە تۇسەتىنى جونىندە ناقتى دەرەكتەر مەن دايەكتەرگە قۇرىلعان بايلامدار جاساپ وتىر. مۇندا تەك الەمدەگى يسلام اسەرىنىڭ كەڭەيۋى مەن ورنىعۋى عانا ەمەس, ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردىڭ كوپ بولىگىنىڭ مۇسىلمان ەلدەرىنە تيەسىلى ەكەندىگىن ايتپاعاننىڭ وزىندە, الەمدىك ەكونوميكالىق قاتىناستاردا مۇسىلمان ەلدەرى ءرولىنىڭ ارتاتىندىعى ايتىلعان.
بۇعان قوسا, سىرتقى ءدىني اسەرلەر تەندەنتسياسى بولا تۇرىپ, ەلىمىزدەگى ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستا ماڭىزدى فاكتور رەتىندە ونىڭ تولەرانتتىلىق سيپاتىن ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. جالپى, توزىمدىلىك پەن تولەرانتتىلىقتى قازاقستاندىق قوعامنىڭ الەۋمەتتىك قاتىناستارىنداعى وبەكتيۆتى تاريحي العىشارتتارى بار كوپتەگەن سالالاردا بولاتىن ەرەكشەلىكتەر جانە وزىنە ءتان قىرلارى رەتىندە قاراستىرۋعا بولادى.
سوڭعى جىلدارى قازاقستاننىڭ الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى اراسىنداعى بەيبىت سۇحباتتار وتكىزۋ ءۇشىن تۇراقتى كەزدەسۋ ورنى بولىپ جۇرگەنى كەزدەيسوقتىق ەمەس. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى بۇگىندە تۇراقتى سيپات العان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر سەزى جۇمىسى ءۇش رەت ۇيىمداستىرىلدى. استاناداعى وسى ماقساتقا ارنايى سالىنعان بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايى بىرتىندەپ ءدىنارالىق سۇحباتتار دامۋى بويىنشا يگى باستامالارعا ارنالعان وزىندىك شتاب-پاتەرگە اينالىپ كەلەدى.
قازاقستان اۋماعىندا وسىنداي الەمدىك دەڭگەيدەگى فورۋمدار وتكىزۋدىڭ بۇرىن كورسەتىلگەندەي, سۋبەكتيۆتى العىشارتتارىمەن قاتار (مىسالى, مۇنداعى ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ءرولى) وبەكتيۆتى العىشارتتارى دا بار. وعان ەۋرازيانىڭ كىندىگىندە ورنالاسقان ءارى نەگىزگى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر وكىلدەرى شوعىرلانعان ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ گەوساياسي جاعدايى كۋا. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا ەشقاشان ءدىني نەگىزدەگى سوعىس بولعان ەمەس. ءارى قازاقستانداعى ەتنوستىق وكىلدەردىڭ ەشقايسىسىنىڭ تاريحىندا ءدىني قاقتىعىستار كەزدەسپەيدى. كوشپەندى وركەنيەت ەرەكشەلىگىنىڭ ءوزى ۇلىستاردىڭ تابيعي ءدىني تولەرانتتىلىعىن كورسەتەدى. حالقىمىزدىڭ رۋحاني مادەنيەتى مەن كەڭىستىگىندە دە ەشبىر ءدىني اعىم راديكالدى سيپات الماعانى بەس ساۋساقتاي بەلگىلى.
ونىڭ ۇستىنە پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى حالىقتاردىڭ ۇزاق ۋاقىت بويى ءبىر مەملەكەت شەڭبەرىندە بولۋىنىڭ ءوزى (الدىمەن رەسەي يمپەرياسى, كەيىن كسرو قۇرامىندا) ولاردىڭ ءدىن سالاسىنداعى ءوزارا توزىمدىلىك پەن تولەرانتتىلىق داعدىسىن قالىپتاستىردى. ءدىني كونفەسسيالار اراسىندا مۇنداي سىيلاسىمدى قارىم-قاتىناستىڭ ورناۋى, ءسوز جوق, باعا جەتپەس رۋحاني قۇندىلىق بولىپ تابىلادى.
سونىمەن قاتار, قازاقستاندىق قوعامدا تولەرانتتىلىق قاتىناس دامۋىنىڭ جوعارىدا كورسەتىلگەن تاريحي قىرلارى وزدىگىنەن ونداعى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ساقتاۋعا تولىق كەپىل بولا المايتىنىن دا ەسكەرگەن ءجون. ولار بۇگىندە رەسپۋبليكامىزدىڭ قازىرگى كەزەڭدەگى بەيبىتشىلىك جاقتاۋشى ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىن كورسەتەتىن ماڭىزدى العىشارتتار بولىپ تابىلادى.
تۇياقباي رىسبەكوۆ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.
ورال.
