نەلىكتەن تومەن زەينەتاقى الاتىنىن تۇسىنبەيدى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا زەينەتاقى جۇيەسى قايتا قۇرىلعالى بەرى 13 جىل ءوتتى. بىرلەسكەن جۇيەدەن دەربەس جۇيەگە ءوتۋ, ارينە, وتە قاجەت جانە ۋاقتىلى بولدى. وتكەن جىلدارى سالاارالىق قايتا ەسەپتەۋ جانە نەگىزگى زەينەتاقىنى ەندىرۋ سەكىلدى زەي­نەت­اقى تولەمدەرىن جاڭالاندىرۋ بويىنشا ۇكى­مەتپەن قابىلدانعان شارالار زەينەتكەرلەردىڭ زەينەتاقىسىنىڭ جوعارىلاۋىندا بەلگىلى ءرول اتقاردى. سوڭعى 3 جىل ىشىندە زەينەتاقىنىڭ تيىسىنشە 25%, 30%-عا جوعارىلاۋىن اعا ۇرپاق ەلباسى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ ارقاسى دەپ بىلەدى. دەگەنمەن دە, «نۇر وتان» پارتياسى في­لي­الدارىندا سايلاۋشىلارمەن جەكە ماسەلەلەر بويىنشا كەزدەسۋلەردە 1998 جىلعا دەيىن جانە ەكو­نوميكانىڭ توقىراۋ كەزىندە زەينەتكە شىق­قان زەينەتكەرلەر كوپتەپ ءوتىنىش جاساۋدا. ولار­دىڭ ءوتىنىشىنىڭ سەبەبى, زەينەتاقىسىن ەسەپتەۋ جانە قايتا ەسەپتەۋدەگى الەۋمەتتىك ادىلەتسىزدىك, ياعني ەسەپتەلگەن زەينەتاقىنىڭ سول كەزدە العان جالاقى مەن اتقارعان ەڭبەككە سايكەس ەمەستىگى بولىپ تابىلادى. ال بىرلەسكەن زەينەتاقى جۇيە­سىندە زەينەتاقىنىڭ نەگىزگى ەسەبىن ەڭبەك ءوتىلى مەن جالاقى قۇرادى. بۇل جاعدايدا بىرلەسكەن جۇيە زەينەتكەرلەرى وزدەرىنە تاعايىندالعان زاينەتاقىلارىن قازىرگى تاڭدا جالاقى ءوسۋ ەسەبىنەن جوعارى زەينەتاقى ەسەپتەلەتىن سول ءبىر جۇمىس ورنى بويىنشا سالىستىرۋدا. ءوتىنىش جاساۋشى ازاماتتار 30 جىلدان 45 جىلعا دەيىن ەڭبەك ءوتىلى جانە زەينەتكەرلىككە شىققان كەزدە جوعارى ايلىققا يە بولا وتىرىپ, بۇگىنگى تاڭدا نەلىكتەن تومەن زەينەتاقىنى الاتىنىن تۇسىنبەيدى. ماسەلەن, سوڭعى 2,5 جىل ىشىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترىنە اتالعان ماسەلە بويىنشا 200-دەن استام حات جولدانعان. بۇل زەينەتاقى ەسەپتەۋدە الەۋمەتتىك ادىلەتسىزدىك ورىن الىپ وتىرعانىن كورسەتەدى. ياعني ەڭبەك قۇقىعىنىڭ اقشالاي قۇنىن قايتا باعالاۋ جاڭا ايىرباستاۋدى تالاپ ەتەدى. قازىرگى تاڭدا بۇل ۆالوريزاتسيا دەپ اتالادى. ۆالوريزاتسيا تاجىريبەسى رەسەي فەدەراتسيا­سىن­دا 2010 جىلى ەنگىزىلگەن «جەكە زەينەتكەر كوەف­فيتسيەنتى» ارقىلى ايىرباستاۋ تۇرىندە جاسال­عان. ياعني, ايىرباستاۋ ءوتىل مەن جالاقى بويىنشا ەسەپتەلگەن ەسكى زاڭدىلىقتا ادامدار جيناعان زەينەتاقى قۇقىقتارىن زەينەتاقى كاپيتالىنا اينالدىراتىن جۇيە. ەندى ۇكىمەت مەملەكەتتىك زەينەتاقى قورلا­رى­نا وندىرىستىك اۋدارىمدار مەن ەنگىزىلگەن ەڭ­بەك­كە سايكەس كەلمەيتىن زەينەتاقى بويىنشا ءتيىستى ورگاندارعا بۇل ماسەلەنى تالداپ, «قازاقستان رەس­پۋبليكاسىندا زەينەتاقىمەن قامسىزداندى­رۋ تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى ناقتى ۇسىنىستارى بار تاپسىرما بەرۋى كەرەك دەپ بىلەمىز. الەۋمەتتىك ادىلەتسىزدىككە ۇشىراپ وتىرعان زەينەتكەرلەرگە شىنىندا دا وبال-اق. ولگا كيكولەنكو, ءماجىلىس دەپۋتاتى.